Management Accounting en Controle
Les 1: Inleiding Management Accounting
1. Inleiding
Het accounting systeem dient als informatie-instrument en ondersteunt het beslissingsproces. Er zijn
twee takken:
• Financial Accounting – gericht op externe gebruikers
à openbaar gemaakte financiële staten en andere financiële rapporten
(jaarrekening, jaarverslag)
• Cost & Management Accounting – gericht op interne gebruikers
à info om beslissingen te nemen & activiteiten v/e organisatie te controleren
(kostprijsberekening, planning, controle, managementbeslissingen)
een onderneming verwerft middelen en stelt mensen tewerk, en zet die om in een georganiseerde
set activiteiten gericht op vier managementfuncties: sturen, beslissen, plannen en controleren.
Omdat middelen en grondstoffen niet onuitputbaar zijn, is kostencalculatie en -analyse onmisbaar.
2. Kostenbegrippen
Een kost is de maatstaf voor de middelen/grondstoffen die verbruikt worden om een doel te
bereiken.
Type Omschrijving
Rechtstreeks toe te wijzen aan een product/afdeling (bv. snaren
1. Directe kosten
voor tennisraketten)
2. Indirecte kosten
Moeten verdeeld worden (bv. nationale reclamecampagne KLM)
(overhead)
3. Variabele kosten Variëren met het activiteitsniveau (bv. maaltijden op een vlucht)
4. Vaste kosten Blijven gelijk ongeacht het volume (bv. kost van het vliegtuig)
1
, Type Omschrijving
5. Semi-variabele kosten Combinatie van vast en variabel (bv. telefoonrekening: vast abo +
variabele belminuten)
6. Semi-vaste kosten Vast binnen bepaalde activiteitsniveaus, trapsgewijze stijging
erbuiten (bv. 1 verpleegster per 9 bedden → bij 10 bedden zijn er 2
nodig, bij 19 bedden 3, …)
Kunnen intern beïnvloed worden, bv. marketing, loonkosten,
7. Beheersbare kosten
productiekosten (meerderheid)
8. Niet-beheersbare Extern bepaald, bv. taksen, verplichte audits, vergoeding RvB
kosten (minderheid)
9. Opportuniteitskost Gederfde baten van het niet-gekozen alternatief
Verleden kosten die niet meer te wijzigen zijn en irrelevant voor
10. Sunk cost
toekomstige beslissingen
3. Break-even Analyse
Het break-even punt (BE) is het activiteitsniveau waarbij opbrengsten en kosten gelijk zijn — er is
noch winst, noch verlies.
Formules
!"
• BE-volume (in eenheden): 𝑞 = #$% = Vaste kosten ÷ Contributie per eenheid
!"
• BE-omzet (in €): 𝑋 = !"# = Vaste kosten ÷ Contributieratio
!
Waarbij:
• p = verkoopprijs per eenheid
• v = variabele kosten per eenheid
• FK = vaste kosten
• (p - v) = contributie per eenheid
Voor een beoogde winst W tel je die gewoon bij de vaste kosten op in de teller.
2
,Voorbeeld 1
Gegeven: verkoopprijs/stuk = €20 | variabele kosten/stuk = €15 | vaste kosten = €157.500 | normale
activiteit = 35.000 eenheden
Activiteitsniveau 25.000 eenh. 30.000 eenh. 35.000 eenh. 40.000 eenh.
Omzet 500.000 (100%) 600.000 (100%) 700.000 (100%) 800.000 (100%)
Variabele kosten 375.000 450.000 525.000 600.000
Contributie 125.000 (25%) 150.000 (25%) 175.000 (25%) 200.000 (25%)
Vaste kosten 157.500 157.500 157.500 157.500
Netto marge - 32.500 - 7.500 + 17.500 + 42.500
💡 Contributie = prijs – variabele kost, en dient om de vaste kosten te dekken. Het BE-punt ligt
tussen 30.000 en 35.000 eenheden (dichter bij 30.000).
&'(.'** &'(.'**
BE-volume: 𝑞 = +*$&'
= '
= 31.500 eenheden
&'(.'**
BE-omzet: 𝑋 = +'%
= €630.000 Of anders: 31.500 eenheden × €20 = €630.000 ✓
Controle: omzet – vaste kosten – variabele kosten = 0?
(31.500 × 20) − 157.500 − (31.500 × 15) = 630.000 − 157.500 − 472.500 = 0✓
Voorbeeld 2
Gegeven: verkoopprijs = $500/eenh. | variabele kosten = $300/eenh. | vaste kosten = $80.000
Overzicht bij 500 eenheden:
Totaal Per eenheid %
Verkopen (500 eenh.) $250.000 $500 100%
Min: variabele kosten $150.000 $300 60%
Contributie $100.000 $200 40%
Min: vaste kosten $80.000
Resultaat $20.000
Vraag: hoeveel eenheden voor break-even?
-*.***
Methode 1 - via de formule: 𝑞 = = 400 eenheden
+**
Methode 2 - algebraïsch: ($500 × 𝑋) − ($300 × 𝑋) − $80.000 = 0
$200𝑋 = $80.000
𝑋 = 400 eenheden
3
, Bewijs (controle bij 400 eenheden):
Totaal Per eenheid %
Verkopen (400 eenh.) $200.000 $500 100%
Min: variabele kosten $120.000 $300 60%
Contributie $80.000 $200 40%
Min: vaste kosten $80.000
Resultaat $0
BE-punt in omzet = 400 × $500 = $200.000
Beoogde winst: Hoeveel eenheden moeten verkocht worden om $100.000 winst te maken?
𝐹𝐾 + 𝑊 80.000 + 100.000
𝑞= = = 900 eenheden
𝑝−𝑣 200
Assumpties van de BE-analyse:
• Verkoopprijs is constant
• Kosten zijn lineair
• Vaste kosten zijn gekend
Toepassingen: prijsbepaling, investeringsbeslissingen, acties die de variabele kosten betreffen,
lanceren/stopzetten van producten, marketingcampagnes.
4
Les 1: Inleiding Management Accounting
1. Inleiding
Het accounting systeem dient als informatie-instrument en ondersteunt het beslissingsproces. Er zijn
twee takken:
• Financial Accounting – gericht op externe gebruikers
à openbaar gemaakte financiële staten en andere financiële rapporten
(jaarrekening, jaarverslag)
• Cost & Management Accounting – gericht op interne gebruikers
à info om beslissingen te nemen & activiteiten v/e organisatie te controleren
(kostprijsberekening, planning, controle, managementbeslissingen)
een onderneming verwerft middelen en stelt mensen tewerk, en zet die om in een georganiseerde
set activiteiten gericht op vier managementfuncties: sturen, beslissen, plannen en controleren.
Omdat middelen en grondstoffen niet onuitputbaar zijn, is kostencalculatie en -analyse onmisbaar.
2. Kostenbegrippen
Een kost is de maatstaf voor de middelen/grondstoffen die verbruikt worden om een doel te
bereiken.
Type Omschrijving
Rechtstreeks toe te wijzen aan een product/afdeling (bv. snaren
1. Directe kosten
voor tennisraketten)
2. Indirecte kosten
Moeten verdeeld worden (bv. nationale reclamecampagne KLM)
(overhead)
3. Variabele kosten Variëren met het activiteitsniveau (bv. maaltijden op een vlucht)
4. Vaste kosten Blijven gelijk ongeacht het volume (bv. kost van het vliegtuig)
1
, Type Omschrijving
5. Semi-variabele kosten Combinatie van vast en variabel (bv. telefoonrekening: vast abo +
variabele belminuten)
6. Semi-vaste kosten Vast binnen bepaalde activiteitsniveaus, trapsgewijze stijging
erbuiten (bv. 1 verpleegster per 9 bedden → bij 10 bedden zijn er 2
nodig, bij 19 bedden 3, …)
Kunnen intern beïnvloed worden, bv. marketing, loonkosten,
7. Beheersbare kosten
productiekosten (meerderheid)
8. Niet-beheersbare Extern bepaald, bv. taksen, verplichte audits, vergoeding RvB
kosten (minderheid)
9. Opportuniteitskost Gederfde baten van het niet-gekozen alternatief
Verleden kosten die niet meer te wijzigen zijn en irrelevant voor
10. Sunk cost
toekomstige beslissingen
3. Break-even Analyse
Het break-even punt (BE) is het activiteitsniveau waarbij opbrengsten en kosten gelijk zijn — er is
noch winst, noch verlies.
Formules
!"
• BE-volume (in eenheden): 𝑞 = #$% = Vaste kosten ÷ Contributie per eenheid
!"
• BE-omzet (in €): 𝑋 = !"# = Vaste kosten ÷ Contributieratio
!
Waarbij:
• p = verkoopprijs per eenheid
• v = variabele kosten per eenheid
• FK = vaste kosten
• (p - v) = contributie per eenheid
Voor een beoogde winst W tel je die gewoon bij de vaste kosten op in de teller.
2
,Voorbeeld 1
Gegeven: verkoopprijs/stuk = €20 | variabele kosten/stuk = €15 | vaste kosten = €157.500 | normale
activiteit = 35.000 eenheden
Activiteitsniveau 25.000 eenh. 30.000 eenh. 35.000 eenh. 40.000 eenh.
Omzet 500.000 (100%) 600.000 (100%) 700.000 (100%) 800.000 (100%)
Variabele kosten 375.000 450.000 525.000 600.000
Contributie 125.000 (25%) 150.000 (25%) 175.000 (25%) 200.000 (25%)
Vaste kosten 157.500 157.500 157.500 157.500
Netto marge - 32.500 - 7.500 + 17.500 + 42.500
💡 Contributie = prijs – variabele kost, en dient om de vaste kosten te dekken. Het BE-punt ligt
tussen 30.000 en 35.000 eenheden (dichter bij 30.000).
&'(.'** &'(.'**
BE-volume: 𝑞 = +*$&'
= '
= 31.500 eenheden
&'(.'**
BE-omzet: 𝑋 = +'%
= €630.000 Of anders: 31.500 eenheden × €20 = €630.000 ✓
Controle: omzet – vaste kosten – variabele kosten = 0?
(31.500 × 20) − 157.500 − (31.500 × 15) = 630.000 − 157.500 − 472.500 = 0✓
Voorbeeld 2
Gegeven: verkoopprijs = $500/eenh. | variabele kosten = $300/eenh. | vaste kosten = $80.000
Overzicht bij 500 eenheden:
Totaal Per eenheid %
Verkopen (500 eenh.) $250.000 $500 100%
Min: variabele kosten $150.000 $300 60%
Contributie $100.000 $200 40%
Min: vaste kosten $80.000
Resultaat $20.000
Vraag: hoeveel eenheden voor break-even?
-*.***
Methode 1 - via de formule: 𝑞 = = 400 eenheden
+**
Methode 2 - algebraïsch: ($500 × 𝑋) − ($300 × 𝑋) − $80.000 = 0
$200𝑋 = $80.000
𝑋 = 400 eenheden
3
, Bewijs (controle bij 400 eenheden):
Totaal Per eenheid %
Verkopen (400 eenh.) $200.000 $500 100%
Min: variabele kosten $120.000 $300 60%
Contributie $80.000 $200 40%
Min: vaste kosten $80.000
Resultaat $0
BE-punt in omzet = 400 × $500 = $200.000
Beoogde winst: Hoeveel eenheden moeten verkocht worden om $100.000 winst te maken?
𝐹𝐾 + 𝑊 80.000 + 100.000
𝑞= = = 900 eenheden
𝑝−𝑣 200
Assumpties van de BE-analyse:
• Verkoopprijs is constant
• Kosten zijn lineair
• Vaste kosten zijn gekend
Toepassingen: prijsbepaling, investeringsbeslissingen, acties die de variabele kosten betreffen,
lanceren/stopzetten van producten, marketingcampagnes.
4
