RECHT MET BETREKKING TOT SEKSE,
SEKSUALITEITSBELEVING EN
VOORTPLANTING: BASIS
DEEL 1: RECHT EN GENDER
SEKSGERELATEERDE STEREOTYPEN ALS UITDAGING VOOR RECHT EN MAATSCHAPPIJ
RECHT IS OVERAL
Voorbeelden
- Op straat: rode en groen lichten bepalen wanneer je mag rijden of niet
- Op terras: drankje drinken als koop-verkoop overeenkomst
- In huis: regels over hoe jouw huis eruit mag zien bv. kleur dakpannen
- Huwelijk: wie mag trouwen met wie
- In bed: welke seksuele handelingen zijn verboden of zelfs strafbaar bv. anale seks
- Voortplanting: welke kinderen erkend worden en welke niet, of anticonceptie toegelaten is en of
abortus al dan niet mag
- Sekse: wie een man of een vrouw is
Vaak sluimerend bestaan
- We zijn onbewust onderworpen aan het recht
- Gaat niet over parate en actuele kennnis van hoe het recht in elkaar zit, wel over gewoontes van hoe
we onszelf en hoe anderen zich moeten gedragen
- Het recht geeft informatie en creëert op die manier verwachtingen (bv. je bestelt ice tea en krijgt
koffie, verwachting dat als het groen is dat je veilig kan doorrijden omdat andere bestuurders rood
hebben)
- Vaak wordt het recht pas zichtbaar bij conflict:
o Bv. iemand rijdt door het rode licht terwijl jij groen had, je krijgt iets anders dan wat je
besteld had → er wordt niet volgens het heersende recht gehandeld
Wat is recht?
- Geheel van regels en technieken tot ordening en aansturing van bepaalde samenleving en tot
oplossing van conflicten of problemen in die samenleving
- Regelingen van verhoudingen tussen personen *rechtspersoon is
o Tussen particuliere (rechts)personen onderling: burgerlijk recht (bv. familierecht) een bedrijf of
o Tussen de overheid en particuliere (rechts)personen: publiek recht (bv. strafrecht) organisatie
- Bepaalde doelstellingen
o Scheppen van sociale orde
o Bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
1
, o Bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse goederen in de
samenleving
o Kanaliseren van sociale verandering
o Garanderen van ontplooiing en autonomie van burgers
STEREOTYPEN
Definities
- Rebecca Cook en Simone Cusack: ‘a generalized view or preconception of attributes or characteristics
possessed by, or the roles that should be performed by, members of a particular group’.
- Alexandra Timmer: ‘beliefs about groups of people’
- Veronica Birga: ‘a preconceived belief formed before full knowledge or evidence is available about the
attributes, characteristics or roles of a social group or subgroup’
Kenmerken:
- Soorten
o Beschrijvend (of descriptief) bv. ‘vrouwen zijn zorgzaam’, ‘zwarte mensen kunnen goed
dansen’
o Normerend (of prescriptief) bv. ‘zwarte mensen moeten goed kunnen dansen’
o Roltyperend bv. ‘moeders zijn zorgzaam’, ‘moeders moeten zorgzaam zijn’
- Foutief of kunnen een grond van ‘waarheid’ bevatten
- Negatief of schijnbaar ‘positief’ bv. ‘maar vrouwen kunnen veel beter en sneller afwassen’
- Overtuigingen van individuele personen, maar ook collectieve opvattingen ≈ sociale normen
→ recht ‘surft’ op stereotypen want gaat feller optreden wanneer iemand afwijkt van zo’n stereotype
Stereotypering is
- Het fenomeen waarbij een stereotype toegepast wordt op een individu dat tot de (sub)groep behoort
- Kan bewust gebeuren, maar kan ook onbewust gebeuren
- Alle vormen van (directe) discriminatie zijn vormen van stereotypering, maar niet alle vormen van
stereotypering zijn vormen van discriminatie
GENDER IS OVERAL
Genderopvattingen zijn overal waar mensen zijn
Gender hier als ruim begrip van seksuele identiteit: inclusief …
- Sekse
- Genderidentiteit
- Genderexpressie
- Seksuele oriëntatie
- Voortplanting
Genderstereotypen
- Seksestereotypen
o ≈ gelieerd aan het ‘vrouw’ of ‘man’ zijn
o Bv. mannen zijn sterk, vrouwen zijn zorgzaam, …
- Genderrolstereotypen
2
, o ≈ gelieerd aan genderrollen
o Bv. moeders zijn zorgrzaam, chirurgen zijn mannen
- Seksualiteitsstereotypen
o ≈ gelieerd aan seksualiteitsbeleving
o Bv. mensen die veel seks hebben zijn promiscue, mannen hebben altijd zin in seks
- Intersectionele stereotypen
o ≈ ‘mix’ van stereotypen: gender en/of andere
o Zwarte vrouwen zijn altijd gevaarlijk, aziatische vrouwen zijn heel dienstbaar
GEVOLGEN
Het betreft niet enkel opvattingen van individuele personen, maar ook collectieve opvattingen die dan als
‘norm’ gehanteerd worden
➔ Dubbele functie van het recht
- Het bestendigt sociale orde door bepaalde regels op te leggen → behoudsgezind
o Hier spelen stereotyperingen een rol in
- Het kanaliseert sociale verandering → emancipatorisch, ondersteunt evolutie
Gevolgen
- Algemeen
o Ondergraaft de aanspraken of verwachtingen die vrouwen en/of personen die afwijken van
genderstereotypen formuleren t.a.v. het recht als maatschappij-ordenend systeem &
versterkt de aanspraken of verwachtingen die mannen en/of personen die conformeren aan
genderstereotypen formuleren t.a.v. het recht als maatschappij-ordenend systeem
- In het recht
o Privaatrecht
▪ In het echtscheidingsrecht bv. lesbiennes kunnen geen goede moeders zijn, dus
kinderen aan de vader toegewezen
▪ In het huwelijksvermogensrecht bv. vrouwen kunnen geen geld beheren, dus het
vermogen van gehuwde vrouwen wordt best door hun echtgenoot beheerd
o Publiekrecht
▪ In het staatsrecht bv. wie mag stemmen: vrouwen zijn dom dus we kunnen hen niet
het recht om mee te beslissen over beleid toe vertrouwen
o Strafrecht
▪ Verhindert de toegang tot rechten: wat is strafbaar en wat niet? Bv. verkrachting in
het huwelijk pas erkend sinds 1989
▪ Verhindert juridische bescherming: wat wordt vervolgd en wat niet? Bv.
partnergeweld
▪ Impact op de objectieve instelling van ‘mensen van het recht’ bv. ook politie, parket
en rechters hebben bepaalde opvattingen of bepaalde stereotypes
▪ Bemoeilijkt het correct begrip van de aard van een misdrijf
• Bv. mannen in Korea waren boos op vrouw en gingen masturberen op haar
spullen, wat werd geclassificeerd als vandalisme (ipv seksuele vernedering)
• Bv. partnergeweld in Groot-Britt niet vervolgd tenzij het leidde tot
geluidsoverlast bij de buren
• Bv. man had sekswerkers bedrogen door een vals betaalbewijs te tonen en
vervolgens overgegaan tot seks maar is dit fraude of verkrachting? (betaling
is essentieel voor toestemming van de sekswerker dus verkrachting)
3
, ▪ Impact op de geloofwaardigheid van slachtoffers, daders en getuigen
• Bv. slachtoffer dat vanuit trauma alles weglacht en niet huilt
• Bv. dader die een witte student is uit rijke familie vs. zwarte dader uit arm
gezin en die een high school drop-out is
▪ Impact op de strafmaat (daders worden niet juridisch aansprakelijk gesteld)
HOE TEGENGAAN?
1. Genderstereotypen ontkrachten (bv. ook mannen hebben soms minder zin in seks)
2. Genderanalyse van wetgeving en gerechtelijke uitspraken (bv. nieuwe definitie van toestemming:
geen verzet is niet hetzelfde als toestemmen)
3. Wets- en beleidswijzigingen die juridische genderstereotypering tegengaan
4. Aantonen van problemen ten gevolge van juridische genderstereotypering (bv. de manier waarop
slachtoffers ontvangen worden bij politie leidde vaak tot het niet indienen van een klacht)
5. Belichten van goede praktijken (bv. in Oostenrijk gepleit voor uithuiszetting van geweldadige vader
zodat moeder -slachtoffer- met kinderen in het huis kan blijven en niet moet vluchten)
6. Juridische ‘capacity building’ inzake het vermijden van genderstereotypering (bv. opleiding rond
genderstereotypering)
4
SEKSUALITEITSBELEVING EN
VOORTPLANTING: BASIS
DEEL 1: RECHT EN GENDER
SEKSGERELATEERDE STEREOTYPEN ALS UITDAGING VOOR RECHT EN MAATSCHAPPIJ
RECHT IS OVERAL
Voorbeelden
- Op straat: rode en groen lichten bepalen wanneer je mag rijden of niet
- Op terras: drankje drinken als koop-verkoop overeenkomst
- In huis: regels over hoe jouw huis eruit mag zien bv. kleur dakpannen
- Huwelijk: wie mag trouwen met wie
- In bed: welke seksuele handelingen zijn verboden of zelfs strafbaar bv. anale seks
- Voortplanting: welke kinderen erkend worden en welke niet, of anticonceptie toegelaten is en of
abortus al dan niet mag
- Sekse: wie een man of een vrouw is
Vaak sluimerend bestaan
- We zijn onbewust onderworpen aan het recht
- Gaat niet over parate en actuele kennnis van hoe het recht in elkaar zit, wel over gewoontes van hoe
we onszelf en hoe anderen zich moeten gedragen
- Het recht geeft informatie en creëert op die manier verwachtingen (bv. je bestelt ice tea en krijgt
koffie, verwachting dat als het groen is dat je veilig kan doorrijden omdat andere bestuurders rood
hebben)
- Vaak wordt het recht pas zichtbaar bij conflict:
o Bv. iemand rijdt door het rode licht terwijl jij groen had, je krijgt iets anders dan wat je
besteld had → er wordt niet volgens het heersende recht gehandeld
Wat is recht?
- Geheel van regels en technieken tot ordening en aansturing van bepaalde samenleving en tot
oplossing van conflicten of problemen in die samenleving
- Regelingen van verhoudingen tussen personen *rechtspersoon is
o Tussen particuliere (rechts)personen onderling: burgerlijk recht (bv. familierecht) een bedrijf of
o Tussen de overheid en particuliere (rechts)personen: publiek recht (bv. strafrecht) organisatie
- Bepaalde doelstellingen
o Scheppen van sociale orde
o Bevorderen van niet-gewelddadige conflictbeslechting
1
, o Bewerkstelligen van een zo rechtvaardig mogelijke verdeling van schaarse goederen in de
samenleving
o Kanaliseren van sociale verandering
o Garanderen van ontplooiing en autonomie van burgers
STEREOTYPEN
Definities
- Rebecca Cook en Simone Cusack: ‘a generalized view or preconception of attributes or characteristics
possessed by, or the roles that should be performed by, members of a particular group’.
- Alexandra Timmer: ‘beliefs about groups of people’
- Veronica Birga: ‘a preconceived belief formed before full knowledge or evidence is available about the
attributes, characteristics or roles of a social group or subgroup’
Kenmerken:
- Soorten
o Beschrijvend (of descriptief) bv. ‘vrouwen zijn zorgzaam’, ‘zwarte mensen kunnen goed
dansen’
o Normerend (of prescriptief) bv. ‘zwarte mensen moeten goed kunnen dansen’
o Roltyperend bv. ‘moeders zijn zorgzaam’, ‘moeders moeten zorgzaam zijn’
- Foutief of kunnen een grond van ‘waarheid’ bevatten
- Negatief of schijnbaar ‘positief’ bv. ‘maar vrouwen kunnen veel beter en sneller afwassen’
- Overtuigingen van individuele personen, maar ook collectieve opvattingen ≈ sociale normen
→ recht ‘surft’ op stereotypen want gaat feller optreden wanneer iemand afwijkt van zo’n stereotype
Stereotypering is
- Het fenomeen waarbij een stereotype toegepast wordt op een individu dat tot de (sub)groep behoort
- Kan bewust gebeuren, maar kan ook onbewust gebeuren
- Alle vormen van (directe) discriminatie zijn vormen van stereotypering, maar niet alle vormen van
stereotypering zijn vormen van discriminatie
GENDER IS OVERAL
Genderopvattingen zijn overal waar mensen zijn
Gender hier als ruim begrip van seksuele identiteit: inclusief …
- Sekse
- Genderidentiteit
- Genderexpressie
- Seksuele oriëntatie
- Voortplanting
Genderstereotypen
- Seksestereotypen
o ≈ gelieerd aan het ‘vrouw’ of ‘man’ zijn
o Bv. mannen zijn sterk, vrouwen zijn zorgzaam, …
- Genderrolstereotypen
2
, o ≈ gelieerd aan genderrollen
o Bv. moeders zijn zorgrzaam, chirurgen zijn mannen
- Seksualiteitsstereotypen
o ≈ gelieerd aan seksualiteitsbeleving
o Bv. mensen die veel seks hebben zijn promiscue, mannen hebben altijd zin in seks
- Intersectionele stereotypen
o ≈ ‘mix’ van stereotypen: gender en/of andere
o Zwarte vrouwen zijn altijd gevaarlijk, aziatische vrouwen zijn heel dienstbaar
GEVOLGEN
Het betreft niet enkel opvattingen van individuele personen, maar ook collectieve opvattingen die dan als
‘norm’ gehanteerd worden
➔ Dubbele functie van het recht
- Het bestendigt sociale orde door bepaalde regels op te leggen → behoudsgezind
o Hier spelen stereotyperingen een rol in
- Het kanaliseert sociale verandering → emancipatorisch, ondersteunt evolutie
Gevolgen
- Algemeen
o Ondergraaft de aanspraken of verwachtingen die vrouwen en/of personen die afwijken van
genderstereotypen formuleren t.a.v. het recht als maatschappij-ordenend systeem &
versterkt de aanspraken of verwachtingen die mannen en/of personen die conformeren aan
genderstereotypen formuleren t.a.v. het recht als maatschappij-ordenend systeem
- In het recht
o Privaatrecht
▪ In het echtscheidingsrecht bv. lesbiennes kunnen geen goede moeders zijn, dus
kinderen aan de vader toegewezen
▪ In het huwelijksvermogensrecht bv. vrouwen kunnen geen geld beheren, dus het
vermogen van gehuwde vrouwen wordt best door hun echtgenoot beheerd
o Publiekrecht
▪ In het staatsrecht bv. wie mag stemmen: vrouwen zijn dom dus we kunnen hen niet
het recht om mee te beslissen over beleid toe vertrouwen
o Strafrecht
▪ Verhindert de toegang tot rechten: wat is strafbaar en wat niet? Bv. verkrachting in
het huwelijk pas erkend sinds 1989
▪ Verhindert juridische bescherming: wat wordt vervolgd en wat niet? Bv.
partnergeweld
▪ Impact op de objectieve instelling van ‘mensen van het recht’ bv. ook politie, parket
en rechters hebben bepaalde opvattingen of bepaalde stereotypes
▪ Bemoeilijkt het correct begrip van de aard van een misdrijf
• Bv. mannen in Korea waren boos op vrouw en gingen masturberen op haar
spullen, wat werd geclassificeerd als vandalisme (ipv seksuele vernedering)
• Bv. partnergeweld in Groot-Britt niet vervolgd tenzij het leidde tot
geluidsoverlast bij de buren
• Bv. man had sekswerkers bedrogen door een vals betaalbewijs te tonen en
vervolgens overgegaan tot seks maar is dit fraude of verkrachting? (betaling
is essentieel voor toestemming van de sekswerker dus verkrachting)
3
, ▪ Impact op de geloofwaardigheid van slachtoffers, daders en getuigen
• Bv. slachtoffer dat vanuit trauma alles weglacht en niet huilt
• Bv. dader die een witte student is uit rijke familie vs. zwarte dader uit arm
gezin en die een high school drop-out is
▪ Impact op de strafmaat (daders worden niet juridisch aansprakelijk gesteld)
HOE TEGENGAAN?
1. Genderstereotypen ontkrachten (bv. ook mannen hebben soms minder zin in seks)
2. Genderanalyse van wetgeving en gerechtelijke uitspraken (bv. nieuwe definitie van toestemming:
geen verzet is niet hetzelfde als toestemmen)
3. Wets- en beleidswijzigingen die juridische genderstereotypering tegengaan
4. Aantonen van problemen ten gevolge van juridische genderstereotypering (bv. de manier waarop
slachtoffers ontvangen worden bij politie leidde vaak tot het niet indienen van een klacht)
5. Belichten van goede praktijken (bv. in Oostenrijk gepleit voor uithuiszetting van geweldadige vader
zodat moeder -slachtoffer- met kinderen in het huis kan blijven en niet moet vluchten)
6. Juridische ‘capacity building’ inzake het vermijden van genderstereotypering (bv. opleiding rond
genderstereotypering)
4
