GASTRO: EMBRYOLOGIE
H1: PHARYNXBOGEN, PHARYNXGROEVEN & PHARYNXZAKJES
Pharynxboog = uitstulping
Pharynxgroeve = instulping tss 2 groeven
Pharynxzakje = binnenzijde t.o.v. groeve
A: PHARYNXBOGEN = mesenchym
Week 4-5:
- pharynxbogen ontstaan = opeenvolgend, bilateraal
- hieruit ontstaat: onderste deel gezicht, nek, bovenste deel thorax
- uit prominenCa frontonasalis: voorhoofd + neus
→ mens heeG 5 paar pharynxbogen: 1, 2, 3, 4 en 6 (5 verdwijnt)
→ HOX-genen: modelleren pharynxbogen (komt uit pharyngeaal endoderm)
Pharynxboog = mesenchymale kern (mesoderm) omgeven door mulCpotente neurale lijstcellen
→ onthouden: zenuwen 5-7-9-10
Eerste pharynxboog = mandibulaire boog
Week 4:
→ boven en onderkaak + oorstructuren
- processus mandibularis = caudaal, vormt mandibula + malleus (hamer)
o bevat: carSlago van meckel (kraakbeen)
o rondom: intramembraneuze ossificaCe door neurale lijstcellen die differenCëren tot
osteoblasten
o distaal: verdwijnt door apoptose van chondrocyten & w vervangen door groeiend
mandibulair bot
o proximaal: vormt lig. Sphenomandibulaire, malleus en lig. anterius mallei
- processus maxillaris = craniaal, vormt maxilla + incus + ala major os sphenoidale
→ beide omgeven het stomodeum en ontstaan via desmale (intramembraneuze ossificaCe) +
bevaVen centraal transiënt kraakbeen
→ n. trigeminus (V) met n. mandibularis en n. maxillaris = innervaCe kauwspieren, m. mylohyoideus,
m. tensor veli palaCni, m. tensor tympani, venter anterior m. digastricus
→ a. maxillaris (uit a. caroCs externa)
=> alles is OnaYankelijk van HOXgenen (uitz)
=> oorsprong neurale lijstcellen: mesencephalon en rhombencephalon (rhombomeren 1 en 2)
1
,Tweede pharynxboog = hyoïdboog
→ ontwikkelt uit neurale lijstcellen van rhombomeer 4 (2d na vorming 1e boog)
→ regulaCe: HOXA-2 gen
→ centraal: carSlago van Reichert
- bestaat uit 2 staafvormige delen verbonden dr draadvormig mesenchym
- ossificaCe dorsale deel => stapes + pr. styloïdeus (os temporale)
- ossificaCe ventrale deel => cornu minus op os hyoïdeum + bovenste deel corpus
os hyoïdeum
- tussenstuk: kraakbeen verdwijnt + perichondrium blijG => lig. stylohyoïdeum
→ n. facialis (VII) → mimische spieren, m. stapedius (dempt geluid, bij uitval: hyperacusis), m.
stylohyoïdeus, venter posterior m. digastricus, m. platysma
→ a. stapedia (verdwijnt grotendeels)
Derde pharynxboog
→ uit neurale lijstcellen uit rhombomeer 6
→ enchondrale ossificaCe => cornu majus os hyoïdeum, caudaal deel corpus hyoïdeum, m.
stylopharyngeus
→ n. glossopharyngeus (IX)
→ a. caroSs communis + prox deel a. caroSs interna
Vierde en zesde pharynxboog
Begin week 5:
→ minder ontw
→ uit neurale lijstcellen uit caudale deel rhombencephalon
→ 4e: carClago larynx, constrictoren pharynx, m. cricothyroïdeus, m. levator veli palaCni
→ 6e: intrinsieke larynxspieren (behalve m. cricothyroideus)
→ n. vagus (X)
- n. laryngeus superior (4e)
- n. laryngeus recurrens (6e)
B: PHARYNXGROEVEN = ectoderm
1e groeve
→ vormt meatus acusCcus externus + membrana tympani (trommelvlies)
→ membrana tympani: opgebouwd dr ectoderm vd 1e groeve, endoderm vh eerste zakje +
infiltrerende neurale lijstcellen
→ inn: n. mandibularis (Vc)
W5: rond opening 1e groeve: 6 kleine mesenchymale kraakbenige knobbeltjes => vormen oorschelp
2e, 3e en 4e groeve (blijG niets van over)
Week 4-5: 2e farynxboog groeit sterk nr caudaal en overgroeit 3e en 4e boog
→ dit gebeurt door groeifactoren uit ectodermaal centrum in Cp vd 2e boog (afwezig bij 3e en 4e)
→ sinus cervicalis wordt gevormd = Cjdelijke laterale holte => wordt later opgevuld & verdwijnt
2
, → de caudale overgroei vd 2e boog vermelt met ectodermale zwelling posterieur van 4e boog =>
vormt zijwand hals (restant = m. platysma)
Pathologie:
- Branchiale cyste: een met vocht gevulde blaas die ontstaat doordat de sinus cervicalis niet
volledig wordt opgevuld
o Uni- of bilateraal, zit LATERAAL
o Ligt: ventraal vd m. SCM, onder angulus mandibulae
o Vanaf geboorte aanwezig, maar pas ZB vanaf puberCjd (door epitheelgroei => cyste
groeit)
o Palpeerbare zwelling, kan ontsteken (chirurgisch verwijderen)
- Externe cervicale fistel: er ontstaat een kanaal (fistel) vd cyste nr de huid
o Vocht of mucus kan nr buiten lekken
o Ligging: voorrand m. SCM, vaak in onderste 1/3 hals
- Interne branchiale fistel (zeldzaam)
o Sinus cervicalis opent naar binnen, richCng keel
o Verbinding nr het pharyngeaal lumen thv 2e kieuwzakje → tonsilla palaCna (dus
opening nr keel)
o Oorzaak: scheur in membraan tussen 2e kieuwspleet (ectoderm) en 2e kieuwzakje
(endoderm)
- Volledige fistel (zeer zeldzaam)
o Zowel externe opening (huid) als interne opening (pharynx)
C: PHARYNXZAKJES = endoderm
1e pharynxzakje
→ betrokken bij vorming van het oor (net als 1e pharynxgroeve)
→ aan beide zijden vormt het uiteinde van dit zakje een uitstulping:
- = recessus tubotympanicus
- endodermale oorsprong, vormt structuren middenoor
- differenCeert in 2 delen:
o distale, bredere deel: cavum tympani (middenoorholte)
o mediale, nauwere deel: buis van eustachius (tuba audiCva) → blijG in verbinding met
nasopharynx
→ de endodermale laag van het trommelvlies is agomsCg van 1e farynxzakje
Ontwikkeling oor
= dubbele oorsprong:
- oorsprong binnenoor: verdikt ectodermaal placode ter hoogte vh rhomencephalon
- oorsprong middenoor en buitenoor: eerste 2 pharynxbogen, 1e pharynxgroeve en 1e
pharynxzakje
Week 6:
→ net dorsaal vh uiteinde vd recessus tubotympanicus ontstaat een condensaCe van mesenchym =>
gehoorbeentjes zijn eerst ingebed in mesenchym
→ daarna:
1. dorsale endoderm vd recessus tubotympanicus rupteert
2. drdr komen de gehoorbeentjes in cavum tympani te liggen
3. ze blijven nog lange Cjd Cjdens zwangerschap in losmazig mesenchym liggen
4. in M8 en M9: verdwijnt mesenchym door apoptose (geprogrammeerde celdood)
3
H1: PHARYNXBOGEN, PHARYNXGROEVEN & PHARYNXZAKJES
Pharynxboog = uitstulping
Pharynxgroeve = instulping tss 2 groeven
Pharynxzakje = binnenzijde t.o.v. groeve
A: PHARYNXBOGEN = mesenchym
Week 4-5:
- pharynxbogen ontstaan = opeenvolgend, bilateraal
- hieruit ontstaat: onderste deel gezicht, nek, bovenste deel thorax
- uit prominenCa frontonasalis: voorhoofd + neus
→ mens heeG 5 paar pharynxbogen: 1, 2, 3, 4 en 6 (5 verdwijnt)
→ HOX-genen: modelleren pharynxbogen (komt uit pharyngeaal endoderm)
Pharynxboog = mesenchymale kern (mesoderm) omgeven door mulCpotente neurale lijstcellen
→ onthouden: zenuwen 5-7-9-10
Eerste pharynxboog = mandibulaire boog
Week 4:
→ boven en onderkaak + oorstructuren
- processus mandibularis = caudaal, vormt mandibula + malleus (hamer)
o bevat: carSlago van meckel (kraakbeen)
o rondom: intramembraneuze ossificaCe door neurale lijstcellen die differenCëren tot
osteoblasten
o distaal: verdwijnt door apoptose van chondrocyten & w vervangen door groeiend
mandibulair bot
o proximaal: vormt lig. Sphenomandibulaire, malleus en lig. anterius mallei
- processus maxillaris = craniaal, vormt maxilla + incus + ala major os sphenoidale
→ beide omgeven het stomodeum en ontstaan via desmale (intramembraneuze ossificaCe) +
bevaVen centraal transiënt kraakbeen
→ n. trigeminus (V) met n. mandibularis en n. maxillaris = innervaCe kauwspieren, m. mylohyoideus,
m. tensor veli palaCni, m. tensor tympani, venter anterior m. digastricus
→ a. maxillaris (uit a. caroCs externa)
=> alles is OnaYankelijk van HOXgenen (uitz)
=> oorsprong neurale lijstcellen: mesencephalon en rhombencephalon (rhombomeren 1 en 2)
1
,Tweede pharynxboog = hyoïdboog
→ ontwikkelt uit neurale lijstcellen van rhombomeer 4 (2d na vorming 1e boog)
→ regulaCe: HOXA-2 gen
→ centraal: carSlago van Reichert
- bestaat uit 2 staafvormige delen verbonden dr draadvormig mesenchym
- ossificaCe dorsale deel => stapes + pr. styloïdeus (os temporale)
- ossificaCe ventrale deel => cornu minus op os hyoïdeum + bovenste deel corpus
os hyoïdeum
- tussenstuk: kraakbeen verdwijnt + perichondrium blijG => lig. stylohyoïdeum
→ n. facialis (VII) → mimische spieren, m. stapedius (dempt geluid, bij uitval: hyperacusis), m.
stylohyoïdeus, venter posterior m. digastricus, m. platysma
→ a. stapedia (verdwijnt grotendeels)
Derde pharynxboog
→ uit neurale lijstcellen uit rhombomeer 6
→ enchondrale ossificaCe => cornu majus os hyoïdeum, caudaal deel corpus hyoïdeum, m.
stylopharyngeus
→ n. glossopharyngeus (IX)
→ a. caroSs communis + prox deel a. caroSs interna
Vierde en zesde pharynxboog
Begin week 5:
→ minder ontw
→ uit neurale lijstcellen uit caudale deel rhombencephalon
→ 4e: carClago larynx, constrictoren pharynx, m. cricothyroïdeus, m. levator veli palaCni
→ 6e: intrinsieke larynxspieren (behalve m. cricothyroideus)
→ n. vagus (X)
- n. laryngeus superior (4e)
- n. laryngeus recurrens (6e)
B: PHARYNXGROEVEN = ectoderm
1e groeve
→ vormt meatus acusCcus externus + membrana tympani (trommelvlies)
→ membrana tympani: opgebouwd dr ectoderm vd 1e groeve, endoderm vh eerste zakje +
infiltrerende neurale lijstcellen
→ inn: n. mandibularis (Vc)
W5: rond opening 1e groeve: 6 kleine mesenchymale kraakbenige knobbeltjes => vormen oorschelp
2e, 3e en 4e groeve (blijG niets van over)
Week 4-5: 2e farynxboog groeit sterk nr caudaal en overgroeit 3e en 4e boog
→ dit gebeurt door groeifactoren uit ectodermaal centrum in Cp vd 2e boog (afwezig bij 3e en 4e)
→ sinus cervicalis wordt gevormd = Cjdelijke laterale holte => wordt later opgevuld & verdwijnt
2
, → de caudale overgroei vd 2e boog vermelt met ectodermale zwelling posterieur van 4e boog =>
vormt zijwand hals (restant = m. platysma)
Pathologie:
- Branchiale cyste: een met vocht gevulde blaas die ontstaat doordat de sinus cervicalis niet
volledig wordt opgevuld
o Uni- of bilateraal, zit LATERAAL
o Ligt: ventraal vd m. SCM, onder angulus mandibulae
o Vanaf geboorte aanwezig, maar pas ZB vanaf puberCjd (door epitheelgroei => cyste
groeit)
o Palpeerbare zwelling, kan ontsteken (chirurgisch verwijderen)
- Externe cervicale fistel: er ontstaat een kanaal (fistel) vd cyste nr de huid
o Vocht of mucus kan nr buiten lekken
o Ligging: voorrand m. SCM, vaak in onderste 1/3 hals
- Interne branchiale fistel (zeldzaam)
o Sinus cervicalis opent naar binnen, richCng keel
o Verbinding nr het pharyngeaal lumen thv 2e kieuwzakje → tonsilla palaCna (dus
opening nr keel)
o Oorzaak: scheur in membraan tussen 2e kieuwspleet (ectoderm) en 2e kieuwzakje
(endoderm)
- Volledige fistel (zeer zeldzaam)
o Zowel externe opening (huid) als interne opening (pharynx)
C: PHARYNXZAKJES = endoderm
1e pharynxzakje
→ betrokken bij vorming van het oor (net als 1e pharynxgroeve)
→ aan beide zijden vormt het uiteinde van dit zakje een uitstulping:
- = recessus tubotympanicus
- endodermale oorsprong, vormt structuren middenoor
- differenCeert in 2 delen:
o distale, bredere deel: cavum tympani (middenoorholte)
o mediale, nauwere deel: buis van eustachius (tuba audiCva) → blijG in verbinding met
nasopharynx
→ de endodermale laag van het trommelvlies is agomsCg van 1e farynxzakje
Ontwikkeling oor
= dubbele oorsprong:
- oorsprong binnenoor: verdikt ectodermaal placode ter hoogte vh rhomencephalon
- oorsprong middenoor en buitenoor: eerste 2 pharynxbogen, 1e pharynxgroeve en 1e
pharynxzakje
Week 6:
→ net dorsaal vh uiteinde vd recessus tubotympanicus ontstaat een condensaCe van mesenchym =>
gehoorbeentjes zijn eerst ingebed in mesenchym
→ daarna:
1. dorsale endoderm vd recessus tubotympanicus rupteert
2. drdr komen de gehoorbeentjes in cavum tympani te liggen
3. ze blijven nog lange Cjd Cjdens zwangerschap in losmazig mesenchym liggen
4. in M8 en M9: verdwijnt mesenchym door apoptose (geprogrammeerde celdood)
3
