1 les 1: intro theorie........................................................................................................... 6
1.1 schaarste en behoefte...............................................................................................7
1.2 Keuzeprobleem in de economie.................................................................................7
1.3 gevolgen van keuzes op de economie.......................................................................7
1.4 Marktmechanismen en marktsturing.........................................................................8
1.5 een aantal economische modellen............................................................................9
1.5.1 Model 1: de curve van de productiemogelijkheden.............................................9
1.5.2 Model 2: de economische kringloop...................................................................11
1.5.3 Model 3: de donuteconomie (Kate Raworth)......................................................12
2 Les 2: productiekosten................................................................................................... 13
2.1 Productie en productiefactoren................................................................................13
2.1.1 Productie........................................................................................................... 13
2.1.2 Productiefactoren.............................................................................................. 13
2.2 kosten...................................................................................................................... 14
2.2.1 vaste kosten (of constante kosten) – CK............................................................14
2.2.2 variabele kosten – VK........................................................................................14
2.2.3 totale kosten – TK.............................................................................................. 14
2.2.4 Gemiddelde kosten – GK....................................................................................15
2.2.5 Marginale kosten – MK.......................................................................................16
2.2.6 andere kosten.................................................................................................... 17
2.3 schaalvoordelen....................................................................................................... 17
2.4 toepassing............................................................................................................... 17
3 Les 3: producentenevenwicht........................................................................................19
3.1 case......................................................................................................................... 19
3.2 productiefunctie....................................................................................................... 19
3.3 Optimale productie: productenevenwicht................................................................21
3.3.1 isoquant............................................................................................................. 21
3.3.2 isokostenlijn....................................................................................................... 22
3.3.3 productenevenwicht.......................................................................................... 23
3.4 winst en break-even................................................................................................ 24
3.4.1 winst.................................................................................................................. 24
3.4.2 break-even........................................................................................................ 24
3.4.3 marginale opbrengst......................................................................................... 25
3.4.4 winstmaximalisatie............................................................................................ 25
3.5 toepassing............................................................................................................... 25
3.5.1 break-even afzet: hoe berekenen?....................................................................25
1
, 3.5.3 optimale productie............................................................................................ 25
4 LEs 5: consmuntenevenwicht......................................................................................... 27
4.1 nut........................................................................................................................... 27
4.2 indifferentiecurve.................................................................................................... 27
4.3 budgetbeperking..................................................................................................... 27
4.3.1 budgetlijn.......................................................................................................... 28
4.4 consumentenevenwicht........................................................................................... 28
4.5 inkomenselasticiteit................................................................................................. 31
5 Les 5: marktevenwicht................................................................................................... 34
5.1 marktmechanisme................................................................................................... 34
5.2 vraag....................................................................................................................... 34
5.3 vraagfunctie............................................................................................................ 34
5.3.1 vraagcurve........................................................................................................ 34
5.4 aanbod..................................................................................................................... 36
5.5 aanbodfunctie.......................................................................................................... 36
5.5.1 aanbodcurve...................................................................................................... 37
5.6 marktevenwicht....................................................................................................... 38
5.6.1 aanbodoverschot............................................................................................... 38
5.6.2 verschuivingen.................................................................................................. 38
5.7 toepassing............................................................................................................... 39
6 Les 6: prijselasticiteit..................................................................................................... 41
6.1 betekenis van de prijselasticiteit.............................................................................41
6.1.1 prijsinelastisch................................................................................................... 41
6.1.2 prijselstisch........................................................................................................ 41
6.1.3 unitair prijselastisch........................................................................................... 42
6.2 bepalende factoren.................................................................................................. 42
6.3 toepassing............................................................................................................... 42
7 Les 7: marktvormen....................................................................................................... 44
7.1 winstmaximalisatie.................................................................................................. 44
7.1.1 perfecte concurrentie........................................................................................44
7.1.2 monopolie.......................................................................................................... 45
7.1.3 monopolistische concurrentie............................................................................46
7.1.4 oligopolie........................................................................................................... 46
7.2 toepassing............................................................................................................... 47
7.2.1 perfecte concurrentie........................................................................................47
7.2.2 monopolie.......................................................................................................... 47
7.2.3 limonadebedrijf.................................................................................................. 47
8 Les 8: economische kringloop........................................................................................49
2
, 8.1 economische kringloop............................................................................................ 49
8.1.1 eenvoudige economische kringloop...................................................................49
8.1.2 gesloten economie met overheid......................................................................49
8.1.3 open economie met overheid............................................................................50
8.1.4 belgisch handelverkeer: waarde export en import.............................................50
8.2 toepassing............................................................................................................... 51
9 les 9: toegeveoegde waarde.......................................................................................... 53
9.1 toegevoegde waarde............................................................................................... 53
9.1.1 Concept toegevoegde waarde: toegepast op Elly..............................................53
9.1.2 Toegevoegde waarde: komt tot stand door de inzet van productiefactoren......53
9.1.3 toegevoegde waarde: van 1 onderneming (Bv. Elly).........................................54
9.1.4 toegevoegde waarde van alle bedrijven in België..............................................54
9.2 bruto binnenlands product (BBP).............................................................................54
9.2.1 BBP: als maatstaf voor gezondheid & economie in een land.............................54
9.2.2 BBP per capita: als maatstaf voor de ‘welvaart’ van land..................................54
9.2.3 groei van het BBP vergeleken met buurlanden..................................................55
9.2.4 kritiek op het BBP als maatstaf voor welvaart...................................................55
9.3 toepassing............................................................................................................... 55
10 Les 10: economische conjunctuur................................................................................57
10.1 case....................................................................................................................... 57
10.2 conjunctuur............................................................................................................ 57
10.2.1 expansie.......................................................................................................... 58
10.2.2 contractie........................................................................................................ 58
10.2.3 recessie........................................................................................................... 58
10.3 economische groei................................................................................................. 58
10.3.1 potentieel BBP of productieniveau...................................................................59
10.4 kritische blik op economische groei.......................................................................59
10.4.1 economische groei zorgt voor impact op milieu..............................................59
10.4.2 economishe groei en productie hebben impact op het milieu.........................59
10.4.3 alternatieve economische modellen: donuteconomie (Kate Raworth).............59
10.4.4 circulaire economie......................................................................................... 60
10.5 toepassing............................................................................................................. 60
11 Les 11: Budgettaire Politiek......................................................................................... 61
11.1 rol van de overheid................................................................................................ 61
11.1.1 regulerende functie......................................................................................... 61
11.2 uitgaven van de overheid......................................................................................61
11.2.1 via overheidsbestedingen................................................................................61
11.2.2 via transfers..................................................................................................... 61
3
, 11.3 inkomen van de overheid......................................................................................61
11.3.1 via belastingen................................................................................................ 61
11.4 budgettaire politiek............................................................................................... 61
11.4.1 gevolgen op de overheidsbegroting................................................................62
11.4.2 staatsschuld.................................................................................................... 62
11.5 staatsschuld........................................................................................................... 62
11.5.1 evolutie begrotingstekort................................................................................62
11.6 duurzame economie.............................................................................................. 63
11.6.1 overheid als katalysator..................................................................................64
12 les 12: geld.................................................................................................................. 65
12.1 functies van geld................................................................................................... 65
12.2 de hoeveelheid van geld en de geldcreatie...........................................................65
12.2.1 Geldcreatie...................................................................................................... 65
12.2.2 geldcreatie door een commerciële bank..........................................................67
12.3 geldvraag............................................................................................................... 67
12.4 het geldmarktevenwicht........................................................................................67
12.5 duurzame economie.............................................................................................. 67
13 les 13: Arbeidsmarkt.................................................................................................... 69
13.1 arbeidsmarkt......................................................................................................... 69
13.1.1 met cijfers........................................................................................................ 69
13.1.2 schematisch.................................................................................................... 69
13.1.3 BE versus de EU............................................................................................... 69
13.2 vraag en aanbod op de arbeidsmarkt....................................................................70
13.3 marktevenwicht..................................................................................................... 70
13.4 werkloosheid.......................................................................................................... 70
13.5 werkloosheidsgraad België....................................................................................71
13.6 werkgelegenheidsgraad België..............................................................................71
13.6.1 werkgelegenheidsgraad EU-27........................................................................72
13.7 werkloosheid.......................................................................................................... 72
13.7.1 Conjuncturele werkloosheid.............................................................................72
13.7.2 Niet conjuncturele werkloosheid......................................................................72
13.7.3 knelpuntberoepen........................................................................................... 72
13.7.4 gevolgen.......................................................................................................... 73
13.7.5 oplossingen..................................................................................................... 73
13.7.6 anti-cyclisch begrotingsbeleid (bij conjuncturele werkloosheid)......................73
13.8 loonvorming........................................................................................................... 74
13.8.1 afsluiten van IPAs............................................................................................ 74
13.8.2 afsluiten van CAOs.......................................................................................... 74
4