STAATSRECHT
SAMENVATTING
Pagina | 1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding .......................................................................................................................................................................... 4
0.1 Begrip ‘recht’ ......................................................................................................................................................... 4
0.2 Begrip ‘staatsrecht’ en ‘België’ .............................................................................................................................. 4
1. Krachtlijnen ..................................................................................................................................................................... 5
1.1. Belgische staat ....................................................................................................................................................... 5
1.1.1. Ontstaan van België ...................................................................................................................................... 5
1.1.2. België als staat: constitutieve vwd van staat (oorsprong: Verdrag Montevideo (1933) ............................... 6
1.1.3. Gevolgen van kwalificatie als staat ............................................................................................................... 7
1.2. Democratische rechtsstaat .................................................................................................................................... 7
1.2.1. Scheiding der machten ................................................................................................................................. 7
1.2.2. Rechtsstaat (rule of law) ............................................................................................................................... 8
1.3. Meergelaagde staat in Europa............................................................................................................................... 9
1.3.1. Federale staat België – nationaal niveau ...................................................................................................... 9
1.3.2. Vlaamse en andere deelstaten ................................................................................................................... 10
1.3.3. Europese Unie............................................................................................................................................. 11
1.3.4. Gemeenten en provincies ........................................................................................................................... 12
2. Democratische besluitvorming ..................................................................................................................................... 13
2.1. Grondwettelijke teksten ...................................................................................................................................... 13
2.1.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 13
2.1.2. Belgische Grondwet .................................................................................................................................... 14
2.1.3. Constitutieve autonomie van deelstaten.................................................................................................... 16
2.1.4. Constituerende verdragen van Europese Unie ........................................................................................... 16
2.2. Wetgevend instellingen ....................................................................................................................................... 17
2.2.1. Debatteren en organiseren ......................................................................................................................... 17
2.2.2. Zelf beslissen ............................................................................................................................................... 18
2.2.3. Verkiezingen en vertegenwoordiging ......................................................................................................... 19
2.2.4. Wetgeven .................................................................................................................................................... 25
2.3. Uitvoerende instellingen ..................................................................................................................................... 31
2.3.1. Vertrouwen en controleren ........................................................................................................................ 31
2.3.2. Uitvoerende macht / besturen ................................................................................................................... 38
2.3.3. Bestuurlijke rechtshandelingen stellen....................................................................................................... 44
2.3.4. Taalgebruik door het bestuur ..................................................................................................................... 45
2.3.5. Handhaving door het bestuur ..................................................................................................................... 47
3. Bevoegdheidsverdeling ................................................................................................................................................. 48
3.1. Gefedereerde bevoegdheden.............................................................................................................................. 48
3.1.1. Bevoegdheidsverdeling binnen België ........................................................................................................ 48
3.1.2. Bevoegdheidsverdeling binnen Europese Unie .......................................................................................... 56
4. Inwoners en hun grondrechten .................................................................................................................................... 57
4.1. De inwoners ......................................................................................................................................................... 57
4.1.1. Personen met Belgische nationaliteit – Belgen .......................................................................................... 57
Pagina | 2
, 4.1.2. Personen zonder de Belgische nationaliteit – vreemdelingen ................................................................... 58
4.1.3. Burgers van Europese Unie ......................................................................................................................... 58
4.2. Grondrechten ...................................................................................................................................................... 58
4.2.1. Ontwikkeling van grondrechten.................................................................................................................. 58
4.2.2. Voornaamste grondrechten ........................................................................................................................ 59
4.2.3. Beperking van grondrechten ...................................................................................................................... 64
4.2.4. Horizontale werking van grondrechten ...................................................................................................... 67
5. Rechtsbescherming ....................................................................................................................................................... 69
5.1. Rechtsprekende instelling ................................................................................................................................... 69
5.1.1. Belgische rechtscolleges ............................................................................................................................. 69
5.2. Rechtsbescherming tegen overheid .................................................................................................................... 72
5.2.1. Hiërarchie van de normen .......................................................................................................................... 72
5.2.2. Rechtstreekse rechtsbescherming .............................................................................................................. 74
5.2.3. Overheidsaansprakelijkheid ........................................................................................................................ 81
Pagina | 3
, 0. Inleiding
0.1 Begrip ‘recht’
- Recht: middel om samenleving te ordenen, vorm te geven en voorspelbaarheid in te brengen
→ Maatschappij heeft invloed op recht
vb. boerenprotesten en abortuswetgeving
- Gevaar: steekvlamwetgeving zou uitvaardigen n.a.v. maatschappelijk verontwaardiging
→ Anders: chaos waarbij mensenlevens weinig voorstellen
→ Recht = systeem: systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en specifieke
regels die onderlinge samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken
- Rechtsregels afkomstig van overheid die afdwingbaarheid kan garanderen
→ ↔ morele regels, religieuze regels of filosofische regels (kunnen wel samenvallen met rechtsregels)
- Definitie recht i.k.v staatsrecht: “rationeel opgebouwd geheel van precies afgelijnde begrippen en normen waaraan
van overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sancties kleven, die langs instellingen kunnen
worden afgedwongen en waarvan bedoeling is orde in samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen.”
- Indeling rechtsregels
→ Publiekrecht vs. privaatrecht
- Publiekrecht: regelen van relaties tussen overheid en burgers of overheden onderling
- Privaatrecht: regelen van relaties tussen burgers
→ Onderscheid niet altijd eenduidig
vb. gerechtelijk recht, arbeidsrecht, verkoop huis, PPS,…
0.2 Begrip ‘staatsrecht’ en ‘België’
- Definitie staatsrecht: “recht dat betrekking heeft op rol en structuur van organen van de staat, instelling en
functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot burgers.”
→ Synoniemen: constitutioneel recht en grondwettelijk recht
- Begrip België: “België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
België Democratisch
- België als staat - “Parlementaire democratie”
- (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid - Verkiezingen: vrije en geheime verkiezingen
- Regels opleggen en afdwingen van bevolking - Legaliteitsbeginsel
- Verdragsbevoegdheid - Parlementaire controle
- Federaal, gemeenschappen en gewesten vb. parlementaire onderzoekscommissies
- Buitenlandse betrekkingen
- Gewapende macht
Rechtsstaat Meergelaagd
- De staat is gebonden door het recht waarvan zij de - Staatshervorming
toepassing verzekert - Gemeenschappen en gewesten
- Hiërarchie van de normen - Bevoegdheidsverdeling
- Rechtsbescherming - Provincies en gemeenten
- Tegen de wetgever (GwH)
- Tegen het bestuur (RvS)
- Onafhankelijke rechters
- Fundamentele rechten en vrijheden
In Europa TOEVOEGING: grondwettelijk
- Europese Unie (x27) - Grondwet: België is een “grondwettelijke,
- Raad van Europa (x47) meergelaagde, democratische rechtsstaat”
- Multilevel constitutionalism - Materiële vs. formele grondwet
- Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en - Formele grondwet: tekst van grondwet
internationaal/Europees recht - Materiële grondwet: bepalingen behorend tot
grondwettelijk recht, zonder in Grondwet zelf te zijn
geformuleerd
vb. bijzondere wetten
- Wijziging van de grondwet
Pagina | 4
SAMENVATTING
Pagina | 1
,Inhoudsopgave
0. Inleiding .......................................................................................................................................................................... 4
0.1 Begrip ‘recht’ ......................................................................................................................................................... 4
0.2 Begrip ‘staatsrecht’ en ‘België’ .............................................................................................................................. 4
1. Krachtlijnen ..................................................................................................................................................................... 5
1.1. Belgische staat ....................................................................................................................................................... 5
1.1.1. Ontstaan van België ...................................................................................................................................... 5
1.1.2. België als staat: constitutieve vwd van staat (oorsprong: Verdrag Montevideo (1933) ............................... 6
1.1.3. Gevolgen van kwalificatie als staat ............................................................................................................... 7
1.2. Democratische rechtsstaat .................................................................................................................................... 7
1.2.1. Scheiding der machten ................................................................................................................................. 7
1.2.2. Rechtsstaat (rule of law) ............................................................................................................................... 8
1.3. Meergelaagde staat in Europa............................................................................................................................... 9
1.3.1. Federale staat België – nationaal niveau ...................................................................................................... 9
1.3.2. Vlaamse en andere deelstaten ................................................................................................................... 10
1.3.3. Europese Unie............................................................................................................................................. 11
1.3.4. Gemeenten en provincies ........................................................................................................................... 12
2. Democratische besluitvorming ..................................................................................................................................... 13
2.1. Grondwettelijke teksten ...................................................................................................................................... 13
2.1.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 13
2.1.2. Belgische Grondwet .................................................................................................................................... 14
2.1.3. Constitutieve autonomie van deelstaten.................................................................................................... 16
2.1.4. Constituerende verdragen van Europese Unie ........................................................................................... 16
2.2. Wetgevend instellingen ....................................................................................................................................... 17
2.2.1. Debatteren en organiseren ......................................................................................................................... 17
2.2.2. Zelf beslissen ............................................................................................................................................... 18
2.2.3. Verkiezingen en vertegenwoordiging ......................................................................................................... 19
2.2.4. Wetgeven .................................................................................................................................................... 25
2.3. Uitvoerende instellingen ..................................................................................................................................... 31
2.3.1. Vertrouwen en controleren ........................................................................................................................ 31
2.3.2. Uitvoerende macht / besturen ................................................................................................................... 38
2.3.3. Bestuurlijke rechtshandelingen stellen....................................................................................................... 44
2.3.4. Taalgebruik door het bestuur ..................................................................................................................... 45
2.3.5. Handhaving door het bestuur ..................................................................................................................... 47
3. Bevoegdheidsverdeling ................................................................................................................................................. 48
3.1. Gefedereerde bevoegdheden.............................................................................................................................. 48
3.1.1. Bevoegdheidsverdeling binnen België ........................................................................................................ 48
3.1.2. Bevoegdheidsverdeling binnen Europese Unie .......................................................................................... 56
4. Inwoners en hun grondrechten .................................................................................................................................... 57
4.1. De inwoners ......................................................................................................................................................... 57
4.1.1. Personen met Belgische nationaliteit – Belgen .......................................................................................... 57
Pagina | 2
, 4.1.2. Personen zonder de Belgische nationaliteit – vreemdelingen ................................................................... 58
4.1.3. Burgers van Europese Unie ......................................................................................................................... 58
4.2. Grondrechten ...................................................................................................................................................... 58
4.2.1. Ontwikkeling van grondrechten.................................................................................................................. 58
4.2.2. Voornaamste grondrechten ........................................................................................................................ 59
4.2.3. Beperking van grondrechten ...................................................................................................................... 64
4.2.4. Horizontale werking van grondrechten ...................................................................................................... 67
5. Rechtsbescherming ....................................................................................................................................................... 69
5.1. Rechtsprekende instelling ................................................................................................................................... 69
5.1.1. Belgische rechtscolleges ............................................................................................................................. 69
5.2. Rechtsbescherming tegen overheid .................................................................................................................... 72
5.2.1. Hiërarchie van de normen .......................................................................................................................... 72
5.2.2. Rechtstreekse rechtsbescherming .............................................................................................................. 74
5.2.3. Overheidsaansprakelijkheid ........................................................................................................................ 81
Pagina | 3
, 0. Inleiding
0.1 Begrip ‘recht’
- Recht: middel om samenleving te ordenen, vorm te geven en voorspelbaarheid in te brengen
→ Maatschappij heeft invloed op recht
vb. boerenprotesten en abortuswetgeving
- Gevaar: steekvlamwetgeving zou uitvaardigen n.a.v. maatschappelijk verontwaardiging
→ Anders: chaos waarbij mensenlevens weinig voorstellen
→ Recht = systeem: systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en specifieke
regels die onderlinge samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken
- Rechtsregels afkomstig van overheid die afdwingbaarheid kan garanderen
→ ↔ morele regels, religieuze regels of filosofische regels (kunnen wel samenvallen met rechtsregels)
- Definitie recht i.k.v staatsrecht: “rationeel opgebouwd geheel van precies afgelijnde begrippen en normen waaraan
van overheidswege opgelegde, minstens van overheidswege erkende, sancties kleven, die langs instellingen kunnen
worden afgedwongen en waarvan bedoeling is orde in samenleving te organiseren, te handhaven of te herstellen.”
- Indeling rechtsregels
→ Publiekrecht vs. privaatrecht
- Publiekrecht: regelen van relaties tussen overheid en burgers of overheden onderling
- Privaatrecht: regelen van relaties tussen burgers
→ Onderscheid niet altijd eenduidig
vb. gerechtelijk recht, arbeidsrecht, verkoop huis, PPS,…
0.2 Begrip ‘staatsrecht’ en ‘België’
- Definitie staatsrecht: “recht dat betrekking heeft op rol en structuur van organen van de staat, instelling en
functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot burgers.”
→ Synoniemen: constitutioneel recht en grondwettelijk recht
- Begrip België: “België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
België Democratisch
- België als staat - “Parlementaire democratie”
- (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid - Verkiezingen: vrije en geheime verkiezingen
- Regels opleggen en afdwingen van bevolking - Legaliteitsbeginsel
- Verdragsbevoegdheid - Parlementaire controle
- Federaal, gemeenschappen en gewesten vb. parlementaire onderzoekscommissies
- Buitenlandse betrekkingen
- Gewapende macht
Rechtsstaat Meergelaagd
- De staat is gebonden door het recht waarvan zij de - Staatshervorming
toepassing verzekert - Gemeenschappen en gewesten
- Hiërarchie van de normen - Bevoegdheidsverdeling
- Rechtsbescherming - Provincies en gemeenten
- Tegen de wetgever (GwH)
- Tegen het bestuur (RvS)
- Onafhankelijke rechters
- Fundamentele rechten en vrijheden
In Europa TOEVOEGING: grondwettelijk
- Europese Unie (x27) - Grondwet: België is een “grondwettelijke,
- Raad van Europa (x47) meergelaagde, democratische rechtsstaat”
- Multilevel constitutionalism - Materiële vs. formele grondwet
- Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en - Formele grondwet: tekst van grondwet
internationaal/Europees recht - Materiële grondwet: bepalingen behorend tot
grondwettelijk recht, zonder in Grondwet zelf te zijn
geformuleerd
vb. bijzondere wetten
- Wijziging van de grondwet
Pagina | 4
