INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: inleiding............................................................................................................................. 4
1. Wat is arbeidsrecht? ...............................................................................................................................4
1.1 Arbeidsrecht als onderdeel van ‘sociale wetgeving’ .............................................................................4
1.2 Historisch kader sociaal recht en arbeidsrecht ....................................................................................4
2. Bronnen van het arbeidsrecht ..................................................................................................................5
2.1 Internationaal ...................................................................................................................................5
2.2 Nationaal ..........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Algemene bepalingen van de Arbeidsovereenkomstenwet ................................................. 12
1. Begrip arbeidsovereenkomst? ............................................................................................................... 12
Gezag – overzicht .................................................................................................................................. 13
2. Aangaan van een arbeidsovereenkomst ................................................................................................. 20
Geldigheidsvoorwaarden voor het bestaan van de overeenkomst ............................................................ 20
Vormvereisten ...................................................................................................................................... 23
3. Soorten arbeidsovereenkomsten ........................................................................................................... 24
1. Onderscheid arbeiders en bedienden ................................................................................................. 24
2. Handelsvertegenwoordigers .............................................................................................................. 26
3. Dienstboden ..................................................................................................................................... 26
4. Studenten ......................................................................................................................................... 27
5. Huisarbeiders ................................................................................................................................... 27
6. Telewerkers ...................................................................................................................................... 28
Casus 1 – De magazijnmedewerker met beperkte administratie .................................................................. 28
Casus 2 – De internal sales medewerker .................................................................................................... 29
Casus 3 – De vertegenwoordiger met vaste regio ........................................................................................ 29
Casus 4 – De jobstudent in een kledingwinkel ............................................................................................ 29
Casus 5 – De structurele telewerker .......................................................................................................... 29
Casus 6 – De naaister die thuis werkt ......................................................................................................... 29
Casus 7 – De marketingmanager met gemengd takenpakket ....................................................................... 29
Casus 8 – De deeltijdse student-arbeider ................................................................................................... 29
A. Zonder voorafgaande formaliteiten (§2) .............................................................................................. 31
B. Mits voorafgaande toestemming sociale inspectie (§3) ........................................................................ 32
4. Werving, selectie en gelijke behandeling = selectieprocedure .................................................................. 34
A) Jobadvertentie (cao nr. 38) ................................................................................................................. 35
B) Gelijke behandeling (non discriminatie) .............................................................................................. 36
C) Het sollicitatiegesprek ...................................................................................................................... 38
D) Achtergrondonderzoek...................................................................................................................... 39
E) Referentiecheck ................................................................................................................................ 39
F) Testen .............................................................................................................................................. 39
5. Taalgebruik en verjaring ......................................................................................................................... 40
a) Taalgebruik in sociale betrekkingen in de onderneming ....................................................................... 40
b) Verjaringstermijn ............................................................................................................................... 40
1
,Hoofdstuk 3: Inhoud van de arbeidsovereenkomst ................................................................................ 41
1. Bedingen .............................................................................................................................................. 41
1.1 Proefbeding .................................................................................................................................... 42
1.2 Concurrentiebeding (non-compete clause) ....................................................................................... 42
1.3 Scholingsbeding .............................................................................................................................. 51
1.4 Andere bepalingen .......................................................................................................................... 53
Hoofdstuk 4: Uitvoering van de arbeidsovereenkomst ........................................................................... 54
1. Verplichtingen van de partijen................................................................................................................ 54
1.1 Gemeenschappelijke bepalingen ..................................................................................................... 54
1.2 Verplichtingen van de werknemer ..................................................................................................... 64
1.3 Verplichtingen van de werkgever ...................................................................................................... 64
Hoofdstuk 5: Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst en betaalde feestdagen ............. 72
Begrip schorsing....................................................................................................................................... 72
Wettelijke schorsingsoorzaken .................................................................................................................. 72
A. Overmacht ....................................................................................................................................... 72
B. Het gewaarborgd dagloon .................................................................................................................. 74
C. Arbeidsongeschiktheid ..................................................................................................................... 75
D. Jaarlijkse vakantie ............................................................................................................................. 85
E. Moederschapsverlof.......................................................................................................................... 85
F. Kort verzuim = klein verlet .................................................................................................................. 90
G. Loopbaanonderbreking en tijdskrediet ............................................................................................... 91
H. Verlof om dwingende redenen ........................................................................................................... 93
I. Andere schorsingen............................................................................................................................ 93
Hoofdstuk 6: Einde van de arbeidsovereenkomst .................................................................................. 96
1) Algemene (civielrechtelijke) beëindigingswijzen ...................................................................................... 96
A. Wederzijdse toestemming van de partijen (=onderling akkoord) ........................................................... 96
B. Overmacht ....................................................................................................................................... 97
C. Ontbinding arbeidsovereenkomst .................................................................................................... 100
D. Afloop van de termijn of voltooiing werk ........................................................................................... 101
E. Overlijden van een der partijen ......................................................................................................... 101
2) Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen .................................................................................................. 102
Ontslag .............................................................................................................................................. 102
Hoofdstuk 11: Collectief arbeidsrecht ..................................................................................................122
1. Inleiding ............................................................................................................................................. 122
1) Individuele arbeidsovereenkomst… .................................................................................................. 122
2) Collectieve arbeidsovereenkomsten... ............................................................................................. 122
2. Sociaal organisatierecht ...................................................................................................................... 124
2.1 Juridische aspecten ....................................................................................................................... 124
2.2 Werknemersorganisaties ............................................................................................................... 126
2.3 Werkgeversorganisaties ................................................................................................................. 128
3. Collectieve arbeidsovereenkomsten .................................................................................................... 130
Wat is een cao? .................................................................................................................................. 130
Wie kan een cao sluiten? ..................................................................................................................... 130
Waarom een cao? ............................................................................................................................... 131
2
, Verschillende soorten cao’s ................................................................................................................ 131
4. Overlegorganen op ondernemingsniveau ............................................................................................. 135
A) Vakbondsafvaardiging ..................................................................................................................... 135
5. Het IPA en de loonnorm ...................................................................................................................... 140
6. Collectieve conflicten ......................................................................................................................... 142
I. Collectieve conflicten en het recht op collectieve actie ...................................................................... 143
II. Juridische regeling van staking en uitsluiting ..................................................................................... 144
III. Voorkomen en beëindigen van collectieve conflicten ....................................................................... 147
Hoofdstuk 4: Arbeidsreglementering ....................................................................................................148
A. Arbeidsduur ....................................................................................................................................... 148
Vooraf ................................................................................................................................................ 148
1. Toepassingsgebied van de Arbeidswet van 16 maart 1971 ................................................................. 149
2. Het begrip arbeidsduur .................................................................................................................... 150
3. Grenzen van de arbeidsduur ............................................................................................................ 151
4. verkorting van de arbeidstijd ............................................................................................................ 159
5. Naleving van de gemiddelde arbeidsduur en recuperatie ................................................................... 160
6. Overloon......................................................................................................................................... 162
8. Zondagsrust .................................................................................................................................... 169
9. Nachtarbeid .................................................................................................................................... 169
10. Pauzes en rusttijden ...................................................................................................................... 170
B. Arbeidsreglement ............................................................................................................................... 170
1. Algemeen ....................................................................................................................................... 170
2. Verplicht karakter ............................................................................................................................ 171
3. Nut van het arbeidsreglement .......................................................................................................... 171
4. Opstellen en wijzigen ....................................................................................................................... 172
5. Inhoud van het arbeidsreglement ..................................................................................................... 173
C. Betaalde feestdagen .......................................................................................................................... 174
1. Algemeen ....................................................................................................................................... 174
2. Principieel verbod op arbeid............................................................................................................. 174
3. Wat indien een feestdag samenvalt met een zondag of een gewone inactiviteitsdag? .......................... 175
D. Vakantie ............................................................................................................................................ 175
1. Begrip en basisprincipes .................................................................................................................. 175
2. Duur jaarlijkse vakantie ................................................................................................................... 176
3. Vakantiegeld ................................................................................................................................... 178
4. Stelsels van aanvullende vakantie .................................................................................................... 181
5. Tijdstip en verdeling van de vakantie ................................................................................................. 182
E. loon ................................................................................................................................................ 182
3
, ARBEIDSRECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. WAT IS ARBEIDSRECHT?
1.1 ARBEIDSRECHT ALS ONDERDEEL VAN ‘SOCIALE WETGEVING’
− Sociale wetgeving omvat
o Arbeidsrecht = relatie tussen werkgever en werknemer
o Sociale zekerheidsrecht = aan elke burger (ruimer dan werknemer) menswaardig bestaan geven
bv pensioen, werkloosheidsuitkering, ziekteuitkering, gezinsbijslag
− Bijzonder doel van sociale wetgeving (hoofdoel = werkNEMER beschermen!)
o Bescherming van belangen van de werknemers
▪ bv als WN ziek wordt, is de WG verplicht om bepaalde periode (1 maand) zijn loon door
te betalen
▪ bv beëindiging van arbeidsovk, kan niet zomaar gebeuren, er zijn regels aan verbonden
(opzeggingstermijn respecteren)
o Bevorderen van hun welzijn
▪ Arbeidsrecht: bescherming bieden tegen werkgever
▪ Sociale zekerheidsrecht: menswaardig bestaan verzekeren (gewaarborgd inkomen,
werkloosheidsuitkering, pensioenen, ...)
1.2 HISTORISCH KADER SOCIAAL RECHT EN ARBEIDSRECHT
− 19de eeuw: industrialisering komt op gang in steden (Lieven Bauwens smokkelt in 1798 eerste machine om katoen
te spinnen van Engeland naar Gent)
− Oorsprong: manuele vervaardiging van vlas en linnen (in de huiskamer met een klassiek spinnenwiel) werd
vervangen door textielmachines > fabrieken (stoom nodig en dat kan je niet genereren in de huiskamer dus daarom
bestonden fabrieken) > fabrieksarbeiders → mensen verhuisden massaal naar de steden om te werken in de
fabrieken
− in grotere steden moesten mensen werken in onveilige omstandigheden tegen een laag loon, lange dagen, ook
vrouwen en kinderen → er was geen sociaal recht in de 19de eeuw, enkel vrijheidsprincipe ‘Le code Napoleon’,
liberalisme = recht van de sterkste zorgde ervoor dat die mensen werden uitgebuit (onveilige omstandigheden, heel
lage lonen, willekeur (als je niet genoeg produceerde werd er nog meer van je loon afgehouden), kinderarbeid…)
− fragment film “Daens”
Eerste sociale wetten
− 1886: eerste grote arbeidersopstanden in mijnen Luik en Henegouwen (arbeiders pikten de
omstandigheden niet meer)
− Sociale spanningen niet langer houdbaar, eerste sociale wetten ter bescherming werknemer vanaf 1887
(welke? loonbeschermingswet = omdat er veel misbruiken waren op vlak van loon, ook uitbetaling in
natura gebeurde vaak (drank, bonnen)
… in 1889 werd kinderarbeid gereglementeerd, 1892 werkplaatsreglement om voorspelbaarheid te
hebben in de regels die van toepassing waren in dat bedrijf→ sociale wetten ter bescherming van de
werknemers! ontstonden langzaamaan, dus nu hebben we een rechtstak met super veel wetten, er is
geen wetboek sociaal recht door het stelselmatig ontstaan van sociaal recht
− Algemeen meervoudig mannenstemrecht in 1893
4
Hoofdstuk 1: inleiding............................................................................................................................. 4
1. Wat is arbeidsrecht? ...............................................................................................................................4
1.1 Arbeidsrecht als onderdeel van ‘sociale wetgeving’ .............................................................................4
1.2 Historisch kader sociaal recht en arbeidsrecht ....................................................................................4
2. Bronnen van het arbeidsrecht ..................................................................................................................5
2.1 Internationaal ...................................................................................................................................5
2.2 Nationaal ..........................................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Algemene bepalingen van de Arbeidsovereenkomstenwet ................................................. 12
1. Begrip arbeidsovereenkomst? ............................................................................................................... 12
Gezag – overzicht .................................................................................................................................. 13
2. Aangaan van een arbeidsovereenkomst ................................................................................................. 20
Geldigheidsvoorwaarden voor het bestaan van de overeenkomst ............................................................ 20
Vormvereisten ...................................................................................................................................... 23
3. Soorten arbeidsovereenkomsten ........................................................................................................... 24
1. Onderscheid arbeiders en bedienden ................................................................................................. 24
2. Handelsvertegenwoordigers .............................................................................................................. 26
3. Dienstboden ..................................................................................................................................... 26
4. Studenten ......................................................................................................................................... 27
5. Huisarbeiders ................................................................................................................................... 27
6. Telewerkers ...................................................................................................................................... 28
Casus 1 – De magazijnmedewerker met beperkte administratie .................................................................. 28
Casus 2 – De internal sales medewerker .................................................................................................... 29
Casus 3 – De vertegenwoordiger met vaste regio ........................................................................................ 29
Casus 4 – De jobstudent in een kledingwinkel ............................................................................................ 29
Casus 5 – De structurele telewerker .......................................................................................................... 29
Casus 6 – De naaister die thuis werkt ......................................................................................................... 29
Casus 7 – De marketingmanager met gemengd takenpakket ....................................................................... 29
Casus 8 – De deeltijdse student-arbeider ................................................................................................... 29
A. Zonder voorafgaande formaliteiten (§2) .............................................................................................. 31
B. Mits voorafgaande toestemming sociale inspectie (§3) ........................................................................ 32
4. Werving, selectie en gelijke behandeling = selectieprocedure .................................................................. 34
A) Jobadvertentie (cao nr. 38) ................................................................................................................. 35
B) Gelijke behandeling (non discriminatie) .............................................................................................. 36
C) Het sollicitatiegesprek ...................................................................................................................... 38
D) Achtergrondonderzoek...................................................................................................................... 39
E) Referentiecheck ................................................................................................................................ 39
F) Testen .............................................................................................................................................. 39
5. Taalgebruik en verjaring ......................................................................................................................... 40
a) Taalgebruik in sociale betrekkingen in de onderneming ....................................................................... 40
b) Verjaringstermijn ............................................................................................................................... 40
1
,Hoofdstuk 3: Inhoud van de arbeidsovereenkomst ................................................................................ 41
1. Bedingen .............................................................................................................................................. 41
1.1 Proefbeding .................................................................................................................................... 42
1.2 Concurrentiebeding (non-compete clause) ....................................................................................... 42
1.3 Scholingsbeding .............................................................................................................................. 51
1.4 Andere bepalingen .......................................................................................................................... 53
Hoofdstuk 4: Uitvoering van de arbeidsovereenkomst ........................................................................... 54
1. Verplichtingen van de partijen................................................................................................................ 54
1.1 Gemeenschappelijke bepalingen ..................................................................................................... 54
1.2 Verplichtingen van de werknemer ..................................................................................................... 64
1.3 Verplichtingen van de werkgever ...................................................................................................... 64
Hoofdstuk 5: Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst en betaalde feestdagen ............. 72
Begrip schorsing....................................................................................................................................... 72
Wettelijke schorsingsoorzaken .................................................................................................................. 72
A. Overmacht ....................................................................................................................................... 72
B. Het gewaarborgd dagloon .................................................................................................................. 74
C. Arbeidsongeschiktheid ..................................................................................................................... 75
D. Jaarlijkse vakantie ............................................................................................................................. 85
E. Moederschapsverlof.......................................................................................................................... 85
F. Kort verzuim = klein verlet .................................................................................................................. 90
G. Loopbaanonderbreking en tijdskrediet ............................................................................................... 91
H. Verlof om dwingende redenen ........................................................................................................... 93
I. Andere schorsingen............................................................................................................................ 93
Hoofdstuk 6: Einde van de arbeidsovereenkomst .................................................................................. 96
1) Algemene (civielrechtelijke) beëindigingswijzen ...................................................................................... 96
A. Wederzijdse toestemming van de partijen (=onderling akkoord) ........................................................... 96
B. Overmacht ....................................................................................................................................... 97
C. Ontbinding arbeidsovereenkomst .................................................................................................... 100
D. Afloop van de termijn of voltooiing werk ........................................................................................... 101
E. Overlijden van een der partijen ......................................................................................................... 101
2) Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen .................................................................................................. 102
Ontslag .............................................................................................................................................. 102
Hoofdstuk 11: Collectief arbeidsrecht ..................................................................................................122
1. Inleiding ............................................................................................................................................. 122
1) Individuele arbeidsovereenkomst… .................................................................................................. 122
2) Collectieve arbeidsovereenkomsten... ............................................................................................. 122
2. Sociaal organisatierecht ...................................................................................................................... 124
2.1 Juridische aspecten ....................................................................................................................... 124
2.2 Werknemersorganisaties ............................................................................................................... 126
2.3 Werkgeversorganisaties ................................................................................................................. 128
3. Collectieve arbeidsovereenkomsten .................................................................................................... 130
Wat is een cao? .................................................................................................................................. 130
Wie kan een cao sluiten? ..................................................................................................................... 130
Waarom een cao? ............................................................................................................................... 131
2
, Verschillende soorten cao’s ................................................................................................................ 131
4. Overlegorganen op ondernemingsniveau ............................................................................................. 135
A) Vakbondsafvaardiging ..................................................................................................................... 135
5. Het IPA en de loonnorm ...................................................................................................................... 140
6. Collectieve conflicten ......................................................................................................................... 142
I. Collectieve conflicten en het recht op collectieve actie ...................................................................... 143
II. Juridische regeling van staking en uitsluiting ..................................................................................... 144
III. Voorkomen en beëindigen van collectieve conflicten ....................................................................... 147
Hoofdstuk 4: Arbeidsreglementering ....................................................................................................148
A. Arbeidsduur ....................................................................................................................................... 148
Vooraf ................................................................................................................................................ 148
1. Toepassingsgebied van de Arbeidswet van 16 maart 1971 ................................................................. 149
2. Het begrip arbeidsduur .................................................................................................................... 150
3. Grenzen van de arbeidsduur ............................................................................................................ 151
4. verkorting van de arbeidstijd ............................................................................................................ 159
5. Naleving van de gemiddelde arbeidsduur en recuperatie ................................................................... 160
6. Overloon......................................................................................................................................... 162
8. Zondagsrust .................................................................................................................................... 169
9. Nachtarbeid .................................................................................................................................... 169
10. Pauzes en rusttijden ...................................................................................................................... 170
B. Arbeidsreglement ............................................................................................................................... 170
1. Algemeen ....................................................................................................................................... 170
2. Verplicht karakter ............................................................................................................................ 171
3. Nut van het arbeidsreglement .......................................................................................................... 171
4. Opstellen en wijzigen ....................................................................................................................... 172
5. Inhoud van het arbeidsreglement ..................................................................................................... 173
C. Betaalde feestdagen .......................................................................................................................... 174
1. Algemeen ....................................................................................................................................... 174
2. Principieel verbod op arbeid............................................................................................................. 174
3. Wat indien een feestdag samenvalt met een zondag of een gewone inactiviteitsdag? .......................... 175
D. Vakantie ............................................................................................................................................ 175
1. Begrip en basisprincipes .................................................................................................................. 175
2. Duur jaarlijkse vakantie ................................................................................................................... 176
3. Vakantiegeld ................................................................................................................................... 178
4. Stelsels van aanvullende vakantie .................................................................................................... 181
5. Tijdstip en verdeling van de vakantie ................................................................................................. 182
E. loon ................................................................................................................................................ 182
3
, ARBEIDSRECHT
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
1. WAT IS ARBEIDSRECHT?
1.1 ARBEIDSRECHT ALS ONDERDEEL VAN ‘SOCIALE WETGEVING’
− Sociale wetgeving omvat
o Arbeidsrecht = relatie tussen werkgever en werknemer
o Sociale zekerheidsrecht = aan elke burger (ruimer dan werknemer) menswaardig bestaan geven
bv pensioen, werkloosheidsuitkering, ziekteuitkering, gezinsbijslag
− Bijzonder doel van sociale wetgeving (hoofdoel = werkNEMER beschermen!)
o Bescherming van belangen van de werknemers
▪ bv als WN ziek wordt, is de WG verplicht om bepaalde periode (1 maand) zijn loon door
te betalen
▪ bv beëindiging van arbeidsovk, kan niet zomaar gebeuren, er zijn regels aan verbonden
(opzeggingstermijn respecteren)
o Bevorderen van hun welzijn
▪ Arbeidsrecht: bescherming bieden tegen werkgever
▪ Sociale zekerheidsrecht: menswaardig bestaan verzekeren (gewaarborgd inkomen,
werkloosheidsuitkering, pensioenen, ...)
1.2 HISTORISCH KADER SOCIAAL RECHT EN ARBEIDSRECHT
− 19de eeuw: industrialisering komt op gang in steden (Lieven Bauwens smokkelt in 1798 eerste machine om katoen
te spinnen van Engeland naar Gent)
− Oorsprong: manuele vervaardiging van vlas en linnen (in de huiskamer met een klassiek spinnenwiel) werd
vervangen door textielmachines > fabrieken (stoom nodig en dat kan je niet genereren in de huiskamer dus daarom
bestonden fabrieken) > fabrieksarbeiders → mensen verhuisden massaal naar de steden om te werken in de
fabrieken
− in grotere steden moesten mensen werken in onveilige omstandigheden tegen een laag loon, lange dagen, ook
vrouwen en kinderen → er was geen sociaal recht in de 19de eeuw, enkel vrijheidsprincipe ‘Le code Napoleon’,
liberalisme = recht van de sterkste zorgde ervoor dat die mensen werden uitgebuit (onveilige omstandigheden, heel
lage lonen, willekeur (als je niet genoeg produceerde werd er nog meer van je loon afgehouden), kinderarbeid…)
− fragment film “Daens”
Eerste sociale wetten
− 1886: eerste grote arbeidersopstanden in mijnen Luik en Henegouwen (arbeiders pikten de
omstandigheden niet meer)
− Sociale spanningen niet langer houdbaar, eerste sociale wetten ter bescherming werknemer vanaf 1887
(welke? loonbeschermingswet = omdat er veel misbruiken waren op vlak van loon, ook uitbetaling in
natura gebeurde vaak (drank, bonnen)
… in 1889 werd kinderarbeid gereglementeerd, 1892 werkplaatsreglement om voorspelbaarheid te
hebben in de regels die van toepassing waren in dat bedrijf→ sociale wetten ter bescherming van de
werknemers! ontstonden langzaamaan, dus nu hebben we een rechtstak met super veel wetten, er is
geen wetboek sociaal recht door het stelselmatig ontstaan van sociaal recht
− Algemeen meervoudig mannenstemrecht in 1893
4
