HOOFDSTUK 1: POLITIEK EN POLITICOLOGIE
1.WAT IS POLITIEK?
1.1 EEN FUNDAMENTELE VRAAG
Politicologie
- = integratiewetenschap (inzichten, methodes uit zusterdisciplines worden
als ondersteuning gebruikt) = eclecticisme
- Onderwerp: politiek
Bart Tromp (1944-2007)
- Geen specifieke politieke wetenschap
- Aparte discipline met naam -> politieke beslissingen van universiteit
- Politicologie als sociale wetenschap onderscheidt zich in het object van
hun studie (politiek), maar niet in wetenschappelijke methoden
DUS
- Geen specifieke politieke wetenschap (Tromp)
- Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie van het politieke
- Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader: geen neutrale taal
->Door de openheid en het eclecticisme van de politicologie maken de discipline
kwetsbaar voor kritiek
- Geen unique selling proposition, geen eigenheid
= gebrek aan onderscheidende kerk
- Eerder een field of enquiry = een onderzoeksgebied i.p.v. afzonderlijke
discipline
Wat is Politiek?
->fundamentele vraag: raakt aan de essentie van de discipline, haar afbakening
en inhoud.
- Niet evident, politiek is moeilijk te overschrijven
- Omschrijving blijft vaag -> concreet = discussie
- Geen algemeen aanvaarde definitie
Volgens Heywood en Laing is politiek een zeer ruim begrip als
- ‘The acitvity through which people make, preserve and amend the general
rules under they live. Politics in thus inextricably linked to the phenomena
of conflict and cooperation. Politics is better thought of as the search for
conflict resolution than as its achievement, as not all conflicts are, or can
be, resolverd.”
1
,Het debat tussen politici over de vraag of iets een politiek probleem is
- De omschrijving van ‘politiek’ valt samen met wat door de staat, overheid
geregeld moet worden -> overheidsoptreden
- De omschrijving van ‘politiek’ is vatbaar voor politieke ingrijpen, voor het
collectief
- Denk aan boerka: politiek probleem, wij vinden dat de overheid een
dresscode moet opleggen
Welk beleid moet er t.a.v. politieke problemen gevoerd worden?
- Antwoord of iets politiek is, is sterk veranderd door de tijd
- Vandaag: nieuwe uitdagingen waar de politiek zich over moet uitspreken
- Politiek kent een evolutie
1. Minimal state: zorgt voor orde en tucht, bescherming van
grenzen en eigendomsrecht, beperkt aantal ‘verzorgende taken’
2. Nanny state: begeleidt de mens van wieg tot graf (vb.
kind&gezin)
De reikwijdte van de politiek
Marsh en Stoker- Theory and Methods in Political Science
->Er zijn twee globale benaderingen om politiek te definiëren
->Komt overeen met de indeling die ook Heywood maakt (p.18)
1. Arena- of domeinbenadering
- Politiek als een onderdeel, een aspect van alle sociale verhoudingen,
van alle gedrag.
- Heeft geen betrekking op specifieke instellingen of sectoren
- ->Politiek kan overal in de SMLV aanwezig zijn
- Gezamenlijk beslissen, verdelingsvraagstukken, omgaan met
diversiteit en schaarste, …
2. Proces- of aspectbenadering
- Politiek beperken tot een afgebakende sfeer van menselijke
organisaties, instellingen en actoren
- Een afzonderlijk politiek domein bv. Staat of het overheidsbeleid
- Politicologie: studie van actoren en processen in deze afgebakende
sfeer van de SMLV
->De reikwijdte bepalen van politiek stelt ons voor fundamentele uitdagingen
MAAR het behoort tot de essentie van de politiek: geen eensgezindheid over wat
politiek precies is.
Walter Bryce Gallie
- Politiek is een essentially contested concept = concept waarover eindeloos
debat bestaat (vb. kunst, democratie, christelijke traditie,…)
2
, - Verschillende stromingen hebben een verschillende opvatting over het
concrete gebruik of de juiste interpretatie van het begrip => Politiek:
wezenlijk betwist begrip
William Connoly – The therms of Political Discourse (1983)
- Alle centrale begrippen in de politiek zijn wezenlijk betwist
->Politiek is een containerbegrip (clusterconcept of een lust)
- Politiek is essentieel gecontesteerd of wezenlijk betwist omdat alle
bouwstenen die gebruikt worden om de inhoud ervan te bepalen, zelf ook
gecontesteerd zijn
- Contestatie door de cruciale en geladen concepten
1.2ESSENTIËLE ONDERDELEN VAN POLITIEK
Oorsprong van het begrip ‘politiek’
- Afkomstig uit Oudgriekse ‘politeia’: alles wat betrekking heeft op de polis
=de burgerlijke SMLV + het bestuur van de gemeenschap
- Politika: zaken die met de ‘polis’ (=stadstaat) te maken hebben
-> de burgerlijke context
- Politikos / politès: burger als publiek persoon <-> idiotikos / idiotès :
burger in zijn privéleven
DUS politiek staat voor de zaken die met de polis te maken hebben, met het
besturen van de samenleving.
Politiek is het besturen van een samenleving
- Meest eenvoudige, algemene definitie -> weinig controverse
- Alles wat te maken heeft met het besturen van een SMLV
- Er wordt een onderscheid gemaakt tussen
o Polity
Groep mensen die samen wonen en die instellingen hebben
opgericht om samen te leven, staatsvorm of bestuursvorm
bv. Staten, regeringsvormen, federalisme,…
o Politics: bv. Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging,
belangenverdediging
o Policy: beleid bv. Buitenlandsbeleid
Van een bevolking op een territorium
Politiek heeft betrekking op een SMLV die verbonden is aan een territorium->
Onderscheid tussen…
Territoriaal gebonden SMLV Niet-territoriaal gebonden SMLV
Verplicht alle regels volgen die op dat Niet door de regels gebonden
territorium gelden + gelden voor iedereen
Niet eens met regels= verhuizen naar Niet eens met regels = opstappen
3
, ander territorium
Zijn veel omvangrijker: regelen bijna alle Regelen slecht een beperkt domein van
levensdomeinen het leven
->Vandaag neemt de territorialisering van de politiek, vooral de vorm van
(samenwerking tussen) staten toe = historische evolutie vb. veranderde
verhouding tss beleidsniveaus
Ook binnen staten ligt de verhouding tss territoria (gemeenten, gewesten…) niet
vast
DUS processen van globalisering, decentralisering, federalisering en Europese
integratie maken dat andere territoriale verdelingen van de SMLV belangrijker
zijn geworden
+ De macht van niet-statelijke actoren (Google, Fb,…) is heel sterk toegenomen
->Hun politieke invloed is vaak veel groter dan die van staten
Politiek is de activiteit om in de samenleving bindende collectieve
beslissingen te nemen
Politiek heeft twee vereisten
1. Grondgebied
2. Betrekking tot de bevolking
Politiek: de activiteit in de SMLV die bindende collectieve beslissingen maakt.
Waarmee men de problemen die voortkomen uit het leven in die samenleving
vreedzaam probeert op te lossen.
Politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden
=zaken die de gemeenschap belangrijk vindt
Schaarste -> conflict -> nood aan instelling die deze toebedeling van waarden
kan uitvoeren op een geaccepteerde manier = overheid
->Zo ontstaat een politiek systeem
Invulling van David Easton – A Framework for Political Analysis
- Een geheel van interacties waarlangs voor een SMLV waarden bindend
gealloceerd worden
- Politiek: bindende besluitvorming + acties vd overheid -> verdeling wordt
geaccepteerd
- Afbakening politiek: ‘authoritative allocation for a society’
->beslissingen die gezaghebbend zijn voor de hele SMLV
- Extra onderscheid:
o Parapolitiek: interne politieke systemen bv. Gezin, bedrijf,…
o Politieke systemen: betrekking op de meer inclusieve eenheid =
hele SMLV
4
1.WAT IS POLITIEK?
1.1 EEN FUNDAMENTELE VRAAG
Politicologie
- = integratiewetenschap (inzichten, methodes uit zusterdisciplines worden
als ondersteuning gebruikt) = eclecticisme
- Onderwerp: politiek
Bart Tromp (1944-2007)
- Geen specifieke politieke wetenschap
- Aparte discipline met naam -> politieke beslissingen van universiteit
- Politicologie als sociale wetenschap onderscheidt zich in het object van
hun studie (politiek), maar niet in wetenschappelijke methoden
DUS
- Geen specifieke politieke wetenschap (Tromp)
- Geen algemeen aanvaarde wetenschappelijke theorie van het politieke
- Geen algemeen aanvaard centraal begrippenkader: geen neutrale taal
->Door de openheid en het eclecticisme van de politicologie maken de discipline
kwetsbaar voor kritiek
- Geen unique selling proposition, geen eigenheid
= gebrek aan onderscheidende kerk
- Eerder een field of enquiry = een onderzoeksgebied i.p.v. afzonderlijke
discipline
Wat is Politiek?
->fundamentele vraag: raakt aan de essentie van de discipline, haar afbakening
en inhoud.
- Niet evident, politiek is moeilijk te overschrijven
- Omschrijving blijft vaag -> concreet = discussie
- Geen algemeen aanvaarde definitie
Volgens Heywood en Laing is politiek een zeer ruim begrip als
- ‘The acitvity through which people make, preserve and amend the general
rules under they live. Politics in thus inextricably linked to the phenomena
of conflict and cooperation. Politics is better thought of as the search for
conflict resolution than as its achievement, as not all conflicts are, or can
be, resolverd.”
1
,Het debat tussen politici over de vraag of iets een politiek probleem is
- De omschrijving van ‘politiek’ valt samen met wat door de staat, overheid
geregeld moet worden -> overheidsoptreden
- De omschrijving van ‘politiek’ is vatbaar voor politieke ingrijpen, voor het
collectief
- Denk aan boerka: politiek probleem, wij vinden dat de overheid een
dresscode moet opleggen
Welk beleid moet er t.a.v. politieke problemen gevoerd worden?
- Antwoord of iets politiek is, is sterk veranderd door de tijd
- Vandaag: nieuwe uitdagingen waar de politiek zich over moet uitspreken
- Politiek kent een evolutie
1. Minimal state: zorgt voor orde en tucht, bescherming van
grenzen en eigendomsrecht, beperkt aantal ‘verzorgende taken’
2. Nanny state: begeleidt de mens van wieg tot graf (vb.
kind&gezin)
De reikwijdte van de politiek
Marsh en Stoker- Theory and Methods in Political Science
->Er zijn twee globale benaderingen om politiek te definiëren
->Komt overeen met de indeling die ook Heywood maakt (p.18)
1. Arena- of domeinbenadering
- Politiek als een onderdeel, een aspect van alle sociale verhoudingen,
van alle gedrag.
- Heeft geen betrekking op specifieke instellingen of sectoren
- ->Politiek kan overal in de SMLV aanwezig zijn
- Gezamenlijk beslissen, verdelingsvraagstukken, omgaan met
diversiteit en schaarste, …
2. Proces- of aspectbenadering
- Politiek beperken tot een afgebakende sfeer van menselijke
organisaties, instellingen en actoren
- Een afzonderlijk politiek domein bv. Staat of het overheidsbeleid
- Politicologie: studie van actoren en processen in deze afgebakende
sfeer van de SMLV
->De reikwijdte bepalen van politiek stelt ons voor fundamentele uitdagingen
MAAR het behoort tot de essentie van de politiek: geen eensgezindheid over wat
politiek precies is.
Walter Bryce Gallie
- Politiek is een essentially contested concept = concept waarover eindeloos
debat bestaat (vb. kunst, democratie, christelijke traditie,…)
2
, - Verschillende stromingen hebben een verschillende opvatting over het
concrete gebruik of de juiste interpretatie van het begrip => Politiek:
wezenlijk betwist begrip
William Connoly – The therms of Political Discourse (1983)
- Alle centrale begrippen in de politiek zijn wezenlijk betwist
->Politiek is een containerbegrip (clusterconcept of een lust)
- Politiek is essentieel gecontesteerd of wezenlijk betwist omdat alle
bouwstenen die gebruikt worden om de inhoud ervan te bepalen, zelf ook
gecontesteerd zijn
- Contestatie door de cruciale en geladen concepten
1.2ESSENTIËLE ONDERDELEN VAN POLITIEK
Oorsprong van het begrip ‘politiek’
- Afkomstig uit Oudgriekse ‘politeia’: alles wat betrekking heeft op de polis
=de burgerlijke SMLV + het bestuur van de gemeenschap
- Politika: zaken die met de ‘polis’ (=stadstaat) te maken hebben
-> de burgerlijke context
- Politikos / politès: burger als publiek persoon <-> idiotikos / idiotès :
burger in zijn privéleven
DUS politiek staat voor de zaken die met de polis te maken hebben, met het
besturen van de samenleving.
Politiek is het besturen van een samenleving
- Meest eenvoudige, algemene definitie -> weinig controverse
- Alles wat te maken heeft met het besturen van een SMLV
- Er wordt een onderscheid gemaakt tussen
o Polity
Groep mensen die samen wonen en die instellingen hebben
opgericht om samen te leven, staatsvorm of bestuursvorm
bv. Staten, regeringsvormen, federalisme,…
o Politics: bv. Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging,
belangenverdediging
o Policy: beleid bv. Buitenlandsbeleid
Van een bevolking op een territorium
Politiek heeft betrekking op een SMLV die verbonden is aan een territorium->
Onderscheid tussen…
Territoriaal gebonden SMLV Niet-territoriaal gebonden SMLV
Verplicht alle regels volgen die op dat Niet door de regels gebonden
territorium gelden + gelden voor iedereen
Niet eens met regels= verhuizen naar Niet eens met regels = opstappen
3
, ander territorium
Zijn veel omvangrijker: regelen bijna alle Regelen slecht een beperkt domein van
levensdomeinen het leven
->Vandaag neemt de territorialisering van de politiek, vooral de vorm van
(samenwerking tussen) staten toe = historische evolutie vb. veranderde
verhouding tss beleidsniveaus
Ook binnen staten ligt de verhouding tss territoria (gemeenten, gewesten…) niet
vast
DUS processen van globalisering, decentralisering, federalisering en Europese
integratie maken dat andere territoriale verdelingen van de SMLV belangrijker
zijn geworden
+ De macht van niet-statelijke actoren (Google, Fb,…) is heel sterk toegenomen
->Hun politieke invloed is vaak veel groter dan die van staten
Politiek is de activiteit om in de samenleving bindende collectieve
beslissingen te nemen
Politiek heeft twee vereisten
1. Grondgebied
2. Betrekking tot de bevolking
Politiek: de activiteit in de SMLV die bindende collectieve beslissingen maakt.
Waarmee men de problemen die voortkomen uit het leven in die samenleving
vreedzaam probeert op te lossen.
Politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden
=zaken die de gemeenschap belangrijk vindt
Schaarste -> conflict -> nood aan instelling die deze toebedeling van waarden
kan uitvoeren op een geaccepteerde manier = overheid
->Zo ontstaat een politiek systeem
Invulling van David Easton – A Framework for Political Analysis
- Een geheel van interacties waarlangs voor een SMLV waarden bindend
gealloceerd worden
- Politiek: bindende besluitvorming + acties vd overheid -> verdeling wordt
geaccepteerd
- Afbakening politiek: ‘authoritative allocation for a society’
->beslissingen die gezaghebbend zijn voor de hele SMLV
- Extra onderscheid:
o Parapolitiek: interne politieke systemen bv. Gezin, bedrijf,…
o Politieke systemen: betrekking op de meer inclusieve eenheid =
hele SMLV
4
