Samenvatting Sociale Psychologie H5: Macht & Onmacht | Hogeschool PXL | 2025/26

Sociale psychologie H5: macht &
onmacht
0. Inleiding – macht
Openingscase: Machiavelli
- Machiavelli => boek: II Principe (De Heerser)
- Boek over visie op macht, krijgskunst, heerschappij & internationale politiek uiteenzette
- Gebruikt historische voorbeelden vn heersers & veroveraars + hoe hun wijze vn regeren succes
kenden om macht te verwerven:
o Meedogenloos & wantrouwend
o Vijanden vernietigen
o Wreed tegen bevolking
o Het doel heiligt de middelen
 Immorele beslissingen & daden zijn toegestaan als daarmee heerschappij kan w
verworven
 Heerschappij ondersteund w dr sterke krijgsmacht
- Veel dictators erg geïnspireerd
o Zoals: Adolf Hitler, Jozef Stalin
- Psychologie persoonlijkheidsstructuur vernoemd: machiavellisme
o Gekenmerkt:
 Neiging tot manipuleren, ongevoeligheid & egoïsme
 Eigenschappen delen met psychopathie & narcisme
 Vaardigheid aanpassen aan gegeven omstandigheden, meeheulen met personen,
instanties/machten die op moment meest profijt opleveren & eigenbelang vn
machiavellist meest dienen

De betekenis vn ‘macht’
- Ied. In zekere maten aangetrokken tot macht
o Macht:
 Erotiseert
 Spreekt tot verbeelding
 Enkel meer verlangen nr meer macht
 Maakt mensen machtsgeil
- In sociale wetenschappen
o Boeiend mr complex onderwerp
o Machtsstructuren, dominantie & onderwerping, aanvaarden & verwerpen vn gezag =>
bouwt samenleving op  geeft individu plaats & rol in samenleving + maakt
communicatie tssn individuen zinvol
- Verschil dagelijks leven & wetenschappelijke psychologie over macht
o Dagelijks leven:
 Macht t.o.v. anderen
 Dominantie – onderwerping
 Politiek
 Rijkdom
o i/d psychologie => controle hebben:
 Over jezelf
 Over anderen
 Over de situatie
 V/d omgeving op jou
1

,  Stimulusomgeving bepaalt vaak ons gedrag => zelf vaak beperkt/gn
controle
 Behavioristische visie  onder controle staan vn prikkels uit omgeving
 Psychodynamische stroming  onmacht
o Bepaalt onbewust ons gedrag & nt ‘wijzelf’
 Levenslooppsychologie (Piaget)  intentioneel handelen
o Vroeg in leven beginnen



1. Het Stanford gevangenisexperiment
Aanleiding:
- ’60 – ’70, Amerika  wantoestanden i/d gevangenissen
- Oorzaak wantoestanden=> 3 mogelijkheden:
o Gevangen
o Bewakers
o Gevangenissysteem
 Zimbardo (Stanford University): nagegaan via experiment

Onderzoeksopzet:
- Experiment: controle & manipulatie vn onderzoeksetting

1.1 Onderzoekopzet:
- Rekrutering via advertentie in krant
- N = 24
- 2w duren experiment
- Selectiecriteria
o Stabiele, meest volwassen & minst asociale proefpersonen
- Random toewijzing groepen
o 12 gevangenen & 12 bewakers
 Experiment begon met 9 gevangenen & 9 bewakers => rest in reserve
- Gevangenis nagebouwd => fictieve ‘stanford county jail’
o In elke cel => drietal gevangen ondergebracht
o Einde gang => isoleercel ‘the hole’
o Gn ramen/uurwerken => desoriëntatie in tijd
- Toestemming proefpersonen
- Hiërarchie binnen het experiment

1.2 Start v/h experiment:
- Gevangenen:
o Verassing thuis gearresteerd
 Beschuldigd vn zware misdaad
o Intake politiebureau
 Vingerafdrukken & persoonlijke gegevens
opgenomen
o Intake stanford county jail  via blinddoek
 Uitkleden => gevangenisplunje
 Sprak tegen luizen
 Beddengoed & andere noodzakelijke spullen
 Zware ketting aan voet
 Muts gemaakt vn nylonkous

 Destabiliseren => onzeker/ongemakkelijk maken

o 16 basisgedragsregels voorgelezen
2