Samenvatting Anatomie en Farmacologie | Prof. Patrick Santens| UGent | 2025/26

ANATOMIE EN FARMACOLOGIE VH CZS
HS 1: HET CENTRALE ZENUWSTELSEL
FUNCTIES VH ZENUWSTELSEL

- Motorische functies
o Aansturen v willekeurige spieren: vr
 uitvoeren v spontane & gewilde lichaamsbewegingen
 behoud v onze houding & stabiliteit
o Enkelvoudige of complexe (bv. spraak) beweging

- Sensibele functies
o Zintuigen
o Evenwichtsorgaan
o Spieren, pezen, gewrichten
o Viscerale sensibiliteit: gevoeligheid vr prikkels vanuit de inwendige organen (bv. pijn op borstkas)

- Autonome/vegetatieve functies
o Werking v organen: hartslag, bloeddruk, T°-regeling, vertering, …
o Homeostase
o Sterk onderhevig aan emoties (bv. versnelde hartslag tijdens examen)

- Cognitieve/hogere functies
o (foutief corticale functies)
o Mentale processen: info verwerken, begrijpen, opslaan, gebruiken
o Geheugen, aandacht, taal, oriëntatie, planning (executieve functies)

- (integratieve functie)
o


ANATOMISCHE INDELING VAN HET ZENUWSTELSEL
Centraal zenuwstelsel

1) Cerebrum (grote hersenen)
2) Cerebellum (kleine hersenen)
3) Hersenstam
o mesencephalon (middenhersenen)
o pons
o medulla oblongata (verlengde ruggenmerg)
4) Ruggenmerg: begint vanaf dat het CZS de schedel verlaat via for. magnum


Perifeer zenuwstelsel

- Maakt verbinding tss CZS en rest vh lichaam (organen en ledematen)
- 2-richtingsverkeer:
o afferent:
 sensibele info nr CZS
 formatie uit zintuigen/receptoren
 viscerale sensibiliteit
o efferent:


1

, andere info nr spieren, …
 somato(lichaam)motorisch: nr skeletspieren
 autonoom (ortho-en parasympaticus): hartspier, gladde spieren, klieren




2

,HS 2: MICROSCOPISCHE STRUCTUUR EN FUNCTIE
1.NEURONEN

- Basiseenheid vh zenuwstelsel: neuron (zenuwcel)
 geleiding v prikkels
o grootte = afstand vr geleiding
o vorm: afh. vd lokalisatie ih zenuwstelsel & vd verbinding met andere zenuwcellen
o # id hersenen: 86 miljard neuronen  elk verbonden met gemiddeld 1000 andere neuronen


 3 delen:
o cellichaam:
 met grote kern
 omgeven dr cytoplasma met veel granules (vr leveren v E en metabole processen,
bv. aanmaak v eiwitten)
  werking v neuronen vraagt veel E: dus zeer gevoelig vr tekort aan O2 en glucose
o dendriet:
 ontvangen zenuwimpulsen en geven dr aan cellichaam
 veel dendrieten
o 1 axon
 voert info weg en geeft door aan dendrieten v andere neuronen, spieren of klieren
 synaps (met neuron v spier = motorische eindplaat)




- Info-overdracht via neurotransmitters (NT’s)
o Dr zenuwcellen aangemaakt & in synaptische vesikels (blaasjes) in axonen opgeslagen
o Als elektrische impuls uiteinde v/e axon nadert
 vesikels versmelten met synaptische membraan  neurotransmitter losgelaten in
synaptische spleet
 NT’s binden met receptoren op postsynaptische membraan (kan aanleding geven vr
depolarisatie)


o NT kan ook binden op presynaptische axon met receptoren
 feedback mechanisme w mogelijk  remt loslating v bijkomende neurotransmittermoleculen af


3

, o Uiteindelijk w NT verwijderd uit synaptische spleet dr
 o.a. heropname ih presynaptisch axon (reuptake) of enzymatische afbraak




- Axonen: meestal omringd met myelineschede (vetlaag)
o ih CZS: myelinevorming dr oligodendrogliacel
ih PZS: dr Schwann cel
 op rand v naast elkaar liggende Schwann cellen: knopen v Ranvier (=korte
onderbrekingen vd myelineschede)

2.GLIACELLEN

1.Microgliacellen: kn verplaatsen  functie: fagocytose (opruimen)

2.Oligodendrogliacellen: myelinevormende cellen vh CZS  kan versch. axonen omgeven (itt PZS)

3.Astrocyten: functie ih metabolisme & voeding v zenuwcellen

- + bloed-hersenbarrière (samen met endotheel vd capillairen)
 zorgt dat niet alle stoffen zomaar CZS kn binnendringen
- glymfatische systeem: zorgt vr afvoer v schadelijke stoffen & afbraakmateriaal dr bloedvaten
(arteriën en venen)
o astrocyten geven deze stoffen door
o deze opruimingsmechanismen: vooral tijdens de slaap




3.EPENDYMCELLEN

- Grenzen het centraal kanaal ih ruggenmerg en de ventrikels id hersenen af




HS 3: ONTSTAAN EN ONTWIKKELING VH CZS
- eicel + spermatozoön (haploïd: vr elk gen, een allel)
 bevruchte eicel (diploïd): deelt


- Gastrulatie:
o differentiatie tss wat hoofd en staart w
o Blaasje snoert in: op deze plaats later mond
 insnoering gaat verder tot je kanaal krijgt
 = primitieve darmstelsel


 3 kiembladen
 binnenkant: endoderm
 inwendige organen: maag, darmen, longen, nieren, …


4