Samenvatting theorie – Herstellen in een dynamische samenleving
DEEL 1: Ondersteunen en versterken
1.Kwetsbare burgers:
Uitleg:
Er bestaat geen eenduidige definitie van 'kwetsbare burger' omdat het vaak een optelsom is van
diverse factoren die iemand kwetsbaar maken. Een actieve burger kan op een bepaald moment een
kwetsbare burger zijn en andersom.
Kwetsbare burgers zijn mensen die door persoonlijke, sociale of maatschappelijke factoren een
verhoogd risico lopen op uitsluiting of beperkingen in hun dagelijks functioneren (bv. psychische
problemen, armoede, beperking, migratieachtergrond).
Voorbeeld:
Een oudere alleenstaande vrouw met COPD, beperkte mobiliteit en weinig sociale contacten.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten helpen deze burgers hun dagelijks handelen te behouden of te verbeteren, passend
bij hun mogelijkheden en context.
Groepen die vaak als kwetsbaar worden beschouwd, zijn mensen (volgens wmo, wet
maatschappelijke ondersteuning)::
met een lichamelijke beperking;
met chronische psychische problemen;
met een verstandelijke beperking;
met psychosociale (inclusief materiële) problemen;
met opvoed- en opgroeiproblemen;
die betrokken zijn bij huiselijk geweld;
die uitgestoten (dreigen te) worden wegens hun seksuele oriëntatie;
met meervoudige problematiek (waaronder verslaafden);
mensen zonder geldige papieren (illegalen, vluchtelingen);
(ex-)gedetineerden en geïnterneerden.
Vaak gaat het om een onevenwicht tussen draaglast en draagkracht. Draaglast omvat risicofactoren
zoals gezondheidsproblemen, armoede, sociale uitsluiting of beperkte zelfredzaamheid. Draagkracht
bestaat uit beschermende factoren zoals sociale steun, veerkracht, zinvolle dagbesteding en
participatie. Wanneer de draaglast groter is dan de draagkracht, neemt de kwetsbaarheid toe.
Mensen kunnen gekenmerkt worden als 'kwetsbaar' of 'zeer kwetsbaar' als er sprake is van
samenhang in, of risico's op de volgende aspecten (risicofactoren):
Een beperkte sociale steunstructuur: weinig betekenisvolle sociale relaties;
weinig veerkracht: de draaglast is groter dan de draagkracht;
gering vermogen tot eigen regie voeren: in beperkte mate eigen wensen en behoeften
duidelijk kunnen
verlies zelfredzaamheid, tezamen met laag inkomen of lage opleiding;
de kwetsbaarheid is groter bij jeugdigen en bij alleenstaande (hoog)bejaarden;
in aandachtsbuurten wonen relatief veel burgers met risicofactoren kwetsbaarheid
,Kwetsbaarheid kan zich tonen op drie niveaus:
individueel (micro): lichamelijke klachten, psychische problemen, verminderde
zelfredzaamheid;
sociaal-economisch (meso): armoede, eenzaamheid, beperkte participatie in werk en vrije
tijd;
maatschappelijk (macro): uitsluiting, stigma, ontoegankelijke voorzieningen en beleid.
2.Participatie
Uitleg:
Participatie betekent actief deelnemen aan het maatschappelijk leven, zoals werken, leren, vrije tijd,
sociale relaties en burgerschap.
Voorbeeld:
Een man met een lichte verstandelijke beperking volgt een creatieve workshop en onderhoudt zo
sociale contacten.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten ondersteunen cliënten in activiteiten die hun sociale en maatschappelijke
betrokkenheid vergroten.
3. De-institutionalisering
Uitleg:
De-institutionalisering is het afbouwen van langdurige zorg in instellingen en het stimuleren van
wonen en leven in de samenleving.
Voorbeeld:
Een persoon met een chronische psychische aandoening verhuist van een psychiatrisch ziekenhuis
naar begeleid zelfstandig wonen.
Of verhuizen van een RIBW-instelling naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding
Belang voor de ergotherapeut:
De ergotherapeut ondersteunt de overgang naar zelfstandig wonen en helpt bij vaardigheden zoals
koken, plannen, sociale contacten en dagstructuur.
4. Zelfmanagement
Uitleg:
Zelfmanagement betekent dat mensen met een chronische aandoening zelf kunnen kiezen in
hoeverre men de regie over het leven in eigen hand wil houden en mede richting wil geven aan
hoe beschikbare zorg wordt ingezet, om een optimale kwaliteit van leven te bereiken of te
behouden. Zelfmanagement stelt mensen met een of meer chronische aandoeningen in staat
zodanig om te gaan met de chronische aandoening, dat de aandoening optimaal wordt
ingepast in het leven. Het gaat hierbij om symptomen, behandeling, lichamelijke, psychische en
sociale consequenties en bijbehorende aanpassingen in leefstijl.
,Zelfmanagement leidt tot een betere kwaliteit van leven of meer autonomie voor mensen met een
chronische aandoening. Maar ook een betere kwaliteit van zorg zonder dat de zorgkosten stijgen.
Het doel van zelfmanagement is dat de cliënt:
middels coaching in staat is persoonlijke streefdoelen te bereiken;
focust op gezondheid (kracht in plaats van klacht);
risicofactoren voor klachten herkent;
het geloof in eigen kunnen vergroot (self efficacy);
in staat is verbetering van de kwaliteit van leven te bereiken.
Voorbeeld:
Iemand met een angststoornis leert zelf signalen van overbelasting herkennen en copingstrategieën
toepassen.
Of een cliënt met diabetes leert zelf insuline toe te dienen en eetpatronen aan te passen.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten coachen cliënten om zelfstandiger keuzes te maken en vaardigheden te
ontwikkelen voor dagelijkse activiteiten.
5. Empowerment
Uitleg:
Empowerment (=in kracht komen) is het proces waarbij mensen meer controle, zelfvertrouwen en
zeggenschap krijgen over hun eigen leven. Door eigen kracht krijgt iemand controle over de factoren
die bijdragen aan zijn kwaliteit van leven. Een professionele relatie waarin de cliënt de controle
neemt over een veranderingsproces, leidt tot empowerment. De cliënt bepaalt de doelstellingen en
de middelen, om die doelen te bereiken. Je verwerft het zelf, je krijgt het niet
Belemmeringen (individueel of andere) worden weggenomen zodat de eigen kracht ontplooid kan
worden.
Empowerment is interactief en speelt zich af op drie niveaus die onderling verbonden zijn:
- het niveau van de gemeenschap (macro)
- organisaties (meso)
- individueel (micro)
samenwerking van deze niveaus zorgt voor verandering
Voorbeeld:
Een cliënt beslist samen met de ergotherapeut welke doelen hij belangrijk vindt, in plaats van dat
deze worden opgelegd.
Of een jongvolwassene met depressie wordt actief betrokken bij beslissingen over therapie en
dagbesteding.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten versterken de autonomie van cliënten en helpen hen verantwoordelijkheid te
nemen.
6. Stigma
, Uitleg:
Stigma is het negatief labelen, beoordelen of discrimineren van mensen op basis van een kenmerk,
zoals psychische kwetsbaarheid.
Stigmatisering is het proces waarbij een groep mensen met gemeenschappelijke en afwijkende
kenmerken en/of gedragingen - die gevoelens van angst of afkeer oproepen - wordt gelabeld,
veroordeeld en uitgesloten. De uitsluiting betreft onder andere rechten, plichten en deelname aan
maatschappelijke activiteiten.
Zelfstigmatisering treedt op als iemand zelf tof een gestigmatiseerde groep gaat behoren,
bijvoorbeeld omdat hij werkloos of dakloos raakt.
Voorbeeld:
Een werkgever die iemand met een psychische aandoening niet wil aannemen uit angst voor
“onbetrouwbaarheid”.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten bevorderen inclusie en bestrijden uitsluiting door voorlichting, sensibilisatie en
participatie te ondersteunen.
7. Herstel
Uitleg:
Herstel gaat niet enkel over genezing, maar over een betekenisvol leven leiden ondanks beperkingen
of kwetsbaarheid. Herstel is een intens persoonlijk, uniek proces van verandering in iemands
houding, waarden, gevoelens, doelen, vaardigheden en/of rollen.
Voorbeeld:
Iemand met een depressie vindt opnieuw voldoening in vrijwilligerswerk, ook al blijven klachten
aanwezig.
Of een cliënt met een depressie hervindt structuur in werk en sociale relaties.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten ondersteunen herstel door dagelijkse activiteiten en vaardigheden te verbeteren,
passend bij wensen van de cliënt.
8. Herstelondersteuning
Uitleg:
Herstelondersteuning gaat om het vinden van het juiste evenwicht tussen behandeling en
ondersteuning bij het herstel van gezondheid, identiteit (persoon) en maatschappelijk functioneren
(rollen). Het is van de persoon zelf afhankelijk wat voorop staat en welke volgorde van herstel voor
hem belangrijk is.
Factoren die herstel bevorderen
acute stabilisatie bij crisis
(toegang tot) de juiste interventies en
therapie
DEEL 1: Ondersteunen en versterken
1.Kwetsbare burgers:
Uitleg:
Er bestaat geen eenduidige definitie van 'kwetsbare burger' omdat het vaak een optelsom is van
diverse factoren die iemand kwetsbaar maken. Een actieve burger kan op een bepaald moment een
kwetsbare burger zijn en andersom.
Kwetsbare burgers zijn mensen die door persoonlijke, sociale of maatschappelijke factoren een
verhoogd risico lopen op uitsluiting of beperkingen in hun dagelijks functioneren (bv. psychische
problemen, armoede, beperking, migratieachtergrond).
Voorbeeld:
Een oudere alleenstaande vrouw met COPD, beperkte mobiliteit en weinig sociale contacten.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten helpen deze burgers hun dagelijks handelen te behouden of te verbeteren, passend
bij hun mogelijkheden en context.
Groepen die vaak als kwetsbaar worden beschouwd, zijn mensen (volgens wmo, wet
maatschappelijke ondersteuning)::
met een lichamelijke beperking;
met chronische psychische problemen;
met een verstandelijke beperking;
met psychosociale (inclusief materiële) problemen;
met opvoed- en opgroeiproblemen;
die betrokken zijn bij huiselijk geweld;
die uitgestoten (dreigen te) worden wegens hun seksuele oriëntatie;
met meervoudige problematiek (waaronder verslaafden);
mensen zonder geldige papieren (illegalen, vluchtelingen);
(ex-)gedetineerden en geïnterneerden.
Vaak gaat het om een onevenwicht tussen draaglast en draagkracht. Draaglast omvat risicofactoren
zoals gezondheidsproblemen, armoede, sociale uitsluiting of beperkte zelfredzaamheid. Draagkracht
bestaat uit beschermende factoren zoals sociale steun, veerkracht, zinvolle dagbesteding en
participatie. Wanneer de draaglast groter is dan de draagkracht, neemt de kwetsbaarheid toe.
Mensen kunnen gekenmerkt worden als 'kwetsbaar' of 'zeer kwetsbaar' als er sprake is van
samenhang in, of risico's op de volgende aspecten (risicofactoren):
Een beperkte sociale steunstructuur: weinig betekenisvolle sociale relaties;
weinig veerkracht: de draaglast is groter dan de draagkracht;
gering vermogen tot eigen regie voeren: in beperkte mate eigen wensen en behoeften
duidelijk kunnen
verlies zelfredzaamheid, tezamen met laag inkomen of lage opleiding;
de kwetsbaarheid is groter bij jeugdigen en bij alleenstaande (hoog)bejaarden;
in aandachtsbuurten wonen relatief veel burgers met risicofactoren kwetsbaarheid
,Kwetsbaarheid kan zich tonen op drie niveaus:
individueel (micro): lichamelijke klachten, psychische problemen, verminderde
zelfredzaamheid;
sociaal-economisch (meso): armoede, eenzaamheid, beperkte participatie in werk en vrije
tijd;
maatschappelijk (macro): uitsluiting, stigma, ontoegankelijke voorzieningen en beleid.
2.Participatie
Uitleg:
Participatie betekent actief deelnemen aan het maatschappelijk leven, zoals werken, leren, vrije tijd,
sociale relaties en burgerschap.
Voorbeeld:
Een man met een lichte verstandelijke beperking volgt een creatieve workshop en onderhoudt zo
sociale contacten.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten ondersteunen cliënten in activiteiten die hun sociale en maatschappelijke
betrokkenheid vergroten.
3. De-institutionalisering
Uitleg:
De-institutionalisering is het afbouwen van langdurige zorg in instellingen en het stimuleren van
wonen en leven in de samenleving.
Voorbeeld:
Een persoon met een chronische psychische aandoening verhuist van een psychiatrisch ziekenhuis
naar begeleid zelfstandig wonen.
Of verhuizen van een RIBW-instelling naar zelfstandig wonen met ambulante begeleiding
Belang voor de ergotherapeut:
De ergotherapeut ondersteunt de overgang naar zelfstandig wonen en helpt bij vaardigheden zoals
koken, plannen, sociale contacten en dagstructuur.
4. Zelfmanagement
Uitleg:
Zelfmanagement betekent dat mensen met een chronische aandoening zelf kunnen kiezen in
hoeverre men de regie over het leven in eigen hand wil houden en mede richting wil geven aan
hoe beschikbare zorg wordt ingezet, om een optimale kwaliteit van leven te bereiken of te
behouden. Zelfmanagement stelt mensen met een of meer chronische aandoeningen in staat
zodanig om te gaan met de chronische aandoening, dat de aandoening optimaal wordt
ingepast in het leven. Het gaat hierbij om symptomen, behandeling, lichamelijke, psychische en
sociale consequenties en bijbehorende aanpassingen in leefstijl.
,Zelfmanagement leidt tot een betere kwaliteit van leven of meer autonomie voor mensen met een
chronische aandoening. Maar ook een betere kwaliteit van zorg zonder dat de zorgkosten stijgen.
Het doel van zelfmanagement is dat de cliënt:
middels coaching in staat is persoonlijke streefdoelen te bereiken;
focust op gezondheid (kracht in plaats van klacht);
risicofactoren voor klachten herkent;
het geloof in eigen kunnen vergroot (self efficacy);
in staat is verbetering van de kwaliteit van leven te bereiken.
Voorbeeld:
Iemand met een angststoornis leert zelf signalen van overbelasting herkennen en copingstrategieën
toepassen.
Of een cliënt met diabetes leert zelf insuline toe te dienen en eetpatronen aan te passen.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten coachen cliënten om zelfstandiger keuzes te maken en vaardigheden te
ontwikkelen voor dagelijkse activiteiten.
5. Empowerment
Uitleg:
Empowerment (=in kracht komen) is het proces waarbij mensen meer controle, zelfvertrouwen en
zeggenschap krijgen over hun eigen leven. Door eigen kracht krijgt iemand controle over de factoren
die bijdragen aan zijn kwaliteit van leven. Een professionele relatie waarin de cliënt de controle
neemt over een veranderingsproces, leidt tot empowerment. De cliënt bepaalt de doelstellingen en
de middelen, om die doelen te bereiken. Je verwerft het zelf, je krijgt het niet
Belemmeringen (individueel of andere) worden weggenomen zodat de eigen kracht ontplooid kan
worden.
Empowerment is interactief en speelt zich af op drie niveaus die onderling verbonden zijn:
- het niveau van de gemeenschap (macro)
- organisaties (meso)
- individueel (micro)
samenwerking van deze niveaus zorgt voor verandering
Voorbeeld:
Een cliënt beslist samen met de ergotherapeut welke doelen hij belangrijk vindt, in plaats van dat
deze worden opgelegd.
Of een jongvolwassene met depressie wordt actief betrokken bij beslissingen over therapie en
dagbesteding.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten versterken de autonomie van cliënten en helpen hen verantwoordelijkheid te
nemen.
6. Stigma
, Uitleg:
Stigma is het negatief labelen, beoordelen of discrimineren van mensen op basis van een kenmerk,
zoals psychische kwetsbaarheid.
Stigmatisering is het proces waarbij een groep mensen met gemeenschappelijke en afwijkende
kenmerken en/of gedragingen - die gevoelens van angst of afkeer oproepen - wordt gelabeld,
veroordeeld en uitgesloten. De uitsluiting betreft onder andere rechten, plichten en deelname aan
maatschappelijke activiteiten.
Zelfstigmatisering treedt op als iemand zelf tof een gestigmatiseerde groep gaat behoren,
bijvoorbeeld omdat hij werkloos of dakloos raakt.
Voorbeeld:
Een werkgever die iemand met een psychische aandoening niet wil aannemen uit angst voor
“onbetrouwbaarheid”.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten bevorderen inclusie en bestrijden uitsluiting door voorlichting, sensibilisatie en
participatie te ondersteunen.
7. Herstel
Uitleg:
Herstel gaat niet enkel over genezing, maar over een betekenisvol leven leiden ondanks beperkingen
of kwetsbaarheid. Herstel is een intens persoonlijk, uniek proces van verandering in iemands
houding, waarden, gevoelens, doelen, vaardigheden en/of rollen.
Voorbeeld:
Iemand met een depressie vindt opnieuw voldoening in vrijwilligerswerk, ook al blijven klachten
aanwezig.
Of een cliënt met een depressie hervindt structuur in werk en sociale relaties.
Belang voor de ergotherapeut:
Ergotherapeuten ondersteunen herstel door dagelijkse activiteiten en vaardigheden te verbeteren,
passend bij wensen van de cliënt.
8. Herstelondersteuning
Uitleg:
Herstelondersteuning gaat om het vinden van het juiste evenwicht tussen behandeling en
ondersteuning bij het herstel van gezondheid, identiteit (persoon) en maatschappelijk functioneren
(rollen). Het is van de persoon zelf afhankelijk wat voorop staat en welke volgorde van herstel voor
hem belangrijk is.
Factoren die herstel bevorderen
acute stabilisatie bij crisis
(toegang tot) de juiste interventies en
therapie
