Samenvatting orthopedagogische handelingsplanning

Methodisch handelen
Wat is methodisch handelen?
Definitie
= manier v. handelen, handelen volgens een doordachte manier om een bepaald doel
te bereiken.
 Basiskenmerk v. orthopedagogisch handelen.
 4 elementen:
o Doelgericht handelen:
 Samen met cliënt en/of netwerk een doel kiezen en afvragen hoe dit
samen bereikt kan worden.
 Gericht op ontwikkeling (bv. vaardigheden aanleren) & handhaving (=
zorgen dat een situatie stabiel blijft/behouden v. wat er is, bv.
pijnbestrijding).
o Bewust handelen:
 Welk invloed heeft mijn gedrag op de ander?
 Niet louter intuïtief.
o Systematisch handelen:
 Stap voor stap.
o Procesmatig handelen:
 Volgens plan.
 Voortdurend afvragen of je richting het vooropgestelde doel werkt,
eventueel bijsturen.

Visies die methodisch handelen illustreren
 Ter Horst:
o Problematische opvoedingssituatie = de door betrokkenen ervaren
uitzichtloze opvoedingssituatie waarin men niet slaagt zonder getrainde hulp
v. buitenaf verandering te brengen.
o Situatie vraagt om actie: POS aan perspectief verbinden.
 Kok:
o Vraagstellingstype vraagt om actie.
o Geen kwestie v. tekortkoming of afwijking bij het kind, maar gehele
functioneren v. het kind & de opvoedkundige actie.
o Vraagstellingstype & specifieke strategieën bepalen het orthopedagogisch
behandelingstype.
 Boekaert:
o Orthopedagogiek als handelingswetenschap.
o Totaliteit v. opvoedingsgebeuren te onderzoeken & te doorgronden.
 We vertrekken steeds v. ons handelen met de cliënt (SAMEN handelen) & moeten
daar ook steeds naar terugkeren.
o Samen handelen = interactie met context & cliënt.
 Voortdurende wisselwerking tussen theorie & handelen.
 Gesprek aangaan: Wat hebben jullie nodig? Hoe kunnen we jullie helpen?




1

,Werken met doelen
De doelgroep
 Belangrijke vragen: wie is de persoon die je wenst te ondersteunen, wat is zijn vraag,
hoe kan je hem het best ondersteunen?
= mensen die we met ons werk be-doel-en te bereiken.
 Groep mensen met gelijkaardige ondersteuningsbehoeften.

Juiste doelen
 Relatie met doelgroep speelt een belangrijke rol:
o Functionele relatie: afstand – nabijheid.
 Intakegesprek: Wie is de persoon die je wenst te ondersteunen, wat is zijn vraag, hoe
kan je hem het best ondersteunen?
 Doelgroep analyse: de mensen die we in ons werk be-doel-en te bereiken.
 Elk persoon is uniek  geïndividualiseerde aanpak.
o Aantal criteria: leeftijd, geslacht, herkomst, maatschappelijke positie,
levensbeschouwing, achtergronden & geschiedenis.

Plannen – uitvoeren – evalueren – bijsturen
Soorten plannen
 Instellingsplan/beleidsplan:
= visie, doelstellingen & werkwijze v. voorziening.
o Bv. rusthuis.
 Afdelingsplan:
o = agogische doelen & werkzaamheden op een afdeling.
o Bv. afdeling kinderen met ASS.
 Activiteitenplan (individueel/groep):
o = aanbod, doel & werkwijze v. activiteiten.
 Individueel handelingsplan:
o = voor individuele cliënt
 Altijd specifieker.
 PLANNEN

Activiteitenplan
 Keuze v. activiteit voor een groep o.b.v. beginsituatie:
o Om wie gaat het? (doelgroep)
 Wie is de cliënt?
 Wat zijn interesses, behoeften & mogelijkheden?
 Wordt er in groepsverband of individueel gewerkt?
 Zijn er belangrijke elementen waarmee moet worden rekening
gehouden?
o Waarom vindt de activiteit of handeling plaats?
 Zelfstandigheid bevorderen?
 Mogelijkheden stimuleren?
 Bevorderen v. sociale contacten?
 Ontspanning?
 Interesses uitbreiden?
 Integratie met andere groepen in de samenleving?
2

, o Wat vindt er plaats? (welke handelingen)
 Korte of langdurige activiteit?
 Hoeveel mensen nemen deel?
 Wat is er nodig om de activiteit te organiseren?
 Past de activiteit bij de soort activiteit waarvoor de cliënt komt?
o Hoe moet het gebeuren? (wie doet wat & op welke manier)
 UITVOEREN

Begeleidingsstijl
 = de cliënt, activiteit of omstandigheden bepalen welk vorm v. begeleidingsstijl nodig
is.
 Iedere begeleider heeft zijn eigen begeleidingsstijl

AUTORITAIR DEMOCRATISCH LAISSER FAIRE
- Begeleider bepaalt alles. - Alles wordt bepaald via - Veel vrijheid voor de
- Begeleider geeft stap groepsbeslissingen. hulpvrager, weinig inbreng
voor stap aanwijzingen. Begeleider helpt daarbij. v. de begeleider.
Begeleider verdeelt het - Begeleider geeft de grote - Begeleider geeft geen
werk. lijnen aan & de aanwijzingen.
Begeleider doet zelf niet mogelijkheden om te - Begeleider geeft geen
mee. kunnen kiezen. taakverdeling.
- Cliënten verdelen zelf het - Begeleider doet niet mee.
werk & de taken, in overleg
met de begeleider.
- Begeleider doet mee als
“groepslid”.
 UITVOEREN

Na het uitvoeren v. de activiteit volgt het evalueren:
o Productevalutie:
 Vooraf had je concrete werkdoelen geformuleerd.
 Na afloop nagaan of je samen met de cliënt dit doel effectief hebt
bereikt.
o Procesevaluatie:
 Alles aspecten v. methodisch handelen worden onderzocht  alle
fasen onder de loep nemen.
 Beginsituatie correct? Pasten doelen bij beginsituatie? Waren
activiteiten goed gekozen? Rekening gehouden met onverwachte
situaties?
 EVALUEREN

 Op grond v. product- & procesevalutie  conclusies voor toekomst.
 Resulteren in het bijsturen v. methodisch handelen, beginsituatie, doelen of plan.
o Niet enkel doelen bijsturen.
o Ook beeld kan bijgestuurd worden.
 BIJSTUREN
Handelingsplanning binnen het hulpverleningsproces
3

, Inleiding
 Onderscheid tussen handelingsplanning & handelingsplan:
o Handelingsplanning (proces) = cyclische proces dat ons orthopedagogisch
handelen aanstuurt.
o Handelingsplan (product) = neergeschreven product, elke fase v.
handelingsplanning dat in een document is neegeschreven.
 Voor elke cliënt.
 Verschillende pedagogisch-didactisch handelen.
 Kwaliteitsdecreet.
 Alternatieve termen: zorgplan, hulpverleningsplan, behandelingsplan,
ondersteuningsplan (term die gebruikt wordt verteld iets over de
visie/mensbeeld die wordt gehanteerd).
 Handelingsplanning vormt een handelingsplan.
 Gevaar: handelingsplan blijft in de kast liffen & blijft op papier waar ce cliënt niks van
weet. Een goed handelingsplan is iets wat effectief gebruikt wordt, wat besproken
wordt met de cliënt, heeft dynamiek & kan bijgestuurd worden.

Definitie
Rink
 Handelingsplanning is het gebeuren in de instelling waarbij functionarissen zich
beraden over de manier waarop de leefsituatie v. hun cliënten verbeterd kan worden
t.g.v. hun eigen optreden naar die cliënten toe.

Definitie ontleden
 Het gebeuren: dynamisch, permanent gebeuren, handelen stopt nooit, cyclisch
proces.
 In de instelling: residentiële sector + ambulante sector.
 Functionarissen: de personen die het handelingsplan opstellen, deskundigen.
o Drie modellen:
 Deskundigheidsmodel: opstellen v. het plan is de taak v. deskundigen.
 Betrokkenheidsmodel: ervaringen v. begeleiders staan centraal.
 Participatiemodel: verantwoordelijkheid v. iedereen die bij de cliënt
betrokken is, cliënt zelf + belangenvertegenwoordigers.
 Leefsituatie:
o Drie variabelen herkennen & erkennen:
 K-variabele: diegenen die begeleid worden (kind).
 O-variabele: zij die begeleiding uitvoeren (opvoeder).
 St-variabele: hele situatie, context, omgeving (situatie).
 Hun eigen optreden: samen handelen, kwaliteitsvol & methodisch handelen.

De plaats van de handelingsplanning binnen het hele hulpverlenigsproces
 Procesfase 1: probleem stellen/signaleren.
o Door cliënt zelf of door anderen.
 Procesfase 2: probleemanalyse.
o Echte vraag of ondersteuningsvragen cliënt/cliëntsysteem achterhalen.
 Procesfase 3: ontwerpen v. een hulpaanbod.
o Duidelijke formulering v. hulpvraag/hulpvragen.
4