Inleiding tot het recht: Justitie
a. Kenmerken van Justitie
i. Justitie als bewaker van de rechtsstaat
→ rechten van de burgers moeten beschermd worden
1. Toegang tot de rechter
Afdwingbaarheid van het recht (zie kenmerken van het recht)
- Opgelegd door de overheid aan de maatschappij
- Om voor orde te zorgen / wanorde te vermijden
- Waaraan iedereen van de maatschappij zich aan moet houden
- Bij niet-nakoming kan er gesanctioneerd worden
Pro Deo Advocaat: mensen die een advocaat niet kunnen betalen, krijgen ze eentje van de
Belgische staat
- Toegang voor iedereen: iedereen heeft ook het recht om zich te verdedigen
→ verzoekschrift indienen bij de griffie + de deurwaarder maakt een dagvaarding op
Eiser moet hoedanigheid en belang hebben om te procederen
vb: een minderjarige zelf kan niet naar de rechter zelf stappen, de ouders moeten dan gaan
→ vordering / dagvaarding / verzoekschrift
Advocaat: niet verplicht, wel aan te raden want niet iedereen juridische kennis heeft
Procesrechtsmisbruik
- Tergend en roekeloze vordering / beroep ⇒ zelfs schadevergoeding aan de Belgische
staat betalen
2. Recht van verdediging
→ gerechtelijke wet:
- Eiser moet de verweerder voor de natuurlijke rechter dagen
→ rechter van de woonplaats (territoriaal) bevoegd zal zijn qua plaats of tijd
- Dagvaardingstermijn en conclusietermijnen
→ verweerder heeft voldoende tijd om zijn verwering voor te bereiden
- Via dagvaardingstermijn: minimum 7-8 dagen
- Conclusietermijnen: standpunten van partijen wordt op papier gezet
Bewijsstukken: aan rechter, maar ook aan tegenpartij
Procesrechtsmisbruik
- Tergend en roekeloos verweer
3. Onafhankelijke en onpartijdige rechter
→ art. 6, lid 3 EVRM
Onpartijdige / onafhankelijke rechter: onbevooroordeeld zijn, mag niet beïnvloeden door
privébelangen en door de mening van anderen
- Recht op een eerlijke proces (EVRM)
→ bij schending: bij EHRM
- Objectief oordeel
- Vertrouwen in Justitie!
Onafhankelijke rechter
, - Zie scheiding der machten (trias politicas)
- Geen sturing vanwege overheid / politiek
4. Openbaarheid van de rechtspraak
Zittingen = openbaar, behalve bij jeugdzaken, misdrijven die tegen de goede zeden ingaan,
echtscheidingen
→ art. 149 GW: om aan het volk de mogelijkheid te geven om de rechters te ‘controleren’
- Synoniem: behandeling van zaken in raadkamer / achter gesloten deuren
Uitspraken = openbaar ⇒ centraal register sinds 2023 (niet bij strafzaken): enkel BG
MAAR: bij de verzameling van alle uitspraken van rechtszaken, schending van het recht op
privacy ⇒ de namen worden weggelaten
- Bij behandelen van de zaak, niet altijd een uitspraak direct, maar na vonnis beslist na
een bepaalde tijd
ii. Actoren van Justitie
De ‘acteurs’ van de rechtszaak:
- Eiser en verweerder (eisende partij en verwerende partij)
- Bij hoger beroep: appellant en geïntimeerde
- Rechters: soms alleenzetelende ofwel meerdere rechters (hangt af van soort
rechtscollege)
- Griffier: verslaggever van de zitting → wordt zo de vonnis ook geschreven
- De procureur des Konings / OM
→ in burgerlijke zaken tussenkomt voor advies te geven
vb: bij jeugdzaken, echtscheidingszaken
→ in strafzaken: OM is een eisende partij, de verwerende partij is de beklaagde en de
burgerlijke partij (de slachtoffer)
iii. Organisatie van Justitie
1. Piramidestructuur
→ hiërarchie van rechtscolleges
1 Hof van Cassatie
5 Hoven van beroep – Arbeidshoven
11 Assisenhoven
12 arrondissementen (rechtbanken van eerste aanleg –
correctionele rechtbank - arbeidsrechtbanken –
ondernemingsrechtbanken)
15 politierechtbanken
187 kantons (vrederechter)
2. Specialisatie binnen Justitie
Veelheid en techniciteit van wetgeving
Gespecialiseerde rechtbanken
- vb. ondernemingsrechtbank ⇒ gespecialiseerd tussen geschillen van ondernemingen
(specifieke rechtstak: waardoor ook speciale rechtbank)
, vb: arbeidsrechtbank ⇒ geschillen ivm met sociaal recht (HB het Arbeidshof)
vb: familierechtbank ⇒ erfenissen, echtscheidingen…
Gespecialiseerde rechters
- Beslagkamer / beslagrechter ⇒ veroordeeld kunnen worden om schulden / facturen te
betalen, zo niet wordt door een deurwaarder goederen in beslag genomen
- Gespecialiseerde kamers ⇒ fraude, milieu….
- Lekenrechters ⇒ rechters die niet vanuit een beroep rechter zijn (geen professionele
magistraten), die aan een professionele rechter worden toegevoegd om te helpen voor
een uitspraak te vormen
→ zijn vaak ondernemers, komen echt vanuit de praktijk (ondernemingsrechtbank)
3. Bevoegdheid
Materiële bevoegdheid
- Welke rechter is bevoegd is om recht te spreken bij welk soort geschillen? (inhoud
van het geschil)
→ bij de juiste rechter die bevoegd is
- Materiële bevoegdheidsregels wijzen dus de inhoudelijk bevoegde rechter aan voor
een bepaald geschil
Territoriale bevoegdheid (art. 10 Ger. W.)
- Welke rechter is waar bevoegd om recht te spreken?
- Territoriale bevoegdheidsregels duiden aan in welke locatie (kanton, arrondissement,
rechtsgebied) je bij de rechter terecht kan met een bepaald geschil
Materiële bevoegdheid → wordt bepaald door 4 criteria:
1. Onderwerp van de vordering
→ inhoud van de vordering
2. Waarde van de vordering
→ een vordering onder een bepaalde bedrag, kan de vrederechter een uitspraak doen
3. Spoedeisend / hoogdringendheid karakter
→ als het snel moet gaan
vb: huishoudelijk geweld ⇒ maatregelen gevraagd die dan dringend zijn
- Materiële bevoegdheid in kort geding
4. Hoedanigheid van de partijen
= regels van openbare orde + dwingend recht (niet van afwijken)
Territoriale bevoegdheid:
- Principe: rechter van woonplaats van verweerder
- Of: plaats van ontstaan / uitvoering van verbintenissen
- Of: woonplaatskeuze in akte ⇒ woonplaatskeuze
(naar keuze van eiser)
= regels van aanvullend recht
Dia 20: hiërarchie der rechtscolleges (kleuren staan voor specifieke rechtstakken)
b. Gewone hoven en rechtbanken
Rechtbanken vellen een vonnis, hoven vellen arresten
a. Kenmerken van Justitie
i. Justitie als bewaker van de rechtsstaat
→ rechten van de burgers moeten beschermd worden
1. Toegang tot de rechter
Afdwingbaarheid van het recht (zie kenmerken van het recht)
- Opgelegd door de overheid aan de maatschappij
- Om voor orde te zorgen / wanorde te vermijden
- Waaraan iedereen van de maatschappij zich aan moet houden
- Bij niet-nakoming kan er gesanctioneerd worden
Pro Deo Advocaat: mensen die een advocaat niet kunnen betalen, krijgen ze eentje van de
Belgische staat
- Toegang voor iedereen: iedereen heeft ook het recht om zich te verdedigen
→ verzoekschrift indienen bij de griffie + de deurwaarder maakt een dagvaarding op
Eiser moet hoedanigheid en belang hebben om te procederen
vb: een minderjarige zelf kan niet naar de rechter zelf stappen, de ouders moeten dan gaan
→ vordering / dagvaarding / verzoekschrift
Advocaat: niet verplicht, wel aan te raden want niet iedereen juridische kennis heeft
Procesrechtsmisbruik
- Tergend en roekeloze vordering / beroep ⇒ zelfs schadevergoeding aan de Belgische
staat betalen
2. Recht van verdediging
→ gerechtelijke wet:
- Eiser moet de verweerder voor de natuurlijke rechter dagen
→ rechter van de woonplaats (territoriaal) bevoegd zal zijn qua plaats of tijd
- Dagvaardingstermijn en conclusietermijnen
→ verweerder heeft voldoende tijd om zijn verwering voor te bereiden
- Via dagvaardingstermijn: minimum 7-8 dagen
- Conclusietermijnen: standpunten van partijen wordt op papier gezet
Bewijsstukken: aan rechter, maar ook aan tegenpartij
Procesrechtsmisbruik
- Tergend en roekeloos verweer
3. Onafhankelijke en onpartijdige rechter
→ art. 6, lid 3 EVRM
Onpartijdige / onafhankelijke rechter: onbevooroordeeld zijn, mag niet beïnvloeden door
privébelangen en door de mening van anderen
- Recht op een eerlijke proces (EVRM)
→ bij schending: bij EHRM
- Objectief oordeel
- Vertrouwen in Justitie!
Onafhankelijke rechter
, - Zie scheiding der machten (trias politicas)
- Geen sturing vanwege overheid / politiek
4. Openbaarheid van de rechtspraak
Zittingen = openbaar, behalve bij jeugdzaken, misdrijven die tegen de goede zeden ingaan,
echtscheidingen
→ art. 149 GW: om aan het volk de mogelijkheid te geven om de rechters te ‘controleren’
- Synoniem: behandeling van zaken in raadkamer / achter gesloten deuren
Uitspraken = openbaar ⇒ centraal register sinds 2023 (niet bij strafzaken): enkel BG
MAAR: bij de verzameling van alle uitspraken van rechtszaken, schending van het recht op
privacy ⇒ de namen worden weggelaten
- Bij behandelen van de zaak, niet altijd een uitspraak direct, maar na vonnis beslist na
een bepaalde tijd
ii. Actoren van Justitie
De ‘acteurs’ van de rechtszaak:
- Eiser en verweerder (eisende partij en verwerende partij)
- Bij hoger beroep: appellant en geïntimeerde
- Rechters: soms alleenzetelende ofwel meerdere rechters (hangt af van soort
rechtscollege)
- Griffier: verslaggever van de zitting → wordt zo de vonnis ook geschreven
- De procureur des Konings / OM
→ in burgerlijke zaken tussenkomt voor advies te geven
vb: bij jeugdzaken, echtscheidingszaken
→ in strafzaken: OM is een eisende partij, de verwerende partij is de beklaagde en de
burgerlijke partij (de slachtoffer)
iii. Organisatie van Justitie
1. Piramidestructuur
→ hiërarchie van rechtscolleges
1 Hof van Cassatie
5 Hoven van beroep – Arbeidshoven
11 Assisenhoven
12 arrondissementen (rechtbanken van eerste aanleg –
correctionele rechtbank - arbeidsrechtbanken –
ondernemingsrechtbanken)
15 politierechtbanken
187 kantons (vrederechter)
2. Specialisatie binnen Justitie
Veelheid en techniciteit van wetgeving
Gespecialiseerde rechtbanken
- vb. ondernemingsrechtbank ⇒ gespecialiseerd tussen geschillen van ondernemingen
(specifieke rechtstak: waardoor ook speciale rechtbank)
, vb: arbeidsrechtbank ⇒ geschillen ivm met sociaal recht (HB het Arbeidshof)
vb: familierechtbank ⇒ erfenissen, echtscheidingen…
Gespecialiseerde rechters
- Beslagkamer / beslagrechter ⇒ veroordeeld kunnen worden om schulden / facturen te
betalen, zo niet wordt door een deurwaarder goederen in beslag genomen
- Gespecialiseerde kamers ⇒ fraude, milieu….
- Lekenrechters ⇒ rechters die niet vanuit een beroep rechter zijn (geen professionele
magistraten), die aan een professionele rechter worden toegevoegd om te helpen voor
een uitspraak te vormen
→ zijn vaak ondernemers, komen echt vanuit de praktijk (ondernemingsrechtbank)
3. Bevoegdheid
Materiële bevoegdheid
- Welke rechter is bevoegd is om recht te spreken bij welk soort geschillen? (inhoud
van het geschil)
→ bij de juiste rechter die bevoegd is
- Materiële bevoegdheidsregels wijzen dus de inhoudelijk bevoegde rechter aan voor
een bepaald geschil
Territoriale bevoegdheid (art. 10 Ger. W.)
- Welke rechter is waar bevoegd om recht te spreken?
- Territoriale bevoegdheidsregels duiden aan in welke locatie (kanton, arrondissement,
rechtsgebied) je bij de rechter terecht kan met een bepaald geschil
Materiële bevoegdheid → wordt bepaald door 4 criteria:
1. Onderwerp van de vordering
→ inhoud van de vordering
2. Waarde van de vordering
→ een vordering onder een bepaalde bedrag, kan de vrederechter een uitspraak doen
3. Spoedeisend / hoogdringendheid karakter
→ als het snel moet gaan
vb: huishoudelijk geweld ⇒ maatregelen gevraagd die dan dringend zijn
- Materiële bevoegdheid in kort geding
4. Hoedanigheid van de partijen
= regels van openbare orde + dwingend recht (niet van afwijken)
Territoriale bevoegdheid:
- Principe: rechter van woonplaats van verweerder
- Of: plaats van ontstaan / uitvoering van verbintenissen
- Of: woonplaatskeuze in akte ⇒ woonplaatskeuze
(naar keuze van eiser)
= regels van aanvullend recht
Dia 20: hiërarchie der rechtscolleges (kleuren staan voor specifieke rechtstakken)
b. Gewone hoven en rechtbanken
Rechtbanken vellen een vonnis, hoven vellen arresten
