les 1: 8
Geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom? 8
Wat? 8
Geschiedenis van het publiekrecht – Wat? 8
Recht staat niet los van de samenleving 8
Waar draait publiekrecht vooral om? 9
Geschiedenis van het publiekrecht – Waarom? 9
Voorbeeld: Belgische Revolutie (1830–1831) 10
Belang van rechtshistorisch onderzoek 10
Blik op het verleden geeft inzicht in 11
inleiding – Publiekrecht 11
Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen? 11
Gemeenschappelijke kenmerken van staatsbestuur 11
Essentiële problematiek van het publiekrecht 11
Hoe besturen we onszelf zó dat we vrij blijven? 11
De idee van de staat 12
Uitgangspunt 12
Mediëvisten: moderne staat = opvolger ME standenvertegenwoordiging en leenrecht
12
Contractuele opvatting (leenrecht) 13
Vroegmoderne / Nieuwe geschiedenis 13
Moderne / Hedendaagse geschiedenis 14
Democratische staat 14
Liberale staat 14
les 2: 15
1. De notie ‘soevereiniteit’ 15
1) Wat is soevereiniteit? 15
2) Externe soevereiniteit (internationaal recht) 15
3) Interne soevereiniteit (macht binnen de staat) 15
4) Wat moet de staat doen om intern legitiem te blijven? 16
5) Soevereiniteit in publiek recht 16
Internationaal recht 16
Nationaal recht 16
6) Link tussen interne en externe soevereiniteit 16
2. Democratisering van de staat 16
Historische reden: nood aan stabiliteit 16
Politieke denkers 17
2.1 Jean Bodin en absolute soevereiniteit 17
Wie? 17
Context: religieuze oorlogen in Frankrijk 17
Waarom Bodin belangrijk is? 17
“absolute soevereiniteit” 17
1) Absolute macht bij de vorst 18
1
, 2) Definitie soevereiniteit bij Bodin 18
3) Waarom? (historische functie) 18
4) Bodins belangrijkste nieuwigheid 19
a) Wet = instrument van suprematie 19
b) Soevereiniteit = eeuwige functie (niet persoonlijk) 19
❗
Maar… was de vorst écht absoluut? 19
In de praktijk: nee 19
1) Vorst gebonden aan fundamentele wetten 19
2) Parlement de Paris ontwikkelt rechtsbeginselen 20
3) Remonstranties 20
4) Financiële zwakte = extra beperking 20
Thomas Hobbes – secularisering van de soevereine macht 20
Context: Engeland (± 75 jaar later) 20
Pessimistisch wereldbeeld 20
de natuurtoestand = oorlog van allen tegen allen 20
Hobbes als sociaal contract-denker 21
1) Sociaal contract = begin secularisering 21
2) De soeverein = de Leviathan 21
3) Legitimiteit komt uit het contract (niet uit God) 21
niet God, maar de gemeenschap 21
4) Private macht vs publieke macht 22
John Locke – verwerping van absolute soevereiniteit 22
Werk + context 22
Locke’s kernidee 22
Verschil met Hobbes (uitgangspunten) 22
Locke en natuurrecht 22
Rechtsorde steunt op natuurrechtelijke principes 22
Wat betekent dat concreet? 23
recht op collectief verzet 23
Invloed van Locke 23
Engeland 23
“King-in-Parliament” 23
Verenigde Staten 23
Montesquieu – opdeling van de soevereiniteit 23
Doel 23
soevereine macht te beperken 24
Hoe beperkt hij macht? 24
Montesquieu: regeringsvormen 24
Wat is een “goed” regime? 24
Goed regime = vrijheid van burgers is beschermd 24
“een regime is goed als het vrijheid en veiligheid garandeert." 24
Politiek relativisme 24
Rechtsstaat vs despotisme 25
Rechtsstatelijke regimes (goede) 25
2
, Despotische regimes (slechte) 25
Belangrijk slot idee 25
“macht corrumpeert” 25
Montesquieu: machtenscheiding 26
Waarom? 26
trias politica 26
Belangrijk nuance punt: geen strikte scheiding 26
spreiding van macht 26
checks & balances 26
Jean-Jacques Rousseau: democratische soevereiniteit 26
Context 26
1) Waar komt macht vandaan? 27
oorsprong én uitoefening van macht ligt bij het volk 27
2) Wie/Wat is de soeverein? 27
De soeverein = de algemene wil van het volk 27
3) Algemene wil vs particuliere wil 27
4) Waarom Rousseau tegen vertegenwoordiging is 28
directe democratie 28
Problemen van Rousseau’s gedachtegoed 28
1) Praktisch probleem 28
2) Conceptueel probleem 28
“de algemene wil is altijd juist” 28
Het verder temperen van de soevereiniteit 29
E.J. Sieyès — Qu’est-ce que le Tiers-État? (1789) 29
Sieyès & Benjamin Constant (begin 19de eeuw) 29
Context: na de Grote Terreur 29
Wat is hun oplossing? 29
Soevereiniteit beperken tot het strikt noodzakelijke 29
Democratie kan misbruikt worden 30
Daarom: representatief systeem 30
institutionele waarborgen (checks) 30
publieke opinie 30
De staatssoevereiniteit (Frankrijk begin 19de eeuw) 30
liberale doctrinairen 30
Wie? 30
1) Waarom niet via volkssoevereiniteit? 31
2) Hun alternatief: soevereiniteit van de rede 31
soevereiniteit van de rede 31
3) Wie mag dan besturen? 31
4) Concrete maatregelen 32
5) Hun “representatief systeem” 32
Niet democratisch 32
Wel liberaal (volgens hen) 32
liberalisme = bescherming van rechten 32
3
, Eindconclusie van je slide 32
Personele unie 33
Reële unie 33
Varianten: 33
a) Unitaire / gecentraliseerde staten 33
b) Federale staten 33
c) Confederaties / statenbonden 34
Personele unie 34
Reële unie – unitaire / federale staten 34
Confederaties / statenbonden 35
Monarchie 35
Lange tijd de dominante regeringsvorm 35
Republiek 35
Democratie Vormen 36
representatieve democratie – verkiezingen 36
Evenredigheidsstelsel (proportioneel) 37
Les 3: 37
Kernvraag van het internationaal recht 37
Historische context: 15de–16de eeuw 38
Gevolg: nood aan diplomatie en regels 38
Internationale betrekkingen (16de–18de eeuw) 38
Strijd tussen Frankrijk (Valois/Bourbon) en Habsburg (Bourgondië/Oostenrijk-Spanje)
38
Eerste fase: Omsingeling van Frankrijk (16de eeuw) 38
Tweede fase: Frankrijk doorbreekt de omsingeling (17de eeuw) 39
Derde fase: Hoogtepunt – Successieoorlogen (18de eeuw) 39
Spaanse Successieoorlog (1701–1715) 39
Oostenrijkse Successieoorlog (1740–1748) 39
1.2. Strijd tussen de Duitse keizer, Duitse rijksvorsten en buitenlandse machten 40
Religieuze verdeeldheid in Europa 40
Duitsland: Reformatie en strijd om macht 40
Vrede van Augsburg (1555) 40
Frankrijk: Godsdienstoorlogen en staatsvorming 41
Dertigjarige Oorlog (1618–1648) 41
Vrede van Westfalen (1648) 41
Externe gevolgen: 41
Interne gevolgen: 41
1.3. Europa en daarbuiten 42
De Ottomanen: externe dreiging voor Europa 42
Kolonialisme: uitbreiding buiten Europa 42
Spanje en Portugal als pioniers 42
Nieuwe grootmachten 43
De geboorte van het internationaal recht 43
Uitgangspunt: de christelijke eenheid gemeenschap 43
4
Geschiedenis van het publiekrecht: wat en waarom? 8
Wat? 8
Geschiedenis van het publiekrecht – Wat? 8
Recht staat niet los van de samenleving 8
Waar draait publiekrecht vooral om? 9
Geschiedenis van het publiekrecht – Waarom? 9
Voorbeeld: Belgische Revolutie (1830–1831) 10
Belang van rechtshistorisch onderzoek 10
Blik op het verleden geeft inzicht in 11
inleiding – Publiekrecht 11
Hoe regelen we de manier waarop we onszelf besturen? 11
Gemeenschappelijke kenmerken van staatsbestuur 11
Essentiële problematiek van het publiekrecht 11
Hoe besturen we onszelf zó dat we vrij blijven? 11
De idee van de staat 12
Uitgangspunt 12
Mediëvisten: moderne staat = opvolger ME standenvertegenwoordiging en leenrecht
12
Contractuele opvatting (leenrecht) 13
Vroegmoderne / Nieuwe geschiedenis 13
Moderne / Hedendaagse geschiedenis 14
Democratische staat 14
Liberale staat 14
les 2: 15
1. De notie ‘soevereiniteit’ 15
1) Wat is soevereiniteit? 15
2) Externe soevereiniteit (internationaal recht) 15
3) Interne soevereiniteit (macht binnen de staat) 15
4) Wat moet de staat doen om intern legitiem te blijven? 16
5) Soevereiniteit in publiek recht 16
Internationaal recht 16
Nationaal recht 16
6) Link tussen interne en externe soevereiniteit 16
2. Democratisering van de staat 16
Historische reden: nood aan stabiliteit 16
Politieke denkers 17
2.1 Jean Bodin en absolute soevereiniteit 17
Wie? 17
Context: religieuze oorlogen in Frankrijk 17
Waarom Bodin belangrijk is? 17
“absolute soevereiniteit” 17
1) Absolute macht bij de vorst 18
1
, 2) Definitie soevereiniteit bij Bodin 18
3) Waarom? (historische functie) 18
4) Bodins belangrijkste nieuwigheid 19
a) Wet = instrument van suprematie 19
b) Soevereiniteit = eeuwige functie (niet persoonlijk) 19
❗
Maar… was de vorst écht absoluut? 19
In de praktijk: nee 19
1) Vorst gebonden aan fundamentele wetten 19
2) Parlement de Paris ontwikkelt rechtsbeginselen 20
3) Remonstranties 20
4) Financiële zwakte = extra beperking 20
Thomas Hobbes – secularisering van de soevereine macht 20
Context: Engeland (± 75 jaar later) 20
Pessimistisch wereldbeeld 20
de natuurtoestand = oorlog van allen tegen allen 20
Hobbes als sociaal contract-denker 21
1) Sociaal contract = begin secularisering 21
2) De soeverein = de Leviathan 21
3) Legitimiteit komt uit het contract (niet uit God) 21
niet God, maar de gemeenschap 21
4) Private macht vs publieke macht 22
John Locke – verwerping van absolute soevereiniteit 22
Werk + context 22
Locke’s kernidee 22
Verschil met Hobbes (uitgangspunten) 22
Locke en natuurrecht 22
Rechtsorde steunt op natuurrechtelijke principes 22
Wat betekent dat concreet? 23
recht op collectief verzet 23
Invloed van Locke 23
Engeland 23
“King-in-Parliament” 23
Verenigde Staten 23
Montesquieu – opdeling van de soevereiniteit 23
Doel 23
soevereine macht te beperken 24
Hoe beperkt hij macht? 24
Montesquieu: regeringsvormen 24
Wat is een “goed” regime? 24
Goed regime = vrijheid van burgers is beschermd 24
“een regime is goed als het vrijheid en veiligheid garandeert." 24
Politiek relativisme 24
Rechtsstaat vs despotisme 25
Rechtsstatelijke regimes (goede) 25
2
, Despotische regimes (slechte) 25
Belangrijk slot idee 25
“macht corrumpeert” 25
Montesquieu: machtenscheiding 26
Waarom? 26
trias politica 26
Belangrijk nuance punt: geen strikte scheiding 26
spreiding van macht 26
checks & balances 26
Jean-Jacques Rousseau: democratische soevereiniteit 26
Context 26
1) Waar komt macht vandaan? 27
oorsprong én uitoefening van macht ligt bij het volk 27
2) Wie/Wat is de soeverein? 27
De soeverein = de algemene wil van het volk 27
3) Algemene wil vs particuliere wil 27
4) Waarom Rousseau tegen vertegenwoordiging is 28
directe democratie 28
Problemen van Rousseau’s gedachtegoed 28
1) Praktisch probleem 28
2) Conceptueel probleem 28
“de algemene wil is altijd juist” 28
Het verder temperen van de soevereiniteit 29
E.J. Sieyès — Qu’est-ce que le Tiers-État? (1789) 29
Sieyès & Benjamin Constant (begin 19de eeuw) 29
Context: na de Grote Terreur 29
Wat is hun oplossing? 29
Soevereiniteit beperken tot het strikt noodzakelijke 29
Democratie kan misbruikt worden 30
Daarom: representatief systeem 30
institutionele waarborgen (checks) 30
publieke opinie 30
De staatssoevereiniteit (Frankrijk begin 19de eeuw) 30
liberale doctrinairen 30
Wie? 30
1) Waarom niet via volkssoevereiniteit? 31
2) Hun alternatief: soevereiniteit van de rede 31
soevereiniteit van de rede 31
3) Wie mag dan besturen? 31
4) Concrete maatregelen 32
5) Hun “representatief systeem” 32
Niet democratisch 32
Wel liberaal (volgens hen) 32
liberalisme = bescherming van rechten 32
3
, Eindconclusie van je slide 32
Personele unie 33
Reële unie 33
Varianten: 33
a) Unitaire / gecentraliseerde staten 33
b) Federale staten 33
c) Confederaties / statenbonden 34
Personele unie 34
Reële unie – unitaire / federale staten 34
Confederaties / statenbonden 35
Monarchie 35
Lange tijd de dominante regeringsvorm 35
Republiek 35
Democratie Vormen 36
representatieve democratie – verkiezingen 36
Evenredigheidsstelsel (proportioneel) 37
Les 3: 37
Kernvraag van het internationaal recht 37
Historische context: 15de–16de eeuw 38
Gevolg: nood aan diplomatie en regels 38
Internationale betrekkingen (16de–18de eeuw) 38
Strijd tussen Frankrijk (Valois/Bourbon) en Habsburg (Bourgondië/Oostenrijk-Spanje)
38
Eerste fase: Omsingeling van Frankrijk (16de eeuw) 38
Tweede fase: Frankrijk doorbreekt de omsingeling (17de eeuw) 39
Derde fase: Hoogtepunt – Successieoorlogen (18de eeuw) 39
Spaanse Successieoorlog (1701–1715) 39
Oostenrijkse Successieoorlog (1740–1748) 39
1.2. Strijd tussen de Duitse keizer, Duitse rijksvorsten en buitenlandse machten 40
Religieuze verdeeldheid in Europa 40
Duitsland: Reformatie en strijd om macht 40
Vrede van Augsburg (1555) 40
Frankrijk: Godsdienstoorlogen en staatsvorming 41
Dertigjarige Oorlog (1618–1648) 41
Vrede van Westfalen (1648) 41
Externe gevolgen: 41
Interne gevolgen: 41
1.3. Europa en daarbuiten 42
De Ottomanen: externe dreiging voor Europa 42
Kolonialisme: uitbreiding buiten Europa 42
Spanje en Portugal als pioniers 42
Nieuwe grootmachten 43
De geboorte van het internationaal recht 43
Uitgangspunt: de christelijke eenheid gemeenschap 43
4
