Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
Inhoud
Inhoud ..................................................................................................................................................... 1
1 Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling.................................................................................... 4
1.1 Duurzame ontwikkeling........................................................................................................... 4
1.1.1 Inleiding ........................................................................................................................... 4
1.1.2 Sustainable Development Goals...................................................................................... 5
1.2 Globaal landgebruik en ecosystemen ..................................................................................... 8
1.3 Niet kennen ............................................................................................................................. 8
2 Geschiedenis van de stedelijke ontwikkeling .................................................................................. 9
2.1 De eerste generatie steden (4000 v.C) .................................................................................... 9
2.1.1 Van een nomadenbestaan naar een sedentair bestaan ................................................. 9
2.1.2 Van gezinsverband naar dorpsstructuur ......................................................................... 9
2.1.3 Van een dorp naar een stad .......................................................................................... 10
2.2 De Griekse stad...................................................................................................................... 10
2.2.1 De oudste Europese stad............................................................................................... 11
2.2.2 Griekse koloniale steden ............................................................................................... 12
2.2.3 De Griekse filosofen ...................................................................................................... 12
2.2.4 Hippodamus van Milete ................................................................................................ 12
2.3 De Romeinse stad .................................................................................................................. 13
2.3.1 De Etrusken ................................................................................................................... 13
2.3.2 De stad Rome ................................................................................................................ 14
2.3.3 De kolonisatie van het Romeinse Rijk ........................................................................... 14
2.4 De Middeleeuwse stad .......................................................................................................... 16
2.4.1 Voortzetting van een Romeinse stad ............................................................................ 16
2.4.2 De natuurlijk gegroeide stad ......................................................................................... 17
2.4.3 De getekende stad ......................................................................................................... 17
2.4.4 Einde 13e en 14e eeuw ................................................................................................... 18
2.5 De stad tijdens de Renaissance ............................................................................................. 18
2.5.1 Invloed van militaire bouwkunst ................................................................................... 19
2.5.2 Invloed van stadskunst (verfraaien) .............................................................................. 19
2.5.3 Invloed van tuinarchitectuur ......................................................................................... 21
2.5.4 De koloniale steden ....................................................................................................... 21
2.6 De stad en haar omgeving tijdens de Industriële Revolutie ................................................. 22
1
, 2.7 De stedenbouw in de 20e eeuw ............................................................................................ 24
2.7.1 De tuinwijkgedachte ...................................................................................................... 25
2.7.2 Congrès Internationaux d’Architecture Moderne (CIAM) ............................................. 26
2.7.3 Suburbanisatie en rurbanisatie ..................................................................................... 27
2.7.4 Banlieuevorming............................................................................................................ 27
2.7.5 Nieuwe steden en groeisteden ..................................................................................... 28
2.8 De stedenbouw in de 21e eeuw ............................................................................................ 28
3 Begrippen uit de stadsgeografie ................................................................................................... 29
3.1 Stad en verstedelijking .......................................................................................................... 29
3.1.1 Definities van de stad .................................................................................................... 29
3.1.2 Begrippen in verband met verstedelijking .................................................................... 29
3.2 Stedelijke plattegronden ....................................................................................................... 30
3.3 De morfologische geleding van een stadsgewest ................................................................. 30
3.3.1 De binnenstad ............................................................................................................... 31
3.3.2 De 19e -eeuwse zone ..................................................................................................... 31
3.3.3 De stadsrand .................................................................................................................. 32
3.3.4 De banlieue.................................................................................................................... 32
3.4 Wijkvorming .......................................................................................................................... 32
3.5 Stedelijke structuurmodellen ................................................................................................ 33
3.5.1 Het concentrisch model van Burgess ............................................................................ 33
3.5.2 Sectormodel van Hoyt ................................................................................................... 34
3.5.3 Meerkernenmodel van Harris en Ullman ...................................................................... 34
3.5.4 Evaluatie van de modellen ............................................................................................ 34
3.6 Stedelijke invloedsferen en hiërarchische niveaus ............................................................... 35
3.6.1 Begrippen ...................................................................................................................... 35
3.6.2 Rangschikken van de steden -: de Rank-Size Rule (1949) ............................................. 35
3.6.3 Het hiërarchisch stedennet ........................................................................................... 35
3.6.4 Afbakenen van invloedsferen ........................................................................................ 36
3.6.5 Stedelijke relatieschema’s ............................................................................................. 36
4 De hedendaagse stad .................................................................................................................... 37
4.1 Kijk op de hedendaagse stad en haar nieuwe (woon)structuren ......................................... 37
4.1.1 De uitbreiding van de stedelijkheid over heel Vlaanderen ........................................... 37
4.1.2 BRV en bouwshift .......................................................................................................... 39
4.1.3 Tendensen van stedelijkheid ......................................................................................... 41
4.1.4 Niet kennen ................................................................................................................... 52
4.1.5 Besluit ............................................................................................................................ 52
2
, 4.2 Realisatie van nieuwe structuren .......................................................................................... 52
4.2.1 Aanpak ........................................................................................................................... 52
4.2.2 Stadsvernieuwingsprojecten ......................................................................................... 52
4.2.3 Casussen ........................................................................................................................ 52
5 Wetgevend kader voor ruimtelijke ontwikkeling .......................................................................... 53
5.1 Bodembestemmingsplannen versus structuurplannen ........................................................ 53
5.1.1 Stedenbouwnet van 1962 en bodembestemmingsplannen ........................................ 53
5.2 Het decreet van 1999 en de ruimtelijke structuurplannen .................................................. 55
5.2.1 Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (RSV) => 1997 .............................................. 57
5.2.2 Provinciale en gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen ......................................... 61
5.3 Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening: 2009 – heden ........................................................... 61
5.4 Het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen ..................................................................................... 62
5.5 Implicaties bij uitvoeren van plannen ................................................................................... 62
5.5.1 Recht van voorkoop....................................................................................................... 62
5.5.2 Onteigeningen ............................................................................................................... 62
5.5.3 Her- en ruilverkaveling .................................................................................................. 62
5.5.4 Planschade en planbaten .............................................................................................. 63
“City of things” ...................................................................................................................................... 64
3
, 1 Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling
After-sprawl = versnippering => opensmeren van ruimte
o The uncontrolled expansion of urban areas
Verschil tussen België en derest van de wereld?
o Wij doen aan versnippering, derest van de wereld verdeelt in “kernen”
1.1 Duurzame ontwikkeling
1.1.1 Inleiding
Samenleving => vooruitgang (economische groei en ongebreidelde ontwikkeling)
Productie en consumptie van materiële goederen => centraal
Negatieve gevolgen?
o Welvaart = toegenomen, ongelijkheid is er nog
o Groei en ontwikkeling => draagkracht van aarde bereikt en overschrijdt
• Consumptie- en productiepatronen moeten veranderen
• Streven naar “duurzame ontwikkeling”
Duurzame ruimtelijke ontwikkeling => uitdagingen? Milieu en ontwikkeling
o Is een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het
vermogen van de toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
het gevaar te brengen (!)
o Duurzaam omgaan met ruimte
o Omvat 3 aspecten:
▪ Sociale ontwikkeling (people)
▪ Economische ontwikkeling (profit)
▪ Milieubescherming (planet) => 2 veronderstellingen
o Grondstoffen en natuurlijke
hulpbronnen van aarde zijn beperkt
o Economie moet in functie van de
mens en de aarde staan = geen doel
op zich
Vandaag? Putten we de aarde uit
o Earth Overshoot Day = de dag van een bepaald jaar (tellen vanaf 1januari) wanneer
de mensheid wereldwijd net zoveel aardse grondstoffen heeft opgebruikt als wat de
Aarde in een jaar tijd terug kan opbrengen
o 1.5 Aardes per jaar
o Wereldbevolking leven = wij => EOD: april
▪ Probleem? Amerika, Azië en Afrika = teveel mensen
Agenda 2030
o wereld op een duurzame koers brengen
o 17 ontwikkelingsdoelstellingen (SDG) en veel subdoelstellingen
• SDG = zijn verbonden met elkaar
o 2030 = duurzamere wereld en maatschappij
Agenda 2030 + SDG’s = kompas van onze wereld
4
Inhoud
Inhoud ..................................................................................................................................................... 1
1 Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling.................................................................................... 4
1.1 Duurzame ontwikkeling........................................................................................................... 4
1.1.1 Inleiding ........................................................................................................................... 4
1.1.2 Sustainable Development Goals...................................................................................... 5
1.2 Globaal landgebruik en ecosystemen ..................................................................................... 8
1.3 Niet kennen ............................................................................................................................. 8
2 Geschiedenis van de stedelijke ontwikkeling .................................................................................. 9
2.1 De eerste generatie steden (4000 v.C) .................................................................................... 9
2.1.1 Van een nomadenbestaan naar een sedentair bestaan ................................................. 9
2.1.2 Van gezinsverband naar dorpsstructuur ......................................................................... 9
2.1.3 Van een dorp naar een stad .......................................................................................... 10
2.2 De Griekse stad...................................................................................................................... 10
2.2.1 De oudste Europese stad............................................................................................... 11
2.2.2 Griekse koloniale steden ............................................................................................... 12
2.2.3 De Griekse filosofen ...................................................................................................... 12
2.2.4 Hippodamus van Milete ................................................................................................ 12
2.3 De Romeinse stad .................................................................................................................. 13
2.3.1 De Etrusken ................................................................................................................... 13
2.3.2 De stad Rome ................................................................................................................ 14
2.3.3 De kolonisatie van het Romeinse Rijk ........................................................................... 14
2.4 De Middeleeuwse stad .......................................................................................................... 16
2.4.1 Voortzetting van een Romeinse stad ............................................................................ 16
2.4.2 De natuurlijk gegroeide stad ......................................................................................... 17
2.4.3 De getekende stad ......................................................................................................... 17
2.4.4 Einde 13e en 14e eeuw ................................................................................................... 18
2.5 De stad tijdens de Renaissance ............................................................................................. 18
2.5.1 Invloed van militaire bouwkunst ................................................................................... 19
2.5.2 Invloed van stadskunst (verfraaien) .............................................................................. 19
2.5.3 Invloed van tuinarchitectuur ......................................................................................... 21
2.5.4 De koloniale steden ....................................................................................................... 21
2.6 De stad en haar omgeving tijdens de Industriële Revolutie ................................................. 22
1
, 2.7 De stedenbouw in de 20e eeuw ............................................................................................ 24
2.7.1 De tuinwijkgedachte ...................................................................................................... 25
2.7.2 Congrès Internationaux d’Architecture Moderne (CIAM) ............................................. 26
2.7.3 Suburbanisatie en rurbanisatie ..................................................................................... 27
2.7.4 Banlieuevorming............................................................................................................ 27
2.7.5 Nieuwe steden en groeisteden ..................................................................................... 28
2.8 De stedenbouw in de 21e eeuw ............................................................................................ 28
3 Begrippen uit de stadsgeografie ................................................................................................... 29
3.1 Stad en verstedelijking .......................................................................................................... 29
3.1.1 Definities van de stad .................................................................................................... 29
3.1.2 Begrippen in verband met verstedelijking .................................................................... 29
3.2 Stedelijke plattegronden ....................................................................................................... 30
3.3 De morfologische geleding van een stadsgewest ................................................................. 30
3.3.1 De binnenstad ............................................................................................................... 31
3.3.2 De 19e -eeuwse zone ..................................................................................................... 31
3.3.3 De stadsrand .................................................................................................................. 32
3.3.4 De banlieue.................................................................................................................... 32
3.4 Wijkvorming .......................................................................................................................... 32
3.5 Stedelijke structuurmodellen ................................................................................................ 33
3.5.1 Het concentrisch model van Burgess ............................................................................ 33
3.5.2 Sectormodel van Hoyt ................................................................................................... 34
3.5.3 Meerkernenmodel van Harris en Ullman ...................................................................... 34
3.5.4 Evaluatie van de modellen ............................................................................................ 34
3.6 Stedelijke invloedsferen en hiërarchische niveaus ............................................................... 35
3.6.1 Begrippen ...................................................................................................................... 35
3.6.2 Rangschikken van de steden -: de Rank-Size Rule (1949) ............................................. 35
3.6.3 Het hiërarchisch stedennet ........................................................................................... 35
3.6.4 Afbakenen van invloedsferen ........................................................................................ 36
3.6.5 Stedelijke relatieschema’s ............................................................................................. 36
4 De hedendaagse stad .................................................................................................................... 37
4.1 Kijk op de hedendaagse stad en haar nieuwe (woon)structuren ......................................... 37
4.1.1 De uitbreiding van de stedelijkheid over heel Vlaanderen ........................................... 37
4.1.2 BRV en bouwshift .......................................................................................................... 39
4.1.3 Tendensen van stedelijkheid ......................................................................................... 41
4.1.4 Niet kennen ................................................................................................................... 52
4.1.5 Besluit ............................................................................................................................ 52
2
, 4.2 Realisatie van nieuwe structuren .......................................................................................... 52
4.2.1 Aanpak ........................................................................................................................... 52
4.2.2 Stadsvernieuwingsprojecten ......................................................................................... 52
4.2.3 Casussen ........................................................................................................................ 52
5 Wetgevend kader voor ruimtelijke ontwikkeling .......................................................................... 53
5.1 Bodembestemmingsplannen versus structuurplannen ........................................................ 53
5.1.1 Stedenbouwnet van 1962 en bodembestemmingsplannen ........................................ 53
5.2 Het decreet van 1999 en de ruimtelijke structuurplannen .................................................. 55
5.2.1 Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen (RSV) => 1997 .............................................. 57
5.2.2 Provinciale en gemeentelijke ruimtelijke structuurplannen ......................................... 61
5.3 Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening: 2009 – heden ........................................................... 61
5.4 Het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen ..................................................................................... 62
5.5 Implicaties bij uitvoeren van plannen ................................................................................... 62
5.5.1 Recht van voorkoop....................................................................................................... 62
5.5.2 Onteigeningen ............................................................................................................... 62
5.5.3 Her- en ruilverkaveling .................................................................................................. 62
5.5.4 Planschade en planbaten .............................................................................................. 63
“City of things” ...................................................................................................................................... 64
3
, 1 Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling
After-sprawl = versnippering => opensmeren van ruimte
o The uncontrolled expansion of urban areas
Verschil tussen België en derest van de wereld?
o Wij doen aan versnippering, derest van de wereld verdeelt in “kernen”
1.1 Duurzame ontwikkeling
1.1.1 Inleiding
Samenleving => vooruitgang (economische groei en ongebreidelde ontwikkeling)
Productie en consumptie van materiële goederen => centraal
Negatieve gevolgen?
o Welvaart = toegenomen, ongelijkheid is er nog
o Groei en ontwikkeling => draagkracht van aarde bereikt en overschrijdt
• Consumptie- en productiepatronen moeten veranderen
• Streven naar “duurzame ontwikkeling”
Duurzame ruimtelijke ontwikkeling => uitdagingen? Milieu en ontwikkeling
o Is een ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het
vermogen van de toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in
het gevaar te brengen (!)
o Duurzaam omgaan met ruimte
o Omvat 3 aspecten:
▪ Sociale ontwikkeling (people)
▪ Economische ontwikkeling (profit)
▪ Milieubescherming (planet) => 2 veronderstellingen
o Grondstoffen en natuurlijke
hulpbronnen van aarde zijn beperkt
o Economie moet in functie van de
mens en de aarde staan = geen doel
op zich
Vandaag? Putten we de aarde uit
o Earth Overshoot Day = de dag van een bepaald jaar (tellen vanaf 1januari) wanneer
de mensheid wereldwijd net zoveel aardse grondstoffen heeft opgebruikt als wat de
Aarde in een jaar tijd terug kan opbrengen
o 1.5 Aardes per jaar
o Wereldbevolking leven = wij => EOD: april
▪ Probleem? Amerika, Azië en Afrika = teveel mensen
Agenda 2030
o wereld op een duurzame koers brengen
o 17 ontwikkelingsdoelstellingen (SDG) en veel subdoelstellingen
• SDG = zijn verbonden met elkaar
o 2030 = duurzamere wereld en maatschappij
Agenda 2030 + SDG’s = kompas van onze wereld
4
