CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
DEEL 1. GEBIEDSOMSCHRIJVING EN METHODOLOGIE
1. INLEIDING IN DE CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS CULTUUR?
Culturele diversiteit is eigen aan de mens
Uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene omstandigheden
o Natuurlijke & mensgemaakte omgeving
o Sociale organisatie & levensonderhoud
o Menselijke kennis & kunde
= grote diversiteit aan menselijke levenswijzen
Verklaring? Neuroplasticiteit van het menselijk brein (‘hardware’),
cultuuroverdracht als uniek evolutionair voordeel (‘software’)
Definitie(s) van cultuur
Ajuinmodel: materiaal – sociaal – subjectief (eerder
psychologisch)
Ijsbergmodel: zichtbaar vs. onzichtbaar
Piramidemodel: PH – cultuur – menselijke natuur
Vele definities, classificaties en benaderingen
‘Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen,
ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan,
die van generatie op generatie worden overgeleverd’ (Van Oudenhoven)
GEDEELD, OVERGELEVERD EN DYNAMISCH
CULTUUR IS GEDEELD
= cultuur heeft altijd betrekking op een groep mensen
Elke groep die iets gemeenschappelijks heeft, deelt een
gemeenschappelijke cultuur
o Klein groepje: vb. gezin
o Grote groepen: vb. ‘westerse cultuur’
Ook vb. jongerencultuur, bedrijfscultuur…
= mensen zijn lid van enorm veel verschillende culturen, met elk een eigen
gebruiken en manier van omgaan (MAAR ook individuele verschillen
binnen dezelfde cultuur)
MAAR cultuur is niet allesbepalend, cultuur heeft betrekking op zaken die ‘in
meer of mindere mate’ worden gedeeld door een groep (persoonlijkheid en
levenservaringen bepalen ook wie we zijn, DUS combinatie maakt ons uniek)
,Ook verschillen tussen culturen: tight vs. loose cultures
CULTUUR IS OVERGELEVERD
= aangeleerd, niet bij geboorte/genen, geen biologische/fysieke eigenschappen,
LEREN
Datgene wat bovenop de ‘natuur’ komt, wat gemaakt/verworven is door de
mens
= kennis hoe iemand zich moet gedragen & waarom (vb. iemand
begroeten)
Kan dwingend zijn en een reactie uitlokken als je ander gedrag stelt
Cultuur van een samenleving is een levenslang proces = socialisatieproces
(Bourdieu)
Primaire socialisatie: directe familie, gezin
Secundaire socialisatie: omgang met anderen op school, werk,
vrienden, sport…
Bourdieu: school als grootste bron van secundaire socialisatie (vooral bij
jongeren): leren van kennis en vaardigheden & (nieuwe) waarden, normen
en gedragingen
Tertiaire socialisatie: via (sociale) media, onbewuste beïnvloeding
Via sociale media kan een bepaald cultuurpatroon overgedragen en
geïnternaliseerd worden (deel worden van wie we zijn)
Enculturatie: cultuuroverdracht doorheen levensloop
Acculturatie: cultuuroverdracht door contact met andere
CULTUUR IS DYNAMISCH
= cultuur blijft niet altijd hetzelfde, verandert over de tijd, veranderingen zijn
adaptief
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn
situaties waarin dat kader niet (meer) goed past ontstaan nieuwe
denkwijzen
Cultuur is de aanpassing van menselijke soort op ecologische, socio-
politieke en biologische factoren
Cultuur verandert doorheen de tijd door aanpassingen aan maatschappelijke
ontwikkelingen (vb. communicatiemiddelen: sterke veranderingen door
technologische mogelijkheden)
Cultuur verandert via mensen: constante wederkerigheid
Cultuur heeft invloed op ons via socialisatie, wij hebben invloed op onze
cultuur
1
, Zeker in grotere groepen gaan cultuurveranderingen geleidelijk en traag,
MAAR bepaalde gebeurtenissen kunnen verandering versnellen (vb.
COVID-19, protesten)
Identiteitsbloem: elk blad als groep waarbij je hoort, 3 vragen bij
stellen
Wat deel je met mensen uit deze groep? Wat zijn verschillen?
Hoe heb je cultuur van deze groep aangeleerd? Welke
socialisatieprocessen, eerder subtiel of expliciet aangeleerd?
Is de cultuur van deze groep altijd hetzelfde gebleven?
2. WAT IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE?
Crossculturele psychologie = wetenschappelijke studie is van gelijkenissen en
verschillen in het menselijke psychologisch functioneren in verschillende
culturele groepen, onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed
wordt door culturele context
Wisselwerking tussen een individu en de culturele omgeving
Doel = nagaan hoe onze psychologie verschillend of gelijkaardig is over
culturen heen: in hoeverre beïnvloedt cultuur ons denken, voelen en
handelen?
2 benaderingen:
Absolutisme Relativisme
= universalisme: menselijke psychologie = cultuur heeft een grote invloed op onze
universeel hetzelfde is over culturen heen en psychologie en dat menselijk denken, voelen
dus niet wordt beïnvloed door cultuur en gedrag pas begrepen kan worden binnen
(‘hardware’) de context van de cultuur waarin het zich
Culturele verschillen als ruis afspeelt
Sensorische, motorische functies, Er bestaat geen contextvrij gedrag (vb.
functies op jonge leeftijd (vb. numerisch rekenen, boeren)
objectpermanentie), abstracte functies
Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele Kritiek: te verschillend om te kunnen
variatie? interageren? Algemene morele standaarden
en wetgevingen? We hebben ook veel
gemeen!
Crossculturele psychologie voor verschillende aspecten van onze psychologie
onderzoekt welke benadering meer of minder gelijk heeft: empirische vraag
(vaak ergens in het midden)
Mensen zijn op vele manieren gelijkaardig, MAAR cultuur beïnvloedt hun
psychologie
Bewijs voor absolutisme: vele zaken die we op jonge leeftijd ontwikkelen:
biologisch
2
, Onderzoek Nummenmaa et al.: mensen in West-Europa en Oost-Azië
hebben gelijkaardige lichamelijke gewaarwordingen bij hun emoties:
lichamelijke activatie/deactivatie bij kwaadheid, angst, schaamte… is
gelijkaardig
Bewijs voor relativisme: veel aspecten van emoties beïnvloedt door cultuur
3. DE GESCHIEDENIS VAN CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
Studie van culturele variatie in denken, voelen en doen heeft lang een zeer
kleine plaats ingenomen in de psychologische wetenschap, weinig aandacht aan
besteed
Pas vanaf 1960-1970: eerste crossculturele psychologische studies, pas tegen
einde 20e eeuw (toch heeft crossculturele psychologie een langere
voorgeschiedenis)
1850: ontstaan Völkerpsychologie aan Duitse universiteiten, vanuit het idee dat
men de mens in relatie tot de gewoonten en gebruiken van de samenleving
moest bestuderen en dat men zich niet kon beperken tot het individuele
bewustzijn
1859: ontstaan Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
Grondlegger van de moderne psychologie: Wundt (1832°): begon rond 1870 met
experimenteel psychologisch onderzoek, ook intensief cross-culturele
psychologie
Schreef boekenreeks gewijd aan Völkerpsychologie: over de ontwikkeling
van denken, taal, artistieke verbeelding, mythen en gewoonten in relatie
tot de samenleving
“Rol van cultuur bestuderen door samenlevingen met elkaar te
vergelijken”
Andere voorloper van crossculturele psychologie: Rivers (1864°): onderzoek
naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea: veel minder gevoelig
voor visuele illusies en soms ook kleuren minder differentieerden (werd in later
onderzoek bevestigd)
Freud (1920-1930): in VS (vlucht van Centraal-Europese geleerden voor
naziregime): psychoanalyse had invloed op culturele antropologie =
wetenschap die niet-Westerse samenlevingen bestudeerde
Mead: puberteit in Samoa minder heftig en emotioneel dan in westerse
wereld
1940: op zoek naar basispersoonlijkheid in een samenleving
3
DEEL 1. GEBIEDSOMSCHRIJVING EN METHODOLOGIE
1. INLEIDING IN DE CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
1. WAT IS CULTUUR?
Culturele diversiteit is eigen aan de mens
Uitzonderlijk aanpassingsvermogen aan zeer heterogene omstandigheden
o Natuurlijke & mensgemaakte omgeving
o Sociale organisatie & levensonderhoud
o Menselijke kennis & kunde
= grote diversiteit aan menselijke levenswijzen
Verklaring? Neuroplasticiteit van het menselijk brein (‘hardware’),
cultuuroverdracht als uniek evolutionair voordeel (‘software’)
Definitie(s) van cultuur
Ajuinmodel: materiaal – sociaal – subjectief (eerder
psychologisch)
Ijsbergmodel: zichtbaar vs. onzichtbaar
Piramidemodel: PH – cultuur – menselijke natuur
Vele definities, classificaties en benaderingen
‘Cultuur is een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen,
ideeën, attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan,
die van generatie op generatie worden overgeleverd’ (Van Oudenhoven)
GEDEELD, OVERGELEVERD EN DYNAMISCH
CULTUUR IS GEDEELD
= cultuur heeft altijd betrekking op een groep mensen
Elke groep die iets gemeenschappelijks heeft, deelt een
gemeenschappelijke cultuur
o Klein groepje: vb. gezin
o Grote groepen: vb. ‘westerse cultuur’
Ook vb. jongerencultuur, bedrijfscultuur…
= mensen zijn lid van enorm veel verschillende culturen, met elk een eigen
gebruiken en manier van omgaan (MAAR ook individuele verschillen
binnen dezelfde cultuur)
MAAR cultuur is niet allesbepalend, cultuur heeft betrekking op zaken die ‘in
meer of mindere mate’ worden gedeeld door een groep (persoonlijkheid en
levenservaringen bepalen ook wie we zijn, DUS combinatie maakt ons uniek)
,Ook verschillen tussen culturen: tight vs. loose cultures
CULTUUR IS OVERGELEVERD
= aangeleerd, niet bij geboorte/genen, geen biologische/fysieke eigenschappen,
LEREN
Datgene wat bovenop de ‘natuur’ komt, wat gemaakt/verworven is door de
mens
= kennis hoe iemand zich moet gedragen & waarom (vb. iemand
begroeten)
Kan dwingend zijn en een reactie uitlokken als je ander gedrag stelt
Cultuur van een samenleving is een levenslang proces = socialisatieproces
(Bourdieu)
Primaire socialisatie: directe familie, gezin
Secundaire socialisatie: omgang met anderen op school, werk,
vrienden, sport…
Bourdieu: school als grootste bron van secundaire socialisatie (vooral bij
jongeren): leren van kennis en vaardigheden & (nieuwe) waarden, normen
en gedragingen
Tertiaire socialisatie: via (sociale) media, onbewuste beïnvloeding
Via sociale media kan een bepaald cultuurpatroon overgedragen en
geïnternaliseerd worden (deel worden van wie we zijn)
Enculturatie: cultuuroverdracht doorheen levensloop
Acculturatie: cultuuroverdracht door contact met andere
CULTUUR IS DYNAMISCH
= cultuur blijft niet altijd hetzelfde, verandert over de tijd, veranderingen zijn
adaptief
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn
situaties waarin dat kader niet (meer) goed past ontstaan nieuwe
denkwijzen
Cultuur is de aanpassing van menselijke soort op ecologische, socio-
politieke en biologische factoren
Cultuur verandert doorheen de tijd door aanpassingen aan maatschappelijke
ontwikkelingen (vb. communicatiemiddelen: sterke veranderingen door
technologische mogelijkheden)
Cultuur verandert via mensen: constante wederkerigheid
Cultuur heeft invloed op ons via socialisatie, wij hebben invloed op onze
cultuur
1
, Zeker in grotere groepen gaan cultuurveranderingen geleidelijk en traag,
MAAR bepaalde gebeurtenissen kunnen verandering versnellen (vb.
COVID-19, protesten)
Identiteitsbloem: elk blad als groep waarbij je hoort, 3 vragen bij
stellen
Wat deel je met mensen uit deze groep? Wat zijn verschillen?
Hoe heb je cultuur van deze groep aangeleerd? Welke
socialisatieprocessen, eerder subtiel of expliciet aangeleerd?
Is de cultuur van deze groep altijd hetzelfde gebleven?
2. WAT IS CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE?
Crossculturele psychologie = wetenschappelijke studie is van gelijkenissen en
verschillen in het menselijke psychologisch functioneren in verschillende
culturele groepen, onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed
wordt door culturele context
Wisselwerking tussen een individu en de culturele omgeving
Doel = nagaan hoe onze psychologie verschillend of gelijkaardig is over
culturen heen: in hoeverre beïnvloedt cultuur ons denken, voelen en
handelen?
2 benaderingen:
Absolutisme Relativisme
= universalisme: menselijke psychologie = cultuur heeft een grote invloed op onze
universeel hetzelfde is over culturen heen en psychologie en dat menselijk denken, voelen
dus niet wordt beïnvloed door cultuur en gedrag pas begrepen kan worden binnen
(‘hardware’) de context van de cultuur waarin het zich
Culturele verschillen als ruis afspeelt
Sensorische, motorische functies, Er bestaat geen contextvrij gedrag (vb.
functies op jonge leeftijd (vb. numerisch rekenen, boeren)
objectpermanentie), abstracte functies
Kritiek: wat met vele betekenisvolle culturele Kritiek: te verschillend om te kunnen
variatie? interageren? Algemene morele standaarden
en wetgevingen? We hebben ook veel
gemeen!
Crossculturele psychologie voor verschillende aspecten van onze psychologie
onderzoekt welke benadering meer of minder gelijk heeft: empirische vraag
(vaak ergens in het midden)
Mensen zijn op vele manieren gelijkaardig, MAAR cultuur beïnvloedt hun
psychologie
Bewijs voor absolutisme: vele zaken die we op jonge leeftijd ontwikkelen:
biologisch
2
, Onderzoek Nummenmaa et al.: mensen in West-Europa en Oost-Azië
hebben gelijkaardige lichamelijke gewaarwordingen bij hun emoties:
lichamelijke activatie/deactivatie bij kwaadheid, angst, schaamte… is
gelijkaardig
Bewijs voor relativisme: veel aspecten van emoties beïnvloedt door cultuur
3. DE GESCHIEDENIS VAN CROSSCULTURELE PSYCHOLOGIE
Studie van culturele variatie in denken, voelen en doen heeft lang een zeer
kleine plaats ingenomen in de psychologische wetenschap, weinig aandacht aan
besteed
Pas vanaf 1960-1970: eerste crossculturele psychologische studies, pas tegen
einde 20e eeuw (toch heeft crossculturele psychologie een langere
voorgeschiedenis)
1850: ontstaan Völkerpsychologie aan Duitse universiteiten, vanuit het idee dat
men de mens in relatie tot de gewoonten en gebruiken van de samenleving
moest bestuderen en dat men zich niet kon beperken tot het individuele
bewustzijn
1859: ontstaan Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
Grondlegger van de moderne psychologie: Wundt (1832°): begon rond 1870 met
experimenteel psychologisch onderzoek, ook intensief cross-culturele
psychologie
Schreef boekenreeks gewijd aan Völkerpsychologie: over de ontwikkeling
van denken, taal, artistieke verbeelding, mythen en gewoonten in relatie
tot de samenleving
“Rol van cultuur bestuderen door samenlevingen met elkaar te
vergelijken”
Andere voorloper van crossculturele psychologie: Rivers (1864°): onderzoek
naar waarnemingen bij bewoners van Papua Nieuw-Guinea: veel minder gevoelig
voor visuele illusies en soms ook kleuren minder differentieerden (werd in later
onderzoek bevestigd)
Freud (1920-1930): in VS (vlucht van Centraal-Europese geleerden voor
naziregime): psychoanalyse had invloed op culturele antropologie =
wetenschap die niet-Westerse samenlevingen bestudeerde
Mead: puberteit in Samoa minder heftig en emotioneel dan in westerse
wereld
1940: op zoek naar basispersoonlijkheid in een samenleving
3
