SOCIALE PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Aristoteles (Griekse Filosoof) stelde vast dat de mens een sociaal dier is, hij is niet gemaakt op alleen te leven. Elke dag ontmoeten we
nieuwe mensen, of werken/ontspannen we samen met andere mensen. Omdat wij een sociaal dier zijn, zijn wij vaak bezig met andere
(waarom doet hij iets, gedraagt hij zich zo, maakt hij die keuze, waarom zo agressief, wie is hij, hoe zou hij moeten reageren in die situatie,
hoe wordt hij beïnvloed door aanwezigheid van anderen,…) = full-time bezigheid (altijd geïnteresseerd in het leven van anderen). Andere
observeren, analyseren, en proberen te voorspellen hoe iemand zich zal gedragen.
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen observeren, analyseren, hun
gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media: de krant van vandaag: telkens kan je relevante actua
vinden omdat het over mensen gaat.
Bv. Ouders die kleine jongen Elias 3 lieten verhongeren in Oostenrijk krijgen levenslang => mensen vinden dit interessant en klikken
daarop.
Bv. Jake Paul & Jutte Leerdam => we zijn daar mee bezig hoewel dat ons niet aangaat, klikken we daarop. Bv. Bart De
Wever als nagelbijter.
Bv. Wij hebben hem al geanalyseerd.
2.SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTEN DISCIPLINE
2.1 DEFINTIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen
beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefneen op hoe andere personen denken, voelen en zich
gedragen. (Allport).
(1) Wetenschappelijke studie. Er wordt systematisch geanalyseerd, er worden speciale meeteenheden gehanteerd. De volgorde waar
je een artikel over schrijft is gestructureerd zodanig dat die als ‘pakketje’ geldt, dat je kan doorgeven. Dit is wetenschappelijke kennis.
(2) Onderzoeksonderwerpen. Maar als jij geëmotioneerd bent door iets, dan is dit iets subjectief. Dit is een andere soort kennis, een
subjectieve kennis. Dit is niet een ‘pakketje’ dat voor iedereen geldt.
(3) De aanwezigheid van anderen. “Anderen” maken sociale psychologie, sociaal, anderen die ons beïnvloeden en wij die anderen
beïnvloeden.
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
Één van de founding father of sociale psychologie (Newcomb), onderzoek in een college naar hoe politieke attitudes ontstaan.
Bennington college (Newcomb): men onderzoekt of participatie aan hoger onderwijs de politieke voorkeur beïnvloed. Bennington college
was een meisjesschool, met meisjes die uit zeer welvarende gezinnen kwamen en dus ook conservatiever zijn opgevoed. Men zag dat er op
de school toch eerder een progressieve sfeer heerste en dat de politieke voorkeur van deze meisjes zelf hierdoor ook progressiever werd
(verandering), er ontstaat een kloof tussen de meisjes die naar de progressieve school zijn gegaan & de conservatieve ouders. Ook op
lange termijn (tussen de 20 en de 40 jaar) zagen we dat deze meisjes nog steeds progressiever waren, de progressieve houding (andere
attitude dan ouders) bleef voor de rest van hun leven ook na college.
1
, Conclusie: Het hoger onderwijs heeft hun denkprocessen beïnvloed en bevorderen deze linkse houdingen
Verklaring: Een mogelijkse verklaring hiervoor is dat hoger onderwijs een scala aan ervaringen biedt (bv. meer autonomie en
zelfstandigheid, weg van huis kunnen hun eigen ding doen). Ook de ontmoetingen met andere studiegenoten (zelf progressief) is
niet onbelangrijk.
Wij laten ons dus op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving.
Bv. Reagan over de age issue. Wat is de publieksreactie op deze uitspraak? Hoe maakt die publieksreactie de campagne van Reagan? Hij
beweert dat de publieksreactie de perceptie van Reagan bepaalt, met grafiek er illustratie.
Er werd ‘iets gemeten’ nl. de beoordeling van Ronald Reagan, was zijn performance goed of slecht? De grafieken staan voor de condities,
maar er wordt iets gemanipuleerd: ze doen kleine ingrepen (iets weglaten, …) in situaties om er dan wijzer uit te worden.
Eerste grafiek: conditie van video zoals wij die hebben gezien. Deze scoort heel goed.
Tweede grafiek: alle oneliners worden eruit gehaald, de zinnen zonder grap werden geselecteerd, maar de reactie van het publiek
werd wel bewaard. Er is weinig verschil tussen die twee.
o De oneliners opzich spelen geen rol van Reagan, want de grafieken zijn bijna hetzelfde.
Derde grafiek: conditie met de oneliners maar zonder de publieksreactie, hier zien we de populariteit bemerklijk dalen?
=> Dus we kunnen concluderen dat we ons laten beïnvloeden door anderen.
Bv. Obama vs Romney 22 oktober 2012. “Horses and Bayonets”: races met publiek mogen nu niet meer, de reacties worden eruit
gefilterd. Je moet een eed afleggen dat je zal zwijgen.
Bv. Bennington college (Newcomb): conservativiteitsscore van meisjes na hun eerste jaar: het daalde telkens jaar na jaar. Door aan het
Unief les te volgen, werden mensen progressiever. 50 jaar later hadden ze die vrouwen opnieuw ondervraagt en blijkt dat ze nog steeds
progressiever waren dan anderen.
Stel dat het omgekeerd zou geweest? Zou hij het dan ook vertellen? Ja zeker, zij observeren de wereld zoals die in elkaar zit. Terwijl
rechten probeert de wereld vorm te geven. Hij zou het vertellen, maar de onderzoeker zou het misschien niet zo snel durven publiceren.
Wat gaan wij dan bestuderen?
Eerste indrukken: denk aan hoe persoon haar een hand geeft ‣ Conformiteit: wie volgt de norm?
Blinde gehoorzaamheid: veel experimenten.
2.3 SOCIAAL PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
SOCIOLOGIE
Is een sociale wetenschap die de (1) samenleving en (2) sociale groepen (gebaseerd op geslacht, nationaliteit, SES,..) bestudeert.
(verschillenen tussen groepen & samenlevingen). => focus op de samenleving + groepen (>< individu).
Meer over groepsfenomenen en structuren. Je wil maatschappelijke structuren leren en de mens als groep, niet zo zeer als individu (wat je
wel doet in de psychologie).
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Het is een tak in de psychologie (studie van gedrag) dat zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid. Meer specifiek houdt
deze tak van de psychologie zich bezig met het bestuderen van de manieren waarop mensen, psychologisch gezien, van elkaar verschillen
en wat dit voor gevolgen heeft voor hoe mensen zich voelen, hoe ze denken en hoe ze zich gedragen. (namelijk hoe de persoonlijkheid
invloed heeft op de gevoelens, gedachten,… van een individuen) Het is een studie naar de persoonlijkheid van individuen (agressief,
vijandig,…), blijft de persoonlijkheid constant over verschillende situaties?
LET OP!!!!: Je moet de disciplines eigenlijk niet zo zeer apart zien, want ze vullen elkaar aan!!!!
Het gaat over de studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen. Situaties zijn minder relevant, je zou opz elfde manier kunnen
reageren bij ene als andere persoon in bepaalde situatie (denk aan paskotje). Het gaat over een constante.
Aan te tonen aan de hand van cijferkader:
2
,Evaluatie die in het kader zit, loopt perfect volgens een groep, nl. een geslacht. Vrouwen zijn luider dan mannen. In elke situatie, dit
ondersteunt het perspectief van de sociologie. Dit is een puur sociologisch fenomeen, de psychologie is hier niet nodig. Maar het kan ook
anders: alle groepen maken in verschillende situaties dezelfde decibel geluid. Verschil in tabel kan je verklaren door condities, niet door de
groepen, de groepen of persoon hebben hier geen enkele impact. Dit sid sociale psychologie.
Maar het kan ook nog anders: elk persoon maakt verschillende decibel geluid, afhankelijk van persoon, niet zo zeer afhankelijk van
conditie. Deze cijfers hebben geen effect van gropeseigenschappen, noch van conditie maar wel van niveau van het eprsoon zelf maakt het
verschil. Dit is ene voorbeeld van psychologie. Dit toont de verschillende perspectieven van de studies aan.
Als laatste kader realiteit is, is dit wat ingewikkelder, er zit heel veel ruis op de zaken dat men meet. Niet alles is verklaarbaar. ‘De’ realiteit
is dus niet mogelijk maar telkens verschillend want is veel complexer.
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Klinische psychologie
Persoonlijkheidspsychologie
Cognitieve psychologie
Sociale psychologie
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Wij hebben allerlei ideeën over sociaal gedrag en sociale relaties. Sommige van die intuïties worden door veel anderen gedeeld en kunnen
we als mensenkennis omschrijven. Deze kennis is niet op een empirische toetsing berust.
Wetenschappelijke kennis kan ofwel gelijk zijn of afwijken aan mensenkennis (subjectief):
Experiment: kleuters worden geobserveerd en sommige zijn spontaan aan het kleuren maar stel nu voor dat ze een medaille
krijgen voor beste tekenaar (= beloning) en aan de andere geef je dat niet. ‣ Zullen zij door die beloning achteraf meer
kleuren? • Meer 22,7 %
o Evenveel 61,2 % → dit is het antwoord dat overeen komt met mensenkennis → klopt niet.
o Minder 16,1 % → soms klopt mensenkennis, soms niet: overjustificatie = kleur ik nu graag omdat ik graag kleur of omdat ik
een beloning krijg, men twijfelt aan de eigen oprechte interesse.
Experiment: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor… (mere exposure)
o Verhogen 63,1 % → mensenkennis stemt overeen met de
wetenschappelijke kennis
o Niet wijzigen
o Verminderen
We zijn allemaal sociaal psychologen, maar de kennis die wij hebben is allemaal subjectief. Dit willen we confronteren met de objectieve
wetenschappelijke kennis. Bv. Klas met kleuters hebben vrij uurtje. => minder mensen gaan gemotiveerd zijn na beloning. Dingen die je
spontaan motiveert, gaan beter scoren.
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
3
, 3.1 DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880-1935)
Le Bon (1895) ontwikkeld een theorie (psychologie des foules) over massageweld, deze theorie vormt de eerste brug tussen (1) Sociologie
& (2) Psychologie. Dit komt omdat massageweld (= sociaal fenomeen) werd gerelateerd aan psychologische principes (= processen binnen
het individu). De massa geeft het individu een gevoel van anonimiteit, waardoor dit individu elk gevoel van verantwoordelijkheid verliest
Féré & Ringelman voerden eerste sociaalpsychologische experimenten, allebei over vergelijking van groepsprestaties met individuele
prestatie,
Féré = met de vraag of men beter kan presteren in aanwezigheid van andere of niet??? (bv: touwtrekken of sneller fietsen in bijzijn
van anderen)
Ringelman = Vroeg zich af of de geleverde prestatie minder wordt indien de groep groter wordt.
o Ringelman: individuen presteren slechter als ze de opdracht (bv: touwtrekken) samen met andere uitvoeren (>< Féré)
Eerste handboeken over “sociale psychologie” verschenen, bv: Allport (1924), Ross (1908).
Vooral Allport zijn opvattingen over sociale psychologie worden algemeen aanvaard. Onder andere het gebruik van experiment als
geprefereerde wetenschappelijke methode.
3.2 DE JAREN VAN DE BEVESTIGING (1936-1960)
In de periode Voor, tijdens en na WOII was er een verhoogde belangstelling (meer aandacht) voor sociale psychologie. Adolf Hitler had een
enorme impact op sociale psychologie, hij zet namelijk de hele wereld in brand. Het aan het licht komen van de zaken tijdens WWII
(Jodenvervolging + concentratiekampen) hebben bijgedragen tot een verdere ontwikkeling van sociale psychologie in USA (want veel
Europees geleerden maakten tijdens deze periode de overtocht naar USA);
Kurt Lewin als vader van de sociale psychologie: “Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren”. En
“Gedrag is functie van de interactie tussen persoon en omgeving”. Dit zijn gedachten die nu vanzelfsprekend lijken maar is ooit wel bedacht
geweest door iemand.
Hij is van joodse afkomst en is uit Duitsland vertrokken (tijdens de opkomst van Hitler). Hij verhuisde naar Amerika. Hij heeft 3
grondbeginselen/principes geformuleerd (1935):
(1) Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren. Niet evident in de tijd van de behavioristen
(reactie op een stimulus). Het was dus een revolutionairidee. Hij ging in tegen de ideeën van de dominante stroming/paradigma in
die tijd het behaviorisme.
o Idee: Verschillende mensen zien en interpreteren eenzelfde situatie op een verschillende manier & passen hun gedrag aan
op basis van deze interpretatie/waarneming
Behaviorisme = het zien van iets (stimuli), leidt tot een reactie (respons) dit kan aangeleerd worden (conditionering)
(2) Gedrag is functie van interactie tussen persoon (intern) en omgeving (extern) ‣ =
combinatie van intern & extern
o >< dominante stromingen in die tijd
Psychoanalyse = enkel intern (gedrag bepaald door trauma’s uit het verleden, en driften/drang)
Behaviorisme = enkel extern (gedrag bepaald door conditionering aanleren, beloning en/of straffen).
(3) Sociale psychologie moet ook toegepast worden in de praktijk
o ! Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van praktische sociale/ maatschappelijke
problemen (geen onderzoek zonder actie, geen actie zonder onderzoek)
Fundamenteel onderzoek = kan je beschouwen als “basisonderzoek”
Is theorie gestuurd, je wilt een nieuwe theorie opstellen met als uiteindelijke doel is kennisvermeerdering.
(meer kennis hebben over een bepaald fenomeen). Je gaat fundamentele onderzoeksvragen die jij uzelf hebt
gevraagd als onderzoeker, eigenlijk gaan proberen te beantwoorden. Dit antwoord = kennisvermeerdering
Praktijkgericht onderzoek = “toegepast onderzoek”
4
HOOFDSTUK 1. INLEIDING
1. DE MENS IS EEN SOCIAAL DIER
Aristoteles (Griekse Filosoof) stelde vast dat de mens een sociaal dier is, hij is niet gemaakt op alleen te leven. Elke dag ontmoeten we
nieuwe mensen, of werken/ontspannen we samen met andere mensen. Omdat wij een sociaal dier zijn, zijn wij vaak bezig met andere
(waarom doet hij iets, gedraagt hij zich zo, maakt hij die keuze, waarom zo agressief, wie is hij, hoe zou hij moeten reageren in die situatie,
hoe wordt hij beïnvloed door aanwezigheid van anderen,…) = full-time bezigheid (altijd geïnteresseerd in het leven van anderen). Andere
observeren, analyseren, en proberen te voorspellen hoe iemand zich zal gedragen.
We zijn verzot op nadenken over onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen observeren, analyseren, hun
gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Zie eveneens de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media: de krant van vandaag: telkens kan je relevante actua
vinden omdat het over mensen gaat.
Bv. Ouders die kleine jongen Elias 3 lieten verhongeren in Oostenrijk krijgen levenslang => mensen vinden dit interessant en klikken
daarop.
Bv. Jake Paul & Jutte Leerdam => we zijn daar mee bezig hoewel dat ons niet aangaat, klikken we daarop. Bv. Bart De
Wever als nagelbijter.
Bv. Wij hebben hem al geanalyseerd.
2.SOCIALE PSYCHOLOGIE: DEFINITIE EN VERWANTEN DISCIPLINE
2.1 DEFINTIE VAN SOCIALE PSYCHOLOGIE
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen
beïnvloed worden door de aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefneen op hoe andere personen denken, voelen en zich
gedragen. (Allport).
(1) Wetenschappelijke studie. Er wordt systematisch geanalyseerd, er worden speciale meeteenheden gehanteerd. De volgorde waar
je een artikel over schrijft is gestructureerd zodanig dat die als ‘pakketje’ geldt, dat je kan doorgeven. Dit is wetenschappelijke kennis.
(2) Onderzoeksonderwerpen. Maar als jij geëmotioneerd bent door iets, dan is dit iets subjectief. Dit is een andere soort kennis, een
subjectieve kennis. Dit is niet een ‘pakketje’ dat voor iedereen geldt.
(3) De aanwezigheid van anderen. “Anderen” maken sociale psychologie, sociaal, anderen die ons beïnvloeden en wij die anderen
beïnvloeden.
2.2 DE KRACHT VAN DE SOCIALE SITUATIE
Één van de founding father of sociale psychologie (Newcomb), onderzoek in een college naar hoe politieke attitudes ontstaan.
Bennington college (Newcomb): men onderzoekt of participatie aan hoger onderwijs de politieke voorkeur beïnvloed. Bennington college
was een meisjesschool, met meisjes die uit zeer welvarende gezinnen kwamen en dus ook conservatiever zijn opgevoed. Men zag dat er op
de school toch eerder een progressieve sfeer heerste en dat de politieke voorkeur van deze meisjes zelf hierdoor ook progressiever werd
(verandering), er ontstaat een kloof tussen de meisjes die naar de progressieve school zijn gegaan & de conservatieve ouders. Ook op
lange termijn (tussen de 20 en de 40 jaar) zagen we dat deze meisjes nog steeds progressiever waren, de progressieve houding (andere
attitude dan ouders) bleef voor de rest van hun leven ook na college.
1
, Conclusie: Het hoger onderwijs heeft hun denkprocessen beïnvloed en bevorderen deze linkse houdingen
Verklaring: Een mogelijkse verklaring hiervoor is dat hoger onderwijs een scala aan ervaringen biedt (bv. meer autonomie en
zelfstandigheid, weg van huis kunnen hun eigen ding doen). Ook de ontmoetingen met andere studiegenoten (zelf progressief) is
niet onbelangrijk.
Wij laten ons dus op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving.
Bv. Reagan over de age issue. Wat is de publieksreactie op deze uitspraak? Hoe maakt die publieksreactie de campagne van Reagan? Hij
beweert dat de publieksreactie de perceptie van Reagan bepaalt, met grafiek er illustratie.
Er werd ‘iets gemeten’ nl. de beoordeling van Ronald Reagan, was zijn performance goed of slecht? De grafieken staan voor de condities,
maar er wordt iets gemanipuleerd: ze doen kleine ingrepen (iets weglaten, …) in situaties om er dan wijzer uit te worden.
Eerste grafiek: conditie van video zoals wij die hebben gezien. Deze scoort heel goed.
Tweede grafiek: alle oneliners worden eruit gehaald, de zinnen zonder grap werden geselecteerd, maar de reactie van het publiek
werd wel bewaard. Er is weinig verschil tussen die twee.
o De oneliners opzich spelen geen rol van Reagan, want de grafieken zijn bijna hetzelfde.
Derde grafiek: conditie met de oneliners maar zonder de publieksreactie, hier zien we de populariteit bemerklijk dalen?
=> Dus we kunnen concluderen dat we ons laten beïnvloeden door anderen.
Bv. Obama vs Romney 22 oktober 2012. “Horses and Bayonets”: races met publiek mogen nu niet meer, de reacties worden eruit
gefilterd. Je moet een eed afleggen dat je zal zwijgen.
Bv. Bennington college (Newcomb): conservativiteitsscore van meisjes na hun eerste jaar: het daalde telkens jaar na jaar. Door aan het
Unief les te volgen, werden mensen progressiever. 50 jaar later hadden ze die vrouwen opnieuw ondervraagt en blijkt dat ze nog steeds
progressiever waren dan anderen.
Stel dat het omgekeerd zou geweest? Zou hij het dan ook vertellen? Ja zeker, zij observeren de wereld zoals die in elkaar zit. Terwijl
rechten probeert de wereld vorm te geven. Hij zou het vertellen, maar de onderzoeker zou het misschien niet zo snel durven publiceren.
Wat gaan wij dan bestuderen?
Eerste indrukken: denk aan hoe persoon haar een hand geeft ‣ Conformiteit: wie volgt de norm?
Blinde gehoorzaamheid: veel experimenten.
2.3 SOCIAAL PSYCHOLOGIE EN VERWANTE DISCIPLINES
SOCIOLOGIE
Is een sociale wetenschap die de (1) samenleving en (2) sociale groepen (gebaseerd op geslacht, nationaliteit, SES,..) bestudeert.
(verschillenen tussen groepen & samenlevingen). => focus op de samenleving + groepen (>< individu).
Meer over groepsfenomenen en structuren. Je wil maatschappelijke structuren leren en de mens als groep, niet zo zeer als individu (wat je
wel doet in de psychologie).
PERSOONLIJKHEIDSPSYCHOLOGIE
Het is een tak in de psychologie (studie van gedrag) dat zich bezighoudt met het bestuderen van persoonlijkheid. Meer specifiek houdt
deze tak van de psychologie zich bezig met het bestuderen van de manieren waarop mensen, psychologisch gezien, van elkaar verschillen
en wat dit voor gevolgen heeft voor hoe mensen zich voelen, hoe ze denken en hoe ze zich gedragen. (namelijk hoe de persoonlijkheid
invloed heeft op de gevoelens, gedachten,… van een individuen) Het is een studie naar de persoonlijkheid van individuen (agressief,
vijandig,…), blijft de persoonlijkheid constant over verschillende situaties?
LET OP!!!!: Je moet de disciplines eigenlijk niet zo zeer apart zien, want ze vullen elkaar aan!!!!
Het gaat over de studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen. Situaties zijn minder relevant, je zou opz elfde manier kunnen
reageren bij ene als andere persoon in bepaalde situatie (denk aan paskotje). Het gaat over een constante.
Aan te tonen aan de hand van cijferkader:
2
,Evaluatie die in het kader zit, loopt perfect volgens een groep, nl. een geslacht. Vrouwen zijn luider dan mannen. In elke situatie, dit
ondersteunt het perspectief van de sociologie. Dit is een puur sociologisch fenomeen, de psychologie is hier niet nodig. Maar het kan ook
anders: alle groepen maken in verschillende situaties dezelfde decibel geluid. Verschil in tabel kan je verklaren door condities, niet door de
groepen, de groepen of persoon hebben hier geen enkele impact. Dit sid sociale psychologie.
Maar het kan ook nog anders: elk persoon maakt verschillende decibel geluid, afhankelijk van persoon, niet zo zeer afhankelijk van
conditie. Deze cijfers hebben geen effect van gropeseigenschappen, noch van conditie maar wel van niveau van het eprsoon zelf maakt het
verschil. Dit is ene voorbeeld van psychologie. Dit toont de verschillende perspectieven van de studies aan.
Als laatste kader realiteit is, is dit wat ingewikkelder, er zit heel veel ruis op de zaken dat men meet. Niet alles is verklaarbaar. ‘De’ realiteit
is dus niet mogelijk maar telkens verschillend want is veel complexer.
2.4 ANDERE PSYCHOLOGISCHE DOMEINEN
Klinische psychologie
Persoonlijkheidspsychologie
Cognitieve psychologie
Sociale psychologie
2.5 SOCIALE PSYCHOLOGIE EN MENSENKENNIS
Wij hebben allerlei ideeën over sociaal gedrag en sociale relaties. Sommige van die intuïties worden door veel anderen gedeeld en kunnen
we als mensenkennis omschrijven. Deze kennis is niet op een empirische toetsing berust.
Wetenschappelijke kennis kan ofwel gelijk zijn of afwijken aan mensenkennis (subjectief):
Experiment: kleuters worden geobserveerd en sommige zijn spontaan aan het kleuren maar stel nu voor dat ze een medaille
krijgen voor beste tekenaar (= beloning) en aan de andere geef je dat niet. ‣ Zullen zij door die beloning achteraf meer
kleuren? • Meer 22,7 %
o Evenveel 61,2 % → dit is het antwoord dat overeen komt met mensenkennis → klopt niet.
o Minder 16,1 % → soms klopt mensenkennis, soms niet: overjustificatie = kleur ik nu graag omdat ik graag kleur of omdat ik
een beloning krijg, men twijfelt aan de eigen oprechte interesse.
Experiment: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je waardering ervoor… (mere exposure)
o Verhogen 63,1 % → mensenkennis stemt overeen met de
wetenschappelijke kennis
o Niet wijzigen
o Verminderen
We zijn allemaal sociaal psychologen, maar de kennis die wij hebben is allemaal subjectief. Dit willen we confronteren met de objectieve
wetenschappelijke kennis. Bv. Klas met kleuters hebben vrij uurtje. => minder mensen gaan gemotiveerd zijn na beloning. Dingen die je
spontaan motiveert, gaan beter scoren.
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE
3
, 3.1 DE BEGINJAREN VAN DE SOCIALE PSYCHOLOGIE (1880-1935)
Le Bon (1895) ontwikkeld een theorie (psychologie des foules) over massageweld, deze theorie vormt de eerste brug tussen (1) Sociologie
& (2) Psychologie. Dit komt omdat massageweld (= sociaal fenomeen) werd gerelateerd aan psychologische principes (= processen binnen
het individu). De massa geeft het individu een gevoel van anonimiteit, waardoor dit individu elk gevoel van verantwoordelijkheid verliest
Féré & Ringelman voerden eerste sociaalpsychologische experimenten, allebei over vergelijking van groepsprestaties met individuele
prestatie,
Féré = met de vraag of men beter kan presteren in aanwezigheid van andere of niet??? (bv: touwtrekken of sneller fietsen in bijzijn
van anderen)
Ringelman = Vroeg zich af of de geleverde prestatie minder wordt indien de groep groter wordt.
o Ringelman: individuen presteren slechter als ze de opdracht (bv: touwtrekken) samen met andere uitvoeren (>< Féré)
Eerste handboeken over “sociale psychologie” verschenen, bv: Allport (1924), Ross (1908).
Vooral Allport zijn opvattingen over sociale psychologie worden algemeen aanvaard. Onder andere het gebruik van experiment als
geprefereerde wetenschappelijke methode.
3.2 DE JAREN VAN DE BEVESTIGING (1936-1960)
In de periode Voor, tijdens en na WOII was er een verhoogde belangstelling (meer aandacht) voor sociale psychologie. Adolf Hitler had een
enorme impact op sociale psychologie, hij zet namelijk de hele wereld in brand. Het aan het licht komen van de zaken tijdens WWII
(Jodenvervolging + concentratiekampen) hebben bijgedragen tot een verdere ontwikkeling van sociale psychologie in USA (want veel
Europees geleerden maakten tijdens deze periode de overtocht naar USA);
Kurt Lewin als vader van de sociale psychologie: “Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren”. En
“Gedrag is functie van de interactie tussen persoon en omgeving”. Dit zijn gedachten die nu vanzelfsprekend lijken maar is ooit wel bedacht
geweest door iemand.
Hij is van joodse afkomst en is uit Duitsland vertrokken (tijdens de opkomst van Hitler). Hij verhuisde naar Amerika. Hij heeft 3
grondbeginselen/principes geformuleerd (1935):
(1) Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren. Niet evident in de tijd van de behavioristen
(reactie op een stimulus). Het was dus een revolutionairidee. Hij ging in tegen de ideeën van de dominante stroming/paradigma in
die tijd het behaviorisme.
o Idee: Verschillende mensen zien en interpreteren eenzelfde situatie op een verschillende manier & passen hun gedrag aan
op basis van deze interpretatie/waarneming
Behaviorisme = het zien van iets (stimuli), leidt tot een reactie (respons) dit kan aangeleerd worden (conditionering)
(2) Gedrag is functie van interactie tussen persoon (intern) en omgeving (extern) ‣ =
combinatie van intern & extern
o >< dominante stromingen in die tijd
Psychoanalyse = enkel intern (gedrag bepaald door trauma’s uit het verleden, en driften/drang)
Behaviorisme = enkel extern (gedrag bepaald door conditionering aanleren, beloning en/of straffen).
(3) Sociale psychologie moet ook toegepast worden in de praktijk
o ! Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing van praktische sociale/ maatschappelijke
problemen (geen onderzoek zonder actie, geen actie zonder onderzoek)
Fundamenteel onderzoek = kan je beschouwen als “basisonderzoek”
Is theorie gestuurd, je wilt een nieuwe theorie opstellen met als uiteindelijke doel is kennisvermeerdering.
(meer kennis hebben over een bepaald fenomeen). Je gaat fundamentele onderzoeksvragen die jij uzelf hebt
gevraagd als onderzoeker, eigenlijk gaan proberen te beantwoorden. Dit antwoord = kennisvermeerdering
Praktijkgericht onderzoek = “toegepast onderzoek”
4
