H1: Computersystemen, algoritmes en software .................................................. 6
Inleiding .......................................................................................................................6
Computersystemen ......................................................................................................6
De digitale revolutie ....................................................................................................................... 6
Computers.................................................................................................................................... 7
GPU’s en AI ................................................................................................................................... 9
Elektronica en de wet van moore .................................................................................................... 9
Toekomstige computerarchitecturen ........................................................................................... 13
Algoritmes ................................................................................................................. 15
Wat is een algoritme? .................................................................................................................. 15
Kenmerken van algoritmes........................................................................................................... 16
Classificatie van algoritmes ......................................................................................................... 17
Illustratie: algoritmes voor het ‘raad-mijn-getal’- spelletje ............................................................. 17
Software .................................................................................................................... 19
Softwareontwikkeling .................................................................................................................. 19
Softwarecode en fouten (bugs)..................................................................................................... 20
Openbronsoftware (open source SW) ........................................................................................... 21
H2: computernetwerken, internet en cloud......................................................... 22
Computernetwerken en het internet............................................................................ 22
Het nut van communicatie- en computernetwerken ...................................................................... 22
de evolutie van netwerken en het internet ..................................................................................... 23
Het wereldwijde web en zijn verschillende fasen ........................................................................... 26
Technische aspecten van computernetwerken en het internet ...................................................... 29
Cloudcomputing......................................................................................................... 33
Wat is de cloud? .......................................................................................................................... 33
Vormen van cloudcomputing ....................................................................................................... 34
Types van cloud........................................................................................................................... 35
Bedenkingen bij cloudcomputing ................................................................................................. 36
Het internet der dingen ............................................................................................... 36
Definitie en kenmerekn ................................................................................................................ 36
De architectuur van het internet der dingen .................................................................................. 37
Toepassingen van het internet der dingen ..................................................................................... 37
Uitdagingen voor het internet der dingen....................................................................................... 38
H3: Big data en artificiele intelligentie: basisconcepten ...................................... 38
Inleiding ..................................................................................................................... 38
Big data ...................................................................................................................... 39
Big data: de drie v’s en datagedreven analyses.............................................................................. 39
Het big data-proces uitgelegd ...................................................................................................... 40
enkele toepassingsgebieden ........................................................................................................ 42
Artificiele intelligentie (AI) ........................................................................................... 42
1
, Evolutie van het begrip ai ............................................................................................................. 43
de definities van ai ....................................................................................................................... 43
enkele kenmerken van ai ............................................................................................................. 44
Een verdere verfijning van ai ......................................................................................................... 45
neurale netwerken...................................................................................................... 46
Wat zijn (diepe) neurale netwerken? ............................................................................................. 47
Waarom worden neurale netwerken gebruikt? .............................................................................. 48
Hoe leren neurale netwerken? ..................................................................................................... 48
Types van neurale netwerken ....................................................................................................... 52
Maatschappelijke uitdagingen .................................................................................... 53
PRivacy ....................................................................................................................................... 53
Gelijkheid en non-discriminatie.................................................................................................... 54
vrijheidsrechten .......................................................................................................................... 55
Energie en klimaat ....................................................................................................................... 55
H4. UItdieping: slimme algoritmes voor de analyse en generatie van beeld en tekst
......................................................................................................................... 55
Inleiding ..................................................................................................................... 55
slimme beeldanalyse en beeldgeneratie ..................................................................... 55
Korte inleiding tot computervisie .................................................................................................. 55
Beeldinterpretatie ....................................................................................................................... 58
Beeldgeneratie ............................................................................................................................ 61
Uitdagingen bij computervisie en beeldgeneratie .......................................................................... 62
Slimme tekstanalyse en tekstgeneratie ....................................................................... 66
Korte inleiding tot natuurlijke taalverwerking ................................................................................. 66
neurale netwerkarchitecturen voor spraakverwerking ................................................................... 68
Tekstanalyse ............................................................................................................................... 70
tekstgeneratie ............................................................................................................................. 72
H5: De regulering van artificiele intelligentie ....................................................... 74
Inleiding ..................................................................................................................... 74
regulering van technologie .......................................................................................... 74
Recht .......................................................................................................................................... 75
normen ....................................................................................................................................... 75
markt .......................................................................................................................................... 78
architectuur ................................................................................................................................ 78
Het belang van data voor ai ......................................................................................... 80
De regulering van artificiële intelligentie in de EU ......................................................... 80
de weg naar de ai-verordening...................................................................................................... 81
De ai-verordening ........................................................................................................................ 81
Het verdrag inzake ai van de raad van europa ............................................................... 86
De regulering van artificiële intelligentie buiten europa ................................................ 87
De verenigde staten ..................................................................................................................... 87
china .......................................................................................................................................... 88
2
, Afrika .......................................................................................................................................... 88
Latijns-amerika ........................................................................................................................... 88
H6: Ten gronde: ai en buitencontractuele aansprakelijkheid................................ 88
Inleiding ..................................................................................................................... 88
Context ...................................................................................................................... 89
Productaansprakelijkheid ........................................................................................... 90
Software als een product? ........................................................................................................... 90
Wanneer is ai ‘gebrekkig’?............................................................................................................ 91
verweermiddelen van de producent ............................................................................................. 92
Foutaansprakelijkheid ................................................................................................ 92
Welke actoren kunnen een fout begaan? ...................................................................................... 92
Wat maakt een fout uit in een ai context? Het ‘foutieve’ gebruik van AI-systemen ........................... 93
Objectieve aansprakelijkheid? .................................................................................... 95
Rechtspersoonlijkheid voor AI-systemen..................................................................... 96
H7: ten gronde: slimme algoritmes in de rechtspraak .......................................... 96
Inleiding ..................................................................................................................... 96
het concept ‘legal tech’ .............................................................................................. 96
Wat is legal tech? ........................................................................................................................ 96
‘open data’, open data-richtlijn, data governance act en data act .................................................. 98
Openbaarheid van rechtspraak in belgie ..................................................................................... 101
Ai in rechtbanken...................................................................................................... 102
Geautomatiseerde besluitvormingssystemen en beslissings- ondersteunende systemen ............ 102
online geschillenbeslechting en cybercourts .............................................................................. 103
legal analytics en voorspellingsalgoritmes .................................................................................. 103
opportuniteiten van Ai in rechtbanken ........................................................................................ 105
uitdagingen van ai in rechtbanken .............................................................................................. 107
regulering van ai in rechtbanken ................................................................................................. 109
H8: online privacy .............................................................................................111
Inleiding ................................................................................................................... 111
Basisbegrippen ........................................................................................................ 111
privacy: definities, perspectieven en taxonomieën ...................................................................... 111
PRivacy-by-design ..................................................................................................................... 113
privacytechnologie (privacy engineering) .................................................................................... 114
uitdagingen voor online privacy ................................................................................. 117
Metadata en verkeersanalayse ................................................................................................... 117
tracering online (online tracking) ................................................................................................ 118
anonimiseren van databanken differentiele privacy ................................................... 129
Belangrijk: het onderscheid tussen ‘anonimiseren’ en pseudonimiseren’..................................... 129
Hoe veilig zijn ‘geanonimiseerde’ datasets’? ............................................................................... 131
Anonimiseringstechnieken ........................................................................................................ 132
Pseudonomiseringstechnieken .................................................................................................. 139
3
, Afsluitende beschouwing ........................................................................................................... 140
H9: beveiligingstechnologieën ..........................................................................141
Cyberdreigingen ....................................................................................................... 141
De evolutie van ‘cyberspace’ ..................................................................................................... 141
Illustraties van cyberbeveiligingsrisico’s of -bedreigingen ............................................................ 141
Wat zijn de onderliggende oorzaken van cyberbeveiligingsincidenten?......................................... 146
Basisconcepten van cyberbeveiliging ........................................................................ 147
Wat is cyberbeveiliging .............................................................................................................. 147
vereisten inzake computerbeveiliging ......................................................................................... 147
doelstellingen en eigenschappen van computerbeveiliging ......................................................... 148
beveiligingsinbreuken ................................................................................................................ 150
H10: basisconcepten van blockchaintechnologie ..............................................152
Inleiding ................................................................................................................... 152
Blockchain: wat en wanneer? .................................................................................... 152
wat is een blockchain? .............................................................................................................. 152
types blockchain ....................................................................................................................... 153
voordelen en eigenschappen van een blockchain ....................................................................... 154
uitdagingen voor blockchain ...................................................................................................... 155
basisconcepten van blockchain ................................................................................ 156
Hashfuncties ............................................................................................................................ 157
merkle-boom ............................................................................................................................ 158
tijdstempels (timestamping) ...................................................................................................... 159
digitale handtekeningen............................................................................................................. 159
bitcoin (btc) .............................................................................................................. 160
Digitaal geld (en de uitdagingen) ................................................................................................. 160
ontstaan en doel van bitcoin ...................................................................................................... 161
werking van bitcoin .................................................................................................................... 162
uitdagingen voor bitcoin............................................................................................................. 164
Ethereum ................................................................................................................. 165
Non-fungible tokens (nft’s)........................................................................................ 167
slimme contracten ................................................................................................... 168
wat is een slim contract ............................................................................................................. 168
Voor- en nadelen van een slim contract ...................................................................................... 168
Slimme contracten ‘maken’ ....................................................................................................... 169
slimme contracten in de praktijk ................................................................................................ 169
H11: De Juridische uitdagingen van blockchaintechnologie en slimme contracten
........................................................................................................................169
Inleiding ................................................................................................................... 169
Blockchain en de algemene verordening gegevensbescherming ................................. 169
Toepassingsgebied van de avg ................................................................................................... 169
Rechten en principes van de avg ................................................................................................ 171
Blockchain als een kans voor de AVG ......................................................................................... 173
4