SAMENVATTING INTERNATIONAAL
PRIVAATRECHT
ALGEMEEN DEEL
1. INLEIDING
INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT? IPR? WAAR DENKEN JULLIE AAN?
KLASSIEKE ILLUSTRATIE
Bas, Belg en student aan de UGent, gaat in de zomer op vakantie naar Frankrijk. Wanneer hij met een Franse
huurwagen rondtoert, wordt hij betrokken in een verkeersongeval. Een Duitse chauffeur, die in Lissabon
woont, maakt een inschattingsfout en rijdt frontaal op de wagen van Bas in. Bas is zwaargewond, net als zijn
Nederlandse passagier Daphne. De wagen van Bas is rijp voor het autokerkhof. De auto van de Duitser is
verzekerd bij een Oostenrijkse firma.
1) Waar kan Bas een vordering tot schadevergoeding instellen tegen de Duitser? 2) Welk recht zal van
toepassing zijn op die vordering? 3) Kan een Frans vonnis gebruikt worden om beslag te leggen op de goederen
van de Duitser in Portugal?
Meteen zie je de drie luiken van het IPR
o (1) de vraag naar internationale bevoegdheid
o (2) de vraag naar het toepaselijk recht
o (3) de vraag over erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen en akten over grenzen
heen
In dit vak gaan we het hebben over rechtsverhoudingen die zich uitstrekken over de landsgrenzen
heen. Casussen die inherent een internationaal of een grensoverschrijdend element bevatten, waarbij
niet alles Belgisch is en waar er minstens één element is dat een connectie, een link heeft met het
buitenland
Het IPR is een sort scheidrechter om te bepalen in een internationale context welke rechter bevoegd
is, welk recht er dan van toepassing is en, eenmaal we een beslissing hebben, of die uitwerking kan
krijgen in een ander land dan het land waar het geveld is
IPR IN VELE NIEUWSBERICHTEN
̶ “Al een miljoen Erasmusbaby’s geboren” (De Standaard, 22 september 2014)
̶ “24 kindbruidjes in asielcentra zijn lastig vraagstuk” (De Morgen, 1 april 2016): kindhuwelijken worden
besproken in het IPR
1
, ̶ “Huis of geld in het buitenland? Zo erven je erfgenamen” (Knack, 24 april 2016): een internationale
nalatenschap is ook een typevoorbeeld van een IPR geval
̶ “Moslima's eisen stopzetting splitsing weduwenpensioen van polygame mannen” (vrtnws, 25 oktober
2016)
̶ Polygamie is bij ons verboden, in bepaalde moslimlanden kan dat wel. Probleem: wat doe je
als zo’n man die gehuwd is met twee vrouwen in België overlijdt en er moet een
weduwenpensioen uitgekerd worden. Aan wie komt het toe?
̶ Men splitst het meestal in twee. De vrouwen in België vonden dit oneerlijk en vroegen via
een actie de stopzetting van die splitsing en eisten dat het pensioen volledig aan hen toekomt
̶ “Thyssen wil dat Ryanair onmiddellijk lokaal arbeidsrecht toepast” (vrtnws, 19 september 2018)
̶ Ze stellen werknemers te werk in verschillende Europese landen, maar zij proberen altijd om
het Ierse recht van toepassing te laten vinden op die overeenkomsten. Waarom? Ierland is
een van de minst beschermende rechtssystemen voor de werknemers
̶ Is die keuze ook houdbaar? Kan die aangevochten worden of niet? we gaan zien dat het
effectief zo is, en het HvJ heeft zelfs die rechtskeuze terzijde geschoven, zodat het lokale
recht van toepassing is
̶ “Excuses aanbieden voor koloniale wandaden kan leiden tot schadeclaims” (De Standaard, 14 februari
2019)
̶ “Baby's van Oekraïense draagmoeders voor wensouders in buitenland geraken niet op bestemming”
(vrtnws, 16 mei 2020) => draagmoederschap
̶ “Regels tegen schijnhuwelijken gelden in tijden van corona ook voor wie een partner in het buitenland
wil zien” (De Morgen, 27 augustus 2020)
̶ “Historische uitspraak in klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot drastisch verminderen” (De Morgen, 26
mei 2021)
̶ Klimaat stopt niet aan een landsgrens, dus ook vorderingen wegens schendingen van
klimaatregels kunnen IPR casussen opleveren
̶ “Toch geen adoptiepauze: Vlamingen zullen nog kinderen uit buitenland kunnen adopteren” (vrtnws,
10 september 2021) => adoptie over de landsgrenzen heen
̶ “Oekraïense transpersonen worden tegengehouden aan de grens” (De Standaard, 22 maart 2022)
̶ In een bepaald land gaat iemand veranderen van geslacht (dat wordt zo erkend door die
overheid) maar die persoon gaat zich dan vestigen in een ander land en dat nieuwe land
erkend eigenlijk die staat niet en erkend dus niet dat die persoon kan veranderen van
geslacht
̶ Men noemt dat een hinkende rechtsverhouding => komt voor wanneer men in één land als
in een bepaalde staat wordt gezien (als gehuwd, van geslacht veranderd, uit de echt
gescheiden, …) maar in dat ander land niet
̶ “German judges visit Peru glacial lake in unprecedented climate crisis lawsuit” (The Guardian, 27 mei
2022)
2
, ̶ Een Peruviaanse landbouwer woonde heel dicht bij een gletsjer meer in Peru. Hij is een
vordering opgestart in Duitsland tegen een Duits energiebedrijf REW. Hij beweerde dat het
bedrijf door haar uitstoot voor een klein deel verantwoordelijk was voor de broeikasuitstoot
in de wereld en daardoor ook voor de stijging van dat meer. Dit bedreigde zijn dorp, ze
moesten maatregelen nemen om te voorkomen dat er daar een overstroming zou gebeuren
̶ De Duitse rechters zijn op een bepaald moment op plaatsbezoek geweest in Peru om daar de
situatie te gaan bekijken
̶ “Minister Brouns laat contracten alle buitenlandse werknemers Borealis doorlichten” (vrtnws, 27 juli
2022)
̶ “Belgische toerist sterft na duik in zee in Kroatië” (De Standaard, 31 juli 2023)
“ZELFS EEN DODE VOETBALLER HEEFT ZIJN PRIJS” (DE STANDAARD, 26 FEBRUARI 2019)
Emiliano Salah, een braziliaans-italiaanse voetballer, voetbalde in Frankrijk en werd getransferreerd naar de
Premier League in Engeland. Het was de bedoeling om met een lijnvlucht te gaan maar het kwam niet goed uit
dus ze hebben een privevliegtuig geregeld voor hem. Het was enkel hem en een piloot
Het vliegtuig is neergestort.
Het contractuele luik (een internationale overeenkomst): moet die transfersom betaald worden? Ja,
die eerste schijf moet vereffend worden, ookal was de voetballer op dat moment nog niet eens
gevonden
Ook op vlak van een onrechtmatige daad heb je hier een IPR casus:
o Er was voer voor een vordering uit buitencontractuele aansprakelijkheid richting vb. de
organisator van de vlucht, de piloot die een fout heeft gemaakt, … en de klassieke aanknoping
voor onrechtmatige daad is bij de plaats van de schadeverwekkende handeling => daar waar
het is neergestort
o Het vliegtuig is neergestort dichtbij een kanaaleiland, met een heel speciaal rechtssysteem
“YOU’RE REMEMBERED FOR THE RULES YOU BREAK”
Stockton Rush is een Amerikaan en hijheeft een bedrijf dat gevestigd is in de Bahama’s (Oceangate) en hij
organiseert expedities naar het wrak van de Titanic, wat ligt aan de kust van Canada maar in internationale
wateren. Ook zijn klanten waren internationaal
De mensen zijn het slachtoffer geweest van de overmoed van Stockton Rush. Hij had qua materiaal voor zijn
duikboot stoffen gebruikt die blijkbaar niet geschikt waren voor zo’n type expeditie. Andere collega’s hadden
hem al gewaarschuwd
De expeditieleden die hadden ingetekend om mee te gaan op die tocht naar de Titanic moesten een beperking
van aansprakelijkheid ondertekenen. Daar stond een bepaling omtrent het IPR => men maakt een rechtskeuze
voor het recht van de Bahama’s, en ook op het vlak van bevoegdheid maakt men een forumkeuze voor de
rechters voor de rechtbanken van de Bahama’s
3
, IPR: INTERNATIONAAL EN PRIVAAT
̶ IPR nodig bij de regeling van ‘internationale’ rechtsverhoudingen
̶ Internationaal/grensoverschrijdend element nodig om IPR te activeren
‒ Het woord internationaal verwijst niet naar het feit dat dat internationaal recht zou
zijn. Het heeft betrekking op het soort van casussen, rechtsverhoudingen waarmee
het IPR zich bezighoudt
‒ We hebben effectief een grensoverschrijdend element nodig om het IPR te kunnen
gebruiken. Als die er niet is, dan is het IPR natuurlijk niet van toepassing
̶ Meerdere rechtsstelsels komen met elkaar in samenloop of in concurrentie
‒ Oplossing van juridische conflicten, bv. niet-naleving van een arbeidscontract met
internationale elementen
‒ Ook in internationale zaken zonder conflict, bv. de vaststelling van een naam in de
geboorteakte
̶ Het IPR is ook relevant als er geen conflict is
̶ Vb. er wordt een kind geboren uit ouders van buitenlandse nationaliteit en
dat kind wordt in België geboren. Er moet een naam worden gegeven aan
dat kind. Voor de vaststelling van die naam hebben we ook IPR-regels die
bepalen welk recht die vraag beheerst, welk recht we moeten toepassen om
dat kind een naam te kunnen geven => kan het Belgisch recht zijn, maar kan
ook een buitenlands recht zijn
̶ IPR als bruggenbouwer tussen verschillende rechtssystemen
̶ IPR enkel voor ‘private’ rechtsverhoudingen
̶ Het gaat over conflicten tussen private personen (NP’n en RP’n)
̶ Geen conflicten tussen staten onderling etc.
IPR: NATIONAAL RECHT
In wezen is het IPR nationaal recht, in de grond is het een nationaalrechtelijke aangelegenheid
̶ IPR regelt internationale rechtsrelaties, maar ≠ internationaal recht
̶ Elk land heeft dus zijn eigen IPR regels: (1) eigen regels van internationale bevoegdheid, (2)
eigen regels van toepasselijk recht en (3) eigen regels van erkenning en tenuitvoerlegging =>
het is voor elk land apart
̶ Nog geen eenvormige benadering van alle grensoverschrijdende casussen
4
PRIVAATRECHT
ALGEMEEN DEEL
1. INLEIDING
INTERNATIONAAL PRIVAATRECHT? IPR? WAAR DENKEN JULLIE AAN?
KLASSIEKE ILLUSTRATIE
Bas, Belg en student aan de UGent, gaat in de zomer op vakantie naar Frankrijk. Wanneer hij met een Franse
huurwagen rondtoert, wordt hij betrokken in een verkeersongeval. Een Duitse chauffeur, die in Lissabon
woont, maakt een inschattingsfout en rijdt frontaal op de wagen van Bas in. Bas is zwaargewond, net als zijn
Nederlandse passagier Daphne. De wagen van Bas is rijp voor het autokerkhof. De auto van de Duitser is
verzekerd bij een Oostenrijkse firma.
1) Waar kan Bas een vordering tot schadevergoeding instellen tegen de Duitser? 2) Welk recht zal van
toepassing zijn op die vordering? 3) Kan een Frans vonnis gebruikt worden om beslag te leggen op de goederen
van de Duitser in Portugal?
Meteen zie je de drie luiken van het IPR
o (1) de vraag naar internationale bevoegdheid
o (2) de vraag naar het toepaselijk recht
o (3) de vraag over erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen en akten over grenzen
heen
In dit vak gaan we het hebben over rechtsverhoudingen die zich uitstrekken over de landsgrenzen
heen. Casussen die inherent een internationaal of een grensoverschrijdend element bevatten, waarbij
niet alles Belgisch is en waar er minstens één element is dat een connectie, een link heeft met het
buitenland
Het IPR is een sort scheidrechter om te bepalen in een internationale context welke rechter bevoegd
is, welk recht er dan van toepassing is en, eenmaal we een beslissing hebben, of die uitwerking kan
krijgen in een ander land dan het land waar het geveld is
IPR IN VELE NIEUWSBERICHTEN
̶ “Al een miljoen Erasmusbaby’s geboren” (De Standaard, 22 september 2014)
̶ “24 kindbruidjes in asielcentra zijn lastig vraagstuk” (De Morgen, 1 april 2016): kindhuwelijken worden
besproken in het IPR
1
, ̶ “Huis of geld in het buitenland? Zo erven je erfgenamen” (Knack, 24 april 2016): een internationale
nalatenschap is ook een typevoorbeeld van een IPR geval
̶ “Moslima's eisen stopzetting splitsing weduwenpensioen van polygame mannen” (vrtnws, 25 oktober
2016)
̶ Polygamie is bij ons verboden, in bepaalde moslimlanden kan dat wel. Probleem: wat doe je
als zo’n man die gehuwd is met twee vrouwen in België overlijdt en er moet een
weduwenpensioen uitgekerd worden. Aan wie komt het toe?
̶ Men splitst het meestal in twee. De vrouwen in België vonden dit oneerlijk en vroegen via
een actie de stopzetting van die splitsing en eisten dat het pensioen volledig aan hen toekomt
̶ “Thyssen wil dat Ryanair onmiddellijk lokaal arbeidsrecht toepast” (vrtnws, 19 september 2018)
̶ Ze stellen werknemers te werk in verschillende Europese landen, maar zij proberen altijd om
het Ierse recht van toepassing te laten vinden op die overeenkomsten. Waarom? Ierland is
een van de minst beschermende rechtssystemen voor de werknemers
̶ Is die keuze ook houdbaar? Kan die aangevochten worden of niet? we gaan zien dat het
effectief zo is, en het HvJ heeft zelfs die rechtskeuze terzijde geschoven, zodat het lokale
recht van toepassing is
̶ “Excuses aanbieden voor koloniale wandaden kan leiden tot schadeclaims” (De Standaard, 14 februari
2019)
̶ “Baby's van Oekraïense draagmoeders voor wensouders in buitenland geraken niet op bestemming”
(vrtnws, 16 mei 2020) => draagmoederschap
̶ “Regels tegen schijnhuwelijken gelden in tijden van corona ook voor wie een partner in het buitenland
wil zien” (De Morgen, 27 augustus 2020)
̶ “Historische uitspraak in klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot drastisch verminderen” (De Morgen, 26
mei 2021)
̶ Klimaat stopt niet aan een landsgrens, dus ook vorderingen wegens schendingen van
klimaatregels kunnen IPR casussen opleveren
̶ “Toch geen adoptiepauze: Vlamingen zullen nog kinderen uit buitenland kunnen adopteren” (vrtnws,
10 september 2021) => adoptie over de landsgrenzen heen
̶ “Oekraïense transpersonen worden tegengehouden aan de grens” (De Standaard, 22 maart 2022)
̶ In een bepaald land gaat iemand veranderen van geslacht (dat wordt zo erkend door die
overheid) maar die persoon gaat zich dan vestigen in een ander land en dat nieuwe land
erkend eigenlijk die staat niet en erkend dus niet dat die persoon kan veranderen van
geslacht
̶ Men noemt dat een hinkende rechtsverhouding => komt voor wanneer men in één land als
in een bepaalde staat wordt gezien (als gehuwd, van geslacht veranderd, uit de echt
gescheiden, …) maar in dat ander land niet
̶ “German judges visit Peru glacial lake in unprecedented climate crisis lawsuit” (The Guardian, 27 mei
2022)
2
, ̶ Een Peruviaanse landbouwer woonde heel dicht bij een gletsjer meer in Peru. Hij is een
vordering opgestart in Duitsland tegen een Duits energiebedrijf REW. Hij beweerde dat het
bedrijf door haar uitstoot voor een klein deel verantwoordelijk was voor de broeikasuitstoot
in de wereld en daardoor ook voor de stijging van dat meer. Dit bedreigde zijn dorp, ze
moesten maatregelen nemen om te voorkomen dat er daar een overstroming zou gebeuren
̶ De Duitse rechters zijn op een bepaald moment op plaatsbezoek geweest in Peru om daar de
situatie te gaan bekijken
̶ “Minister Brouns laat contracten alle buitenlandse werknemers Borealis doorlichten” (vrtnws, 27 juli
2022)
̶ “Belgische toerist sterft na duik in zee in Kroatië” (De Standaard, 31 juli 2023)
“ZELFS EEN DODE VOETBALLER HEEFT ZIJN PRIJS” (DE STANDAARD, 26 FEBRUARI 2019)
Emiliano Salah, een braziliaans-italiaanse voetballer, voetbalde in Frankrijk en werd getransferreerd naar de
Premier League in Engeland. Het was de bedoeling om met een lijnvlucht te gaan maar het kwam niet goed uit
dus ze hebben een privevliegtuig geregeld voor hem. Het was enkel hem en een piloot
Het vliegtuig is neergestort.
Het contractuele luik (een internationale overeenkomst): moet die transfersom betaald worden? Ja,
die eerste schijf moet vereffend worden, ookal was de voetballer op dat moment nog niet eens
gevonden
Ook op vlak van een onrechtmatige daad heb je hier een IPR casus:
o Er was voer voor een vordering uit buitencontractuele aansprakelijkheid richting vb. de
organisator van de vlucht, de piloot die een fout heeft gemaakt, … en de klassieke aanknoping
voor onrechtmatige daad is bij de plaats van de schadeverwekkende handeling => daar waar
het is neergestort
o Het vliegtuig is neergestort dichtbij een kanaaleiland, met een heel speciaal rechtssysteem
“YOU’RE REMEMBERED FOR THE RULES YOU BREAK”
Stockton Rush is een Amerikaan en hijheeft een bedrijf dat gevestigd is in de Bahama’s (Oceangate) en hij
organiseert expedities naar het wrak van de Titanic, wat ligt aan de kust van Canada maar in internationale
wateren. Ook zijn klanten waren internationaal
De mensen zijn het slachtoffer geweest van de overmoed van Stockton Rush. Hij had qua materiaal voor zijn
duikboot stoffen gebruikt die blijkbaar niet geschikt waren voor zo’n type expeditie. Andere collega’s hadden
hem al gewaarschuwd
De expeditieleden die hadden ingetekend om mee te gaan op die tocht naar de Titanic moesten een beperking
van aansprakelijkheid ondertekenen. Daar stond een bepaling omtrent het IPR => men maakt een rechtskeuze
voor het recht van de Bahama’s, en ook op het vlak van bevoegdheid maakt men een forumkeuze voor de
rechters voor de rechtbanken van de Bahama’s
3
, IPR: INTERNATIONAAL EN PRIVAAT
̶ IPR nodig bij de regeling van ‘internationale’ rechtsverhoudingen
̶ Internationaal/grensoverschrijdend element nodig om IPR te activeren
‒ Het woord internationaal verwijst niet naar het feit dat dat internationaal recht zou
zijn. Het heeft betrekking op het soort van casussen, rechtsverhoudingen waarmee
het IPR zich bezighoudt
‒ We hebben effectief een grensoverschrijdend element nodig om het IPR te kunnen
gebruiken. Als die er niet is, dan is het IPR natuurlijk niet van toepassing
̶ Meerdere rechtsstelsels komen met elkaar in samenloop of in concurrentie
‒ Oplossing van juridische conflicten, bv. niet-naleving van een arbeidscontract met
internationale elementen
‒ Ook in internationale zaken zonder conflict, bv. de vaststelling van een naam in de
geboorteakte
̶ Het IPR is ook relevant als er geen conflict is
̶ Vb. er wordt een kind geboren uit ouders van buitenlandse nationaliteit en
dat kind wordt in België geboren. Er moet een naam worden gegeven aan
dat kind. Voor de vaststelling van die naam hebben we ook IPR-regels die
bepalen welk recht die vraag beheerst, welk recht we moeten toepassen om
dat kind een naam te kunnen geven => kan het Belgisch recht zijn, maar kan
ook een buitenlands recht zijn
̶ IPR als bruggenbouwer tussen verschillende rechtssystemen
̶ IPR enkel voor ‘private’ rechtsverhoudingen
̶ Het gaat over conflicten tussen private personen (NP’n en RP’n)
̶ Geen conflicten tussen staten onderling etc.
IPR: NATIONAAL RECHT
In wezen is het IPR nationaal recht, in de grond is het een nationaalrechtelijke aangelegenheid
̶ IPR regelt internationale rechtsrelaties, maar ≠ internationaal recht
̶ Elk land heeft dus zijn eigen IPR regels: (1) eigen regels van internationale bevoegdheid, (2)
eigen regels van toepasselijk recht en (3) eigen regels van erkenning en tenuitvoerlegging =>
het is voor elk land apart
̶ Nog geen eenvormige benadering van alle grensoverschrijdende casussen
4
