Ugent Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen
Klinische
psychiatrie
Prof. Dr. K. Audenaert
3e bach PW
Academiejaar 2025-2026
,1
, MODULE 1: SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN
ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
A. HISTORISCHE OVERZICHT
1. Aspecifieke bewaring
2. Specifieke bewaring
3. Psychosezorg
De kern symptomen van schizofrenie zijn psychotische symptomen. Maar bipolaire en depressieve stoornissen
kunnen ook gepaard gaan met psychotische symptomen. Bij schizofrenie is het echter de kern.
1. ASPECIFIEKE BEWARING: “PEST EN DOLHUIZEN” (16 E EEUW)
Is een ziekte van alle tijden = bleef in de tijd gelijk
Doel= maatschappij beschermen (allemaal in één huis, deuren toe)
− 1539: “tot Eeuwige dagen in gevangenis geketent ende versekert te worden”
− 1593: wedde: 3 ponden en 20 schellingen “om miserabele crancksinnische” personen
onderdak te geven (+ per week 30 schellingen per patiënt)
In de 16e eeuw bestonden er pest-en dolhuizen. Mensen met de pest en dol (geesteszieken) werden
gezien als mensen die moesten afgezonderd worden van de samenleving zodat hier geen last van
ondervonden werd. De meeste ‘gekken’ werden op hun 18e jaar opgesloten en zaten hun hele leven
lang vast in een dolhuis.
Er was een rechterlijke samenwerking avant la lettre: mensen werden betaald om ‘gekken’ op te
vangen. Je moest hier geen opleiding voor gevolgd hebben. Er werd dus niet voor deze mensen
gezorgd, maar ze werden gezien als behekst door de duivel. De schuld werd bij de mensen zelf gelegd.
2? SPECIFIEKE BEWARING: “ASYLUM”
Doel= Maatschappij beschermen
− Eerste instelling: “Bedlam” (St Bethlem’s Hospital London)
o aanvankelijk: straf voor “immoraliteit” = gek zijn komt doordat je niet goed geleefd
hebt of slechte gedachten had en hier werd je voor gestraft.
o later (1700): “patients”;
o organisatie (1734): curable/incurable (=behandelbaar vs onbehandelbaar)
De bevolking kon gaan kijken naar de ‘freaks’ in Bedlam zoals in een dierentuin. Ze mochten een stek
meebrengen waarmee ze de ‘freaks’ mochten oppoken om ze op die manier
kwaad te maken. De meeste van deze opgesloten mensen waren
schizofrene patiënten.
Werden vastgehouden in dwangbuis! Geen behandeling mogelijk
2
, 3. PSYCHOSENZORG
Met dr. Guislain was België het eerst in Europa (samen met de Broeders van
de Liefde). Mensen kwamen terecht in ongelofelijk grote gebouwen: het was
bijna een dorp aan de rand van de stad. Het was een plaats rond Gent, waar
de mensen, ommuurd, konden verblijven. Mensen werden vanaf hun 18 jaar
geplaatst, aanvankelijk tot ze beter waren, maar dit gebeurde niet. Mensen
kwamen dus terecht in een bed (zie afbeelding).
Residentieel verblijf
Burgemeester kon je coloceren (verplicht opnemen in één van te tehuizen) =
dit zonder tussenkomst van een arts)
− verschil eerder: je kreeg zorg en zat niet meer in een cel.
− “aangeleerde afhankelijkheid”
o Mensen konden niet meer naar huis want werd hun
‘aangeleerd’ dat ze daar moeten blijven.
− Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
o Er kon geen normaal leven worden opgebouwd in de instelling, hierdoor verloren ze
hun gezonde capaciteiten.
− Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie: “bezig zijn”
o De patiënten werden bezig gehouden met verschillende therapieën. Er was dus ‘goed’
voor de mensen gezorgd of ze werden ‘goed behandeld’
− Belangrijke rol voor Dr. Guislain:
o Draaistoel: men dacht dat ‘gekke’ mensen verkeerd gedraaid waren. Er werd dus een
draaistoel ontwikkeld zodat ze deze mensen konden ronddraaien en zo genezen.
o Koude baden: idee was dat bruine beer gevaarlijk was buiten in winter wanneer het
koud was. Staken dan patiënten in koud bad om af te koelen.
o Er werden heel wat manieren uitgeprobeerd om
mensen te genezen, maar veel van deze
‘therapieën’ zorgden niet voor verbetering.
Tot jaren 1955, toen werd medicatie ‘uitgevonden’
3
Klinische
psychiatrie
Prof. Dr. K. Audenaert
3e bach PW
Academiejaar 2025-2026
,1
, MODULE 1: SCHIZOFRENIE-SPECTRUM EN
ANDERE PSYCHOTISCHE STOORNISSEN
A. HISTORISCHE OVERZICHT
1. Aspecifieke bewaring
2. Specifieke bewaring
3. Psychosezorg
De kern symptomen van schizofrenie zijn psychotische symptomen. Maar bipolaire en depressieve stoornissen
kunnen ook gepaard gaan met psychotische symptomen. Bij schizofrenie is het echter de kern.
1. ASPECIFIEKE BEWARING: “PEST EN DOLHUIZEN” (16 E EEUW)
Is een ziekte van alle tijden = bleef in de tijd gelijk
Doel= maatschappij beschermen (allemaal in één huis, deuren toe)
− 1539: “tot Eeuwige dagen in gevangenis geketent ende versekert te worden”
− 1593: wedde: 3 ponden en 20 schellingen “om miserabele crancksinnische” personen
onderdak te geven (+ per week 30 schellingen per patiënt)
In de 16e eeuw bestonden er pest-en dolhuizen. Mensen met de pest en dol (geesteszieken) werden
gezien als mensen die moesten afgezonderd worden van de samenleving zodat hier geen last van
ondervonden werd. De meeste ‘gekken’ werden op hun 18e jaar opgesloten en zaten hun hele leven
lang vast in een dolhuis.
Er was een rechterlijke samenwerking avant la lettre: mensen werden betaald om ‘gekken’ op te
vangen. Je moest hier geen opleiding voor gevolgd hebben. Er werd dus niet voor deze mensen
gezorgd, maar ze werden gezien als behekst door de duivel. De schuld werd bij de mensen zelf gelegd.
2? SPECIFIEKE BEWARING: “ASYLUM”
Doel= Maatschappij beschermen
− Eerste instelling: “Bedlam” (St Bethlem’s Hospital London)
o aanvankelijk: straf voor “immoraliteit” = gek zijn komt doordat je niet goed geleefd
hebt of slechte gedachten had en hier werd je voor gestraft.
o later (1700): “patients”;
o organisatie (1734): curable/incurable (=behandelbaar vs onbehandelbaar)
De bevolking kon gaan kijken naar de ‘freaks’ in Bedlam zoals in een dierentuin. Ze mochten een stek
meebrengen waarmee ze de ‘freaks’ mochten oppoken om ze op die manier
kwaad te maken. De meeste van deze opgesloten mensen waren
schizofrene patiënten.
Werden vastgehouden in dwangbuis! Geen behandeling mogelijk
2
, 3. PSYCHOSENZORG
Met dr. Guislain was België het eerst in Europa (samen met de Broeders van
de Liefde). Mensen kwamen terecht in ongelofelijk grote gebouwen: het was
bijna een dorp aan de rand van de stad. Het was een plaats rond Gent, waar
de mensen, ommuurd, konden verblijven. Mensen werden vanaf hun 18 jaar
geplaatst, aanvankelijk tot ze beter waren, maar dit gebeurde niet. Mensen
kwamen dus terecht in een bed (zie afbeelding).
Residentieel verblijf
Burgemeester kon je coloceren (verplicht opnemen in één van te tehuizen) =
dit zonder tussenkomst van een arts)
− verschil eerder: je kreeg zorg en zat niet meer in een cel.
− “aangeleerde afhankelijkheid”
o Mensen konden niet meer naar huis want werd hun
‘aangeleerd’ dat ze daar moeten blijven.
− Verlies aan gezonde mentale capaciteiten en coping skills
o Er kon geen normaal leven worden opgebouwd in de instelling, hierdoor verloren ze
hun gezonde capaciteiten.
− Therapieën: oa koude baden, ergotherapie, bewegingstherapie: “bezig zijn”
o De patiënten werden bezig gehouden met verschillende therapieën. Er was dus ‘goed’
voor de mensen gezorgd of ze werden ‘goed behandeld’
− Belangrijke rol voor Dr. Guislain:
o Draaistoel: men dacht dat ‘gekke’ mensen verkeerd gedraaid waren. Er werd dus een
draaistoel ontwikkeld zodat ze deze mensen konden ronddraaien en zo genezen.
o Koude baden: idee was dat bruine beer gevaarlijk was buiten in winter wanneer het
koud was. Staken dan patiënten in koud bad om af te koelen.
o Er werden heel wat manieren uitgeprobeerd om
mensen te genezen, maar veel van deze
‘therapieën’ zorgden niet voor verbetering.
Tot jaren 1955, toen werd medicatie ‘uitgevonden’
3
