Organisatie van de veiligheidssector II
1.Inleiding – de kaart van de veiligheidssector
Informeel = Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning versus
innovatie
Formeel = alles wat wettelijk verankerd is (politie)
Wettelijk kader:
De grondslag
België’s Grondwet (1831) vormt basis: rechten en vrijheden, organisatie
van de machten, en het idee dat openbare orde/veiligheid binnen
wettelijke grenzen wordt bewaakt. Voor openbare bijeenkomsten “in open
lucht” verwijst oorspronkelijke grondwet expliciet naar de “politiewetten”.
Politie
Wet op het Politieambt Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk
en gerechtelijk) en basisregels voor politiewerk.
Wet tot organisatie van geïntegreerde politiedienst gestructureerd op
twee niveaus
Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd
geheel (twee niveaus).
Lokale bestuurlijke handhaving (gemeenten)
GAS-wetgevinggeeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen
overlast via administratieve sancties. GAS-boetes veranderen ook
doorheen de jaren.
Civiele veiligheid en crisisbeheer
Wet betreffende de civiele veiligheid: basis voor organisatie van o.a.
brandweer/ hulpverleningszones en civiele bescherming in brede
hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat: historisch verankerd via tot oprichting van
Coördinatie-en Crisiscentrum van Regering (voorloper in huidige
crisisbeheer).
Inlichtingen en dreigingsanalyse
Wet op inlichtingen-en veiligheidsdiensten: wettelijke basis voor
opdrachten/ bevoegdheden van inlichtingen-en veiligheidsdiensten.
Wet van juli 2006 betreffende de analyse van dreiging: basis voor OCAD
en de samenwerking rond terrorisme/extremisme
Private veiligheid
1
,Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van private en bijzondere veiligheid:
regelt bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen,
voorwaarden,…).
Grote strategische kapstok:
- Kadernota Integrale Veiligheid= basisdocument voor Belgische
veiligheidsbeleid en zet veiligheidsfenomenen en samenwerking
centraal
- Nationaal Veiligheidsplan–Geïntegreerde Politie vertaalt KIV naar
politionele koers en prioriteitenvoor de bestuursperiode.
- Nationale Veiligheidsstrategie (NVS) Overkoepelend strategisch
document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en NVP
Hoe je dit praktisch gebruikt:
KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
Lagen op veiligheidskaart
Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid,
overlast, lokale veiligheid
Politie (straat →snelweg)
- Lokale politie = basiszorg in de zone
- Federale politie = specialisatie & supralokaal + steun
Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
- Inspectiediensten (thematische controle)
+ Justitie (vervolging/afhandeling; federaal & Vlaams luik)
Private veiligheid (private plaatsen) Bewaking/beveiliging/advies/private
opsporing binnen wettelijke grenzen
Internationale ring (buiten België) VN • NAVO • EU + Europol/Interpol
(samenwerking over grenzen heen
2 hoofd routes:
Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners &
preventie Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie →
(eventueel) strafuitvoering
Federaal niveau: belangrijke bevoegdheden
- Politionele Veiligheid & Ordehandhaving: Federale Politie zorgt voor
gespecialiseerde steun, bewaking van lucht-, spoor- en waterwegen,
en bestuurlijke politie (bv. federale interventiereserve FERES).
- Civiele Veiligheid (FOD Binnenlandse Zaken): beheer van 112-
noodcentrales, de civiele bescherming en de coördinatie van
hulpverleningszones (brandweer).
- Veiligheid van de Staat (VSSE): Inlichtingen- en
veiligheidsopdrachten (dreigingsanalyses, terrorismebestrijding).
2
, - Nationale Veiligheidsoverheid (NVO): Hervormd en geïntegreerd bij
Veiligheid Staat 2024, verantwoordelijk voor
veiligheidsmachtigingen, attesten en adviezen.
- Justitie: Strafrecht, gerechtelijke politie, en uitvoering van straffen.
- Defensie: Het leger staat in voor de verdediging van het
grondgebied.
- Noodplanning & Crisisbeheer: Nationaal Crisiscentrum (NCCN)
coördineert grootschalige noodsituaties.
- Veiligheidsscreenings: Overgedragen naar de Federale Politie
Belangrijke speerpunten:
- Justitie en Strafuitvoering: Vlaanderen is bevoegd voor uitvoering
van straffen, zoals elektronisch toezicht, gemeenschapsdienst, en
werking van justitiehuizen.
- Jeugddelinquentierecht: volledige beleid en voorzieningen voor
minderjarige delinquenten, inclusief gemeenschapsinstellingen
( Everberg en Tongeren), zijn Vlaamse bevoegdheden.
- Vlaamse Handhaving: stroomlijnen van handhavingsregels
(bestuurlijke handhaving) voor materies waarvoor Vlaanderen
bevoegd is, zoals milieu, ruimtelijke ordening, dierenwelzijn en
wonen.
- Slachtofferonthaal en bemiddeling: Hulpverlening aan slachtoffers
en de organisatie van bemiddeling in strafzaken.
- Veiligheidshuizen: Coördinatie van ketenaanpak van intrafamiliaal
geweld en de Family Justice Centers.
- Bestuurlijke Handhaving: Inbreuken op Vlaamse regelgeving worden
aangepakt via bestuurlijke maatregelen en toezicht.
- Verkeersveiligheid: Vlaanderen beheert trajectcontroles en
regelgeving rond gemeentelijke administratieve sancties voor
specifieke snelheidsovertredingen.
Lokale overheden (gemeenten) zijn in België via burgemeester en
gemeenteraad verantwoordelijk voor openbare orde, veiligheid en
leefbaarheid. Zij voeren een integraal veiligheidsbeleid, beheren lokale
politie en passen administratieve sancties toe. Zij kunnen ook dwingende
politieverordeningen uitvaardigen bij noodsituaties.
Belangrijke lokale bevoegdheden:
- Bestuurlijke Politie: burgemeester verantw voor openbare veiligheid
in gemeente.
- Politiereglementen (GAS): gemeenteraad stelt verordeningen op, en
gemeente legt Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) op
voor overlast, zoals foutparkeren, sluikstorten of samenscholingen.
3
, - Dringende maatregelen: Bij openbare ordeverstoringen kan
burgemeester in kader van deze bevoegdheid dwingende
politieverordeningen nemen.
- Preventie: Lokale besturen werken aan voorkomen van criminaliteit
door inzet van camerabewaking, jeugdwerk en buurtregisseurs.
- Inzet middelen: burgemeester kan bij rampen of ernstige
bedreigingen lokale politie, federale politie of zelfs het leger
inzetten.
2.Lokale veiligheid
Veiligheidsmonitor om de 2jaar brede bevraging naar hoe veilig mensen zich
voelen
Thema’s:
- Slachtofferschap: of je (of je gezin) slachtoffer werd van bepaalde feiten
- Aangiftegedrag: heb je dat gemeld/aangifte gedaan, en zo niet: waarom
niet?
- Onveiligheidsgevoel: hoe veilig voel je je (thuis, buurt) en wat
beïnvloedt dat?
- Buurtproblemen en overlast: bv. sluikstort, geluidsoverlast,
verkeersproblemen, drugsgerelateerde overlast, …
- Preventie en maatregelen: welke preventietools/maatregelen je
gebruikt of ziet
- Beoordeling van de politiewerking: tevredenheid over contact,
aanpak, prioriteiten, bereikbaarheid, etc.
Klassieke buurtproblemen: geluidshinder Grootsteden hebben meer last van
geluidshinder, jongeren ervaren minder hinder door geluidshinder verkeer dan
ouderen
2.1 Bestuurlijke handhaving
Nieuwe Gemeentewet (NGW)
Geeft burgemeester klassieke bevoegdheden inzake openbare orde
(politieverordeningen, maatregelen om rust/veiligheid te waarborgen). Denk aan
bevelen/maatregelen bij overlast.
Daarnaast bestaan er specifieke artikelen die in de praktijk vaak als
“bestuurlijke knoppen” worden gebruikt.
- Wet op het Politieambt
=Regelt opdrachten en bevoegdheden van de politie in het kader van
bestuurlijke politie (openbare orde) en hoe info/maatregelen in die context
kunnen lopen.
- Wet Geïntegreerde Politie
Legt de organisatie vast van de geïntegreerde politie op twee niveaus
(federaal/lokaal), waarbinnen die bestuurlijke politietaken uitgevoerd
worden.
4
1.Inleiding – de kaart van de veiligheidssector
Informeel = Hell’s Angels als ‘bewakingsfirma’ → ondermijning versus
innovatie
Formeel = alles wat wettelijk verankerd is (politie)
Wettelijk kader:
De grondslag
België’s Grondwet (1831) vormt basis: rechten en vrijheden, organisatie
van de machten, en het idee dat openbare orde/veiligheid binnen
wettelijke grenzen wordt bewaakt. Voor openbare bijeenkomsten “in open
lucht” verwijst oorspronkelijke grondwet expliciet naar de “politiewetten”.
Politie
Wet op het Politieambt Bepaalt de opdrachten van de politie (bestuurlijk
en gerechtelijk) en basisregels voor politiewerk.
Wet tot organisatie van geïntegreerde politiedienst gestructureerd op
twee niveaus
Legt de structuur vast: lokale politie + federale politie als één geïntegreerd
geheel (twee niveaus).
Lokale bestuurlijke handhaving (gemeenten)
GAS-wetgevinggeeft gemeenten instrumenten om op te treden tegen
overlast via administratieve sancties. GAS-boetes veranderen ook
doorheen de jaren.
Civiele veiligheid en crisisbeheer
Wet betreffende de civiele veiligheid: basis voor organisatie van o.a.
brandweer/ hulpverleningszones en civiele bescherming in brede
hulpverleningslandschap.
Het federale crisisapparaat: historisch verankerd via tot oprichting van
Coördinatie-en Crisiscentrum van Regering (voorloper in huidige
crisisbeheer).
Inlichtingen en dreigingsanalyse
Wet op inlichtingen-en veiligheidsdiensten: wettelijke basis voor
opdrachten/ bevoegdheden van inlichtingen-en veiligheidsdiensten.
Wet van juli 2006 betreffende de analyse van dreiging: basis voor OCAD
en de samenwerking rond terrorisme/extremisme
Private veiligheid
1
,Wet van 2 oktober 2017 tot regeling van private en bijzondere veiligheid:
regelt bewaking/beveiliging en aanverwante activiteiten (vergunningen,
voorwaarden,…).
Grote strategische kapstok:
- Kadernota Integrale Veiligheid= basisdocument voor Belgische
veiligheidsbeleid en zet veiligheidsfenomenen en samenwerking
centraal
- Nationaal Veiligheidsplan–Geïntegreerde Politie vertaalt KIV naar
politionele koers en prioriteitenvoor de bestuursperiode.
- Nationale Veiligheidsstrategie (NVS) Overkoepelend strategisch
document (Premier) dat expliciet linkt met KIV en NVP
Hoe je dit praktisch gebruikt:
KIV = waarom en wat (fenomenen & integrale aanpak)
NVP = wat betekent dat voor politie (prioriteiten & werking)
NVS = strategische bovenlaag / nationale richting
Lagen op veiligheidskaart
Lokaal (stad/gemeente): frontlinie & regie
Burgemeester/gemeentebestuur + preventie + BIN/LIVC → leefbaarheid,
overlast, lokale veiligheid
Politie (straat →snelweg)
- Lokale politie = basiszorg in de zone
- Federale politie = specialisatie & supralokaal + steun
Inspectie & Justitie (knooppunten & eindstations)
- Inspectiediensten (thematische controle)
+ Justitie (vervolging/afhandeling; federaal & Vlaams luik)
Private veiligheid (private plaatsen) Bewaking/beveiliging/advies/private
opsporing binnen wettelijke grenzen
Internationale ring (buiten België) VN • NAVO • EU + Europol/Interpol
(samenwerking over grenzen heen
2 hoofd routes:
Bestuurlijke route: lokaal bestuur → maatregelen/handhaving → partners &
preventie Gerechtelijke route: politie/inspectie → dossier → justitie →
(eventueel) strafuitvoering
Federaal niveau: belangrijke bevoegdheden
- Politionele Veiligheid & Ordehandhaving: Federale Politie zorgt voor
gespecialiseerde steun, bewaking van lucht-, spoor- en waterwegen,
en bestuurlijke politie (bv. federale interventiereserve FERES).
- Civiele Veiligheid (FOD Binnenlandse Zaken): beheer van 112-
noodcentrales, de civiele bescherming en de coördinatie van
hulpverleningszones (brandweer).
- Veiligheid van de Staat (VSSE): Inlichtingen- en
veiligheidsopdrachten (dreigingsanalyses, terrorismebestrijding).
2
, - Nationale Veiligheidsoverheid (NVO): Hervormd en geïntegreerd bij
Veiligheid Staat 2024, verantwoordelijk voor
veiligheidsmachtigingen, attesten en adviezen.
- Justitie: Strafrecht, gerechtelijke politie, en uitvoering van straffen.
- Defensie: Het leger staat in voor de verdediging van het
grondgebied.
- Noodplanning & Crisisbeheer: Nationaal Crisiscentrum (NCCN)
coördineert grootschalige noodsituaties.
- Veiligheidsscreenings: Overgedragen naar de Federale Politie
Belangrijke speerpunten:
- Justitie en Strafuitvoering: Vlaanderen is bevoegd voor uitvoering
van straffen, zoals elektronisch toezicht, gemeenschapsdienst, en
werking van justitiehuizen.
- Jeugddelinquentierecht: volledige beleid en voorzieningen voor
minderjarige delinquenten, inclusief gemeenschapsinstellingen
( Everberg en Tongeren), zijn Vlaamse bevoegdheden.
- Vlaamse Handhaving: stroomlijnen van handhavingsregels
(bestuurlijke handhaving) voor materies waarvoor Vlaanderen
bevoegd is, zoals milieu, ruimtelijke ordening, dierenwelzijn en
wonen.
- Slachtofferonthaal en bemiddeling: Hulpverlening aan slachtoffers
en de organisatie van bemiddeling in strafzaken.
- Veiligheidshuizen: Coördinatie van ketenaanpak van intrafamiliaal
geweld en de Family Justice Centers.
- Bestuurlijke Handhaving: Inbreuken op Vlaamse regelgeving worden
aangepakt via bestuurlijke maatregelen en toezicht.
- Verkeersveiligheid: Vlaanderen beheert trajectcontroles en
regelgeving rond gemeentelijke administratieve sancties voor
specifieke snelheidsovertredingen.
Lokale overheden (gemeenten) zijn in België via burgemeester en
gemeenteraad verantwoordelijk voor openbare orde, veiligheid en
leefbaarheid. Zij voeren een integraal veiligheidsbeleid, beheren lokale
politie en passen administratieve sancties toe. Zij kunnen ook dwingende
politieverordeningen uitvaardigen bij noodsituaties.
Belangrijke lokale bevoegdheden:
- Bestuurlijke Politie: burgemeester verantw voor openbare veiligheid
in gemeente.
- Politiereglementen (GAS): gemeenteraad stelt verordeningen op, en
gemeente legt Gemeentelijke Administratieve Sancties (GAS) op
voor overlast, zoals foutparkeren, sluikstorten of samenscholingen.
3
, - Dringende maatregelen: Bij openbare ordeverstoringen kan
burgemeester in kader van deze bevoegdheid dwingende
politieverordeningen nemen.
- Preventie: Lokale besturen werken aan voorkomen van criminaliteit
door inzet van camerabewaking, jeugdwerk en buurtregisseurs.
- Inzet middelen: burgemeester kan bij rampen of ernstige
bedreigingen lokale politie, federale politie of zelfs het leger
inzetten.
2.Lokale veiligheid
Veiligheidsmonitor om de 2jaar brede bevraging naar hoe veilig mensen zich
voelen
Thema’s:
- Slachtofferschap: of je (of je gezin) slachtoffer werd van bepaalde feiten
- Aangiftegedrag: heb je dat gemeld/aangifte gedaan, en zo niet: waarom
niet?
- Onveiligheidsgevoel: hoe veilig voel je je (thuis, buurt) en wat
beïnvloedt dat?
- Buurtproblemen en overlast: bv. sluikstort, geluidsoverlast,
verkeersproblemen, drugsgerelateerde overlast, …
- Preventie en maatregelen: welke preventietools/maatregelen je
gebruikt of ziet
- Beoordeling van de politiewerking: tevredenheid over contact,
aanpak, prioriteiten, bereikbaarheid, etc.
Klassieke buurtproblemen: geluidshinder Grootsteden hebben meer last van
geluidshinder, jongeren ervaren minder hinder door geluidshinder verkeer dan
ouderen
2.1 Bestuurlijke handhaving
Nieuwe Gemeentewet (NGW)
Geeft burgemeester klassieke bevoegdheden inzake openbare orde
(politieverordeningen, maatregelen om rust/veiligheid te waarborgen). Denk aan
bevelen/maatregelen bij overlast.
Daarnaast bestaan er specifieke artikelen die in de praktijk vaak als
“bestuurlijke knoppen” worden gebruikt.
- Wet op het Politieambt
=Regelt opdrachten en bevoegdheden van de politie in het kader van
bestuurlijke politie (openbare orde) en hoe info/maatregelen in die context
kunnen lopen.
- Wet Geïntegreerde Politie
Legt de organisatie vast van de geïntegreerde politie op twee niveaus
(federaal/lokaal), waarbinnen die bestuurlijke politietaken uitgevoerd
worden.
4
