GENEESKUNDIGE ZIEKTELEER: GHD
SPIERAANDOENINGEN
ANATOMIE
Spiervezels: differentiatie in functie van myosine heavy chain isotypes (MyHC):
- Slow-twitch type I: “spieren om te staan”: trage herhaaldelijke bewegingen, isometrische
belasting, hoge aerobe capaciteit. Heel efficiënt om lange tijd te kunnen werken.
- Type I-IIA: hybride vorm
- Fast-twitch type II: explosieve spieren
• Type IIA
• Type IIX: “spieren om te sprinten”
• Type IIAX: hybride vorm
- Bij stijgende intensiteit en duur van arbeid:
mobilisatievolgorde: I à IIA à IIAX à IIX
Endurance paarden: liefst veel type I vezels
Volbloeden/ Quarters: liefst veel type II vezels
Uithoudingstraining: evolutie van type II naar type I
Vezeltype: bepaald door genetica en training. Dieren hebben sowieso verschillende soorten vezels,
door training kan het evenwicht verschoven worden. Paarden die racen moeten de race kunnen
volhouden en snel genoeg zijn. In het trainingsschema zullen we starten met uithouding om langere
afstand te kunnen lopen. Daarna zal snelheidstraining belangrijk zijn. Als je start met een ongetraind
dier, dan zijn de spieren de limiterende factor. Hetgeen dat niet mee kan zijn de spieren, er is snel
melkzuurvorming in de spieren. Het is meestal niet zo dat de longen het primair probleem zijn. Na
training zijn de spieren niet meer de limiterende factor, maar dan zien we dat de long wel een kritiek
punt zal zijn. De long kan niet meer getraind worden, de bevloeiing van de alveolen wordt wat beter
maar zal niet zo belangrijk zijn.
FYSIOLOGIE
Hoe beter het paard getraind is, hoe langer het paard kan lopen aan een bepaalde hartslag.
Een andere manier om te monitoren is het gehalte aan lactaat. Er is continu een aanmaak en afvoer
van lactaat, ook in rust. Bij inspanning zal het lichaam meer lactaat aanmaken en zal het lichaam het
lactaat moeilijker kunnen afbreken. Lactaat zal dus stijgen, dier wordt moe en stijf de volgende dag.
Een andere parameter is OBLA: onset of blood lactate accumulation. Een waarde van 4 is meest
gebruikt. Je kan kijken
hoe veel we kunnen
lopen aan een OBLA
van 4. Als het dier
hierboven gaat, dan is
er een exponentiële
toename van lactaat in
het bloed.
1
,Er zijn verschillende reacties die spieren kunnen hebben op training.
1) Hypertrofie van de spiervezels, ze worden dus dikker. Er worden meer spiereiwitten aangemaakt.
De spieren worden dikker en sterker.
2) Intracellulair meer efficiënter metabolisme. Dit hebben we nodig om lange afstanden te lopen.
3) Gemixte respons: wat gewenst is
Zuurstofvoorziening: long – hart – bloedvaten. Zowel aanvoer van energie (glucose/ glycogeen) als de
afvoer van restproducten zijn belangrijk. Voldoende “sterke” spieren krijgen we door oefening
Opslag:
- Glycogeen en energierijke verbindingen in spier, belangrijk in de pathologie!
- Glycogeen in lever
- Vetreserves
Intacte en goed functionerende celmembranen zijn ook belangrijk.
SYMPTOMEN
Acuut: vaak heeft dit te maken met te veel melkzuur, de spier kan niet volgen in de inspanning die
gevraagd wordt van het paard. Dit kan zeer pijnlijk zijn dus pijnstilling is belangrijk! Dieren kunnen
hyperthermie krijgen door de spiermassa’s die energie en dus warmte produceren.
- Zweten, stijf lopen, pijnlijke spieren
- Verhoogde spierspanning spieren: aan de achterhand of m. semimembranosus/ semitendinosus
- Tremoren: contractie typisch aan een triceps
- Fasciculaties: contracties van spieren op verschillende plaatsen (chaotisch)
- Neerliggen
- Pigmenturie
- Poor performance
- (Koliek)
Subacuut: verminderd presteren
Chronisch
- Neuropathie (zenuwprobleem en atrofie tot gevolg), myopathie, systemisch
- Spieratrofie (lokaal, algemeen)
DIAGNOSTISCHE MOGELIJKHEDEN
Spierenzymes zijn belangrijk om te bepalen!
Bloedonderzoek
1) Creatine kinase (CK) zorgt voor energieproductie voor contractie door creatine fosfaat af te
breken. Dit enzym is het meest spier specifiek, het is niet echt gevoelig om hartspierschade te
meten omdat skeletspierschade overheerst. Bij hartschade zullen we nog steeds CK meten om te
kijken of er ook algemeen skeletspier aangetast is. Om hartspierschade te achterhalen bekijken
we cardiac troponin I en deze is heel gevoelig! Deze testen zijn gemaakt voor mensen, maar
werken ook voor paarden. Je moet dus oppassen als je resultaten vergelijkt tussen verschillende
labo’s omdat deze anders kan zijn. Ten tweede zien we soms dat de test volledig fout is. vooral in
deze gevallen is het nuttig om ook cardiac troponin T te bepalen. ANP/BNP heeft geen
gevalideerde test voor hartonderzoek.
2
, CK heeft een korte halfwaardetijd en zal dus bij spierschade snel, hoog stijgen maar ook weer
traag afnemen. Opgepast want bij hemolyse in het bloed kan CK een valse stijging geven. Na
afdraaien zal hemolytisch staal verkleuren en veel stalen worden bekeken op basis van de kleur.
2) Aspartaat aminotransferase (AST) is minder specifiek voor spieren dan CK. AST vinden we ook
terug in hart en lever.
3) Lactaat dehydrogenase (LDH) is ook weer algemeen en dus weinig weefselspecifiek (ook in spier,
lever, hart). Er bestaan 5 isoenzymes van LDH, LDH 1 is geen goede parameter voor hartpathologie
en stijgt bij hemolyse. We zijn nu afgestapt van deze isoenzymes!
Belangrijke figuur!! Op tijdstip 0 is er schade, CK
is meteen heel hoog en op 1 dag is er weer een
daling. AST komt later op gang en gaat trager weg.
LDH komt nog later op gang en gaat nog trager
weg. Dit is belangrijk om na te gaan of de schade
in de acute of chronische fase is.
Bijkomend bloedonderzoek:
- Selenium
- Vitamine E: vooral in de weefsels, niet in het
bloed (indien wel dan is het een
weerspiegeling van nutritionele status). Een
tekort aan vitamine E kan leiden tot zenuwpathologie of spierpathologie. Het staal moet
afgeschermd worden van licht! Er kunnen fluctuaties plaatsvinden doorheen de dag.
è Zorgen beiden voor een goede integriteit van celmembraan. Bij een tekort aan een van beiden kan
de celmembraan fragieler zijn, waardoor er bij inspanning sneller schade en stijging van de enzymes
is.
- Er zijn ook genetische testen beschikbaar om sommige spierpathologieën na te gaan.
Spierbiopt
Locatie is afhankelijk van de aandoening.
- Rhabdomyolyse: M. semitendinosus/ semimembranosus of M. gluteus
- EMND: M. sacrococcygeus dorsalis naast de staartwortel.
Wat doen we met het staal? Inbedden, 20x volume of formol 10% maar liefst gewoon gekoeld. Een
formol staal kan in een routine labo uitgevoerd worden, maar heeft een hoge kans op artefacten. Het
vers staal heeft als voordeel een beter behoud, maar dit moet in een gespecialiseerd lab gebeuren
(Londen + transportkosten).
Biopt mogelijk in de praktijk?
- Technisch zeker mogelijk om stalen te nemen zonder veel risico.
- Exacte diagnose helpt bij: gericht advies (bv voedingsaanpassingen (vb. PSSM) of een aangepast
trainingsschema) of een gerichte behandeling (vb. anti-oxidantia).
Inspanningstest
CK en AST meten voor en na een gecontroleerde periode van inspanning (afh van ras/conditie).
Ongeveer 2-4u wachten tot na inspanning. We verwachten dat de CK maximum mag verdubbelen,
maar niet meer. AST daar mag de helft bijkomen. Binnen de 24u moet dit terug normaliseren.
Resultaat sterk afhankelijk van:
- Leeftijd: jong paard à meer fluctuaties in spierenzymes dan volwassen paard
3
, - Geslacht: vrouwelijke dieren hogere CK en AST waarden
- Tijdstip: diurnaal ritme?
- Intensiteit van het werk!
- Duur van het werk!
- Conditie van het paard!
Omgeving:
- Longe
- Bereden: piste, renbaan, koets, …
- Loopband
Bijkomende onderzoeken inspanningstest
1) Lactaat: Voor en onmiddellijk na het werk
a. < 2 mmol/l: aeroob
b. > 4 mmol/l: anaeroob
2) Arteriële zuurstofspanning: voor en onmiddellijk na het werk
3) Dynamische endoscopie
4) ECG
Andere testen
1) Urine analyse: donkere urine à Dipstick
a) Bloed
b) Hemoglobine
c) Myoglobine à myoglobinurie
Rhabdomyolyse (spierafbraak): tgv arbeid of trauma
Atypische myopathie: intoxicatie die kan optreden door planten of na anesthesie
Post-anesthetische myositis
2) Elektromyografie: elektrische activiteit spieren meten à differentiatie tussen neurogeen of
myogeen. Vaak is er al voldoende informatie door de andere testen en is deze dus overbodig.
3) Thermografie: veranderingen in perifere bloedstroom
4) Scintigrafie
CONGENITALE/ ERFELIJKE AANDOENINGEN
Recurrent exertional rhabdomyolyse (RER)
Vooral bij volbloeden (tot 5%) en soms dravers (Zweedse). Het is een erfelijke aandoening
(autosomaal, dominant).
Het zou een verstoring zijn van de intracellulaire calcium regeling
- Calcium release channel: ryanodine receptor?
- Andere mutaties?
Typisch bij nerveuze, jonge merrie in training
- Na periode van rust of mindere arbeid
- Tijdens training: bij submaximale training (inhouden)
4
SPIERAANDOENINGEN
ANATOMIE
Spiervezels: differentiatie in functie van myosine heavy chain isotypes (MyHC):
- Slow-twitch type I: “spieren om te staan”: trage herhaaldelijke bewegingen, isometrische
belasting, hoge aerobe capaciteit. Heel efficiënt om lange tijd te kunnen werken.
- Type I-IIA: hybride vorm
- Fast-twitch type II: explosieve spieren
• Type IIA
• Type IIX: “spieren om te sprinten”
• Type IIAX: hybride vorm
- Bij stijgende intensiteit en duur van arbeid:
mobilisatievolgorde: I à IIA à IIAX à IIX
Endurance paarden: liefst veel type I vezels
Volbloeden/ Quarters: liefst veel type II vezels
Uithoudingstraining: evolutie van type II naar type I
Vezeltype: bepaald door genetica en training. Dieren hebben sowieso verschillende soorten vezels,
door training kan het evenwicht verschoven worden. Paarden die racen moeten de race kunnen
volhouden en snel genoeg zijn. In het trainingsschema zullen we starten met uithouding om langere
afstand te kunnen lopen. Daarna zal snelheidstraining belangrijk zijn. Als je start met een ongetraind
dier, dan zijn de spieren de limiterende factor. Hetgeen dat niet mee kan zijn de spieren, er is snel
melkzuurvorming in de spieren. Het is meestal niet zo dat de longen het primair probleem zijn. Na
training zijn de spieren niet meer de limiterende factor, maar dan zien we dat de long wel een kritiek
punt zal zijn. De long kan niet meer getraind worden, de bevloeiing van de alveolen wordt wat beter
maar zal niet zo belangrijk zijn.
FYSIOLOGIE
Hoe beter het paard getraind is, hoe langer het paard kan lopen aan een bepaalde hartslag.
Een andere manier om te monitoren is het gehalte aan lactaat. Er is continu een aanmaak en afvoer
van lactaat, ook in rust. Bij inspanning zal het lichaam meer lactaat aanmaken en zal het lichaam het
lactaat moeilijker kunnen afbreken. Lactaat zal dus stijgen, dier wordt moe en stijf de volgende dag.
Een andere parameter is OBLA: onset of blood lactate accumulation. Een waarde van 4 is meest
gebruikt. Je kan kijken
hoe veel we kunnen
lopen aan een OBLA
van 4. Als het dier
hierboven gaat, dan is
er een exponentiële
toename van lactaat in
het bloed.
1
,Er zijn verschillende reacties die spieren kunnen hebben op training.
1) Hypertrofie van de spiervezels, ze worden dus dikker. Er worden meer spiereiwitten aangemaakt.
De spieren worden dikker en sterker.
2) Intracellulair meer efficiënter metabolisme. Dit hebben we nodig om lange afstanden te lopen.
3) Gemixte respons: wat gewenst is
Zuurstofvoorziening: long – hart – bloedvaten. Zowel aanvoer van energie (glucose/ glycogeen) als de
afvoer van restproducten zijn belangrijk. Voldoende “sterke” spieren krijgen we door oefening
Opslag:
- Glycogeen en energierijke verbindingen in spier, belangrijk in de pathologie!
- Glycogeen in lever
- Vetreserves
Intacte en goed functionerende celmembranen zijn ook belangrijk.
SYMPTOMEN
Acuut: vaak heeft dit te maken met te veel melkzuur, de spier kan niet volgen in de inspanning die
gevraagd wordt van het paard. Dit kan zeer pijnlijk zijn dus pijnstilling is belangrijk! Dieren kunnen
hyperthermie krijgen door de spiermassa’s die energie en dus warmte produceren.
- Zweten, stijf lopen, pijnlijke spieren
- Verhoogde spierspanning spieren: aan de achterhand of m. semimembranosus/ semitendinosus
- Tremoren: contractie typisch aan een triceps
- Fasciculaties: contracties van spieren op verschillende plaatsen (chaotisch)
- Neerliggen
- Pigmenturie
- Poor performance
- (Koliek)
Subacuut: verminderd presteren
Chronisch
- Neuropathie (zenuwprobleem en atrofie tot gevolg), myopathie, systemisch
- Spieratrofie (lokaal, algemeen)
DIAGNOSTISCHE MOGELIJKHEDEN
Spierenzymes zijn belangrijk om te bepalen!
Bloedonderzoek
1) Creatine kinase (CK) zorgt voor energieproductie voor contractie door creatine fosfaat af te
breken. Dit enzym is het meest spier specifiek, het is niet echt gevoelig om hartspierschade te
meten omdat skeletspierschade overheerst. Bij hartschade zullen we nog steeds CK meten om te
kijken of er ook algemeen skeletspier aangetast is. Om hartspierschade te achterhalen bekijken
we cardiac troponin I en deze is heel gevoelig! Deze testen zijn gemaakt voor mensen, maar
werken ook voor paarden. Je moet dus oppassen als je resultaten vergelijkt tussen verschillende
labo’s omdat deze anders kan zijn. Ten tweede zien we soms dat de test volledig fout is. vooral in
deze gevallen is het nuttig om ook cardiac troponin T te bepalen. ANP/BNP heeft geen
gevalideerde test voor hartonderzoek.
2
, CK heeft een korte halfwaardetijd en zal dus bij spierschade snel, hoog stijgen maar ook weer
traag afnemen. Opgepast want bij hemolyse in het bloed kan CK een valse stijging geven. Na
afdraaien zal hemolytisch staal verkleuren en veel stalen worden bekeken op basis van de kleur.
2) Aspartaat aminotransferase (AST) is minder specifiek voor spieren dan CK. AST vinden we ook
terug in hart en lever.
3) Lactaat dehydrogenase (LDH) is ook weer algemeen en dus weinig weefselspecifiek (ook in spier,
lever, hart). Er bestaan 5 isoenzymes van LDH, LDH 1 is geen goede parameter voor hartpathologie
en stijgt bij hemolyse. We zijn nu afgestapt van deze isoenzymes!
Belangrijke figuur!! Op tijdstip 0 is er schade, CK
is meteen heel hoog en op 1 dag is er weer een
daling. AST komt later op gang en gaat trager weg.
LDH komt nog later op gang en gaat nog trager
weg. Dit is belangrijk om na te gaan of de schade
in de acute of chronische fase is.
Bijkomend bloedonderzoek:
- Selenium
- Vitamine E: vooral in de weefsels, niet in het
bloed (indien wel dan is het een
weerspiegeling van nutritionele status). Een
tekort aan vitamine E kan leiden tot zenuwpathologie of spierpathologie. Het staal moet
afgeschermd worden van licht! Er kunnen fluctuaties plaatsvinden doorheen de dag.
è Zorgen beiden voor een goede integriteit van celmembraan. Bij een tekort aan een van beiden kan
de celmembraan fragieler zijn, waardoor er bij inspanning sneller schade en stijging van de enzymes
is.
- Er zijn ook genetische testen beschikbaar om sommige spierpathologieën na te gaan.
Spierbiopt
Locatie is afhankelijk van de aandoening.
- Rhabdomyolyse: M. semitendinosus/ semimembranosus of M. gluteus
- EMND: M. sacrococcygeus dorsalis naast de staartwortel.
Wat doen we met het staal? Inbedden, 20x volume of formol 10% maar liefst gewoon gekoeld. Een
formol staal kan in een routine labo uitgevoerd worden, maar heeft een hoge kans op artefacten. Het
vers staal heeft als voordeel een beter behoud, maar dit moet in een gespecialiseerd lab gebeuren
(Londen + transportkosten).
Biopt mogelijk in de praktijk?
- Technisch zeker mogelijk om stalen te nemen zonder veel risico.
- Exacte diagnose helpt bij: gericht advies (bv voedingsaanpassingen (vb. PSSM) of een aangepast
trainingsschema) of een gerichte behandeling (vb. anti-oxidantia).
Inspanningstest
CK en AST meten voor en na een gecontroleerde periode van inspanning (afh van ras/conditie).
Ongeveer 2-4u wachten tot na inspanning. We verwachten dat de CK maximum mag verdubbelen,
maar niet meer. AST daar mag de helft bijkomen. Binnen de 24u moet dit terug normaliseren.
Resultaat sterk afhankelijk van:
- Leeftijd: jong paard à meer fluctuaties in spierenzymes dan volwassen paard
3
, - Geslacht: vrouwelijke dieren hogere CK en AST waarden
- Tijdstip: diurnaal ritme?
- Intensiteit van het werk!
- Duur van het werk!
- Conditie van het paard!
Omgeving:
- Longe
- Bereden: piste, renbaan, koets, …
- Loopband
Bijkomende onderzoeken inspanningstest
1) Lactaat: Voor en onmiddellijk na het werk
a. < 2 mmol/l: aeroob
b. > 4 mmol/l: anaeroob
2) Arteriële zuurstofspanning: voor en onmiddellijk na het werk
3) Dynamische endoscopie
4) ECG
Andere testen
1) Urine analyse: donkere urine à Dipstick
a) Bloed
b) Hemoglobine
c) Myoglobine à myoglobinurie
Rhabdomyolyse (spierafbraak): tgv arbeid of trauma
Atypische myopathie: intoxicatie die kan optreden door planten of na anesthesie
Post-anesthetische myositis
2) Elektromyografie: elektrische activiteit spieren meten à differentiatie tussen neurogeen of
myogeen. Vaak is er al voldoende informatie door de andere testen en is deze dus overbodig.
3) Thermografie: veranderingen in perifere bloedstroom
4) Scintigrafie
CONGENITALE/ ERFELIJKE AANDOENINGEN
Recurrent exertional rhabdomyolyse (RER)
Vooral bij volbloeden (tot 5%) en soms dravers (Zweedse). Het is een erfelijke aandoening
(autosomaal, dominant).
Het zou een verstoring zijn van de intracellulaire calcium regeling
- Calcium release channel: ryanodine receptor?
- Andere mutaties?
Typisch bij nerveuze, jonge merrie in training
- Na periode van rust of mindere arbeid
- Tijdens training: bij submaximale training (inhouden)
4
