Prof Wim Derave – Fysiologie van molecule tot gedrag
FYSIOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: ALGEMENE INLEIDING
1. SITUERING VAN FYSIOLOGIE ALS WETENSCHAP
• Pas in 1900 eeuw werd fysiologie als wetenschap gebruikt (laat)
• Grondlegger van de moderne fysiologie: Claude Bernard
• Alle aspecten van ons functioneren wordt geholpen door begrijpen van lichaam
◦ Niet weten hoe iets werkt/begrijpen wat iets doet → nooit kunnen behandelen
◦ Werking weten → weten wat/waarom iets niet werkt
◦ Oorzaak herleiden tot samenstelling van moleculen
ANATOMIE VS. FYSIOLOGIE
• Anatomie bestudeert structuur/vorm, beschrijft hoe dingen in elkaar zitten
◦ Macroscopische anatomie = zichtbaar met blote oog
◦ Microscopische anatomie = niet met blote oog
• Fysiologie bestudeert functie/werking van levende organismen
◦ Anatomie nodig
◦ Physis (natuur) + logos (studie)
Fysiologie (levende natuur) vs. fysica (levenloos)
Fysiologie (lichamelijk) vs. psychologie (geestelijk)
Fysiologie (functie) vs. anatomie (vorm)
◦ Verschillende soorten: planten, vergelijkende, patho(logische)
Vergelijkend vaak muizen want 95% overlappend
Patho: effect van aandoening door organen/stelsels
MODERNE FYSIOLOGIE IS ONTSTAAN IN DE 19E EEUW
GRIEKEN
• Erasistratus, Galenus, Aristoteles
• Maakten verhaaltje maken en hadden gekke ideeën
• Vb. slagaders pompten bloed van hart door lichaam en terug & aders van lever door lichaam en terug
16-17DE EEUW
• Nieuwe maar oppervlakkige ontwikkelingen
• Vesalius: moderne anatomie
◦ In lichaam duiken om het echt te ontdekken: opensnijden en natekenen
◦ Ontstaan van een echte manier om aan wetenschap te doen
◦ Vb. 11 ribben bij mannen en 12 bij vrouwen
• William Harvey: werking bloedsomloop
◦ Bloed stroomt van hart via slagaders naar weefsel en via aders terug naar het hart
MODERNE FYSIOLOGIE
• Grondlegger Claude Bernard (1813-1878)
• Functie van lever, alvleesklier, glycogeen
• ‘Milieu interieur’:
◦ 3 biljoen cellen die evenwicht willen/constantie zodat het aangenaam is
◦ Homeostase
◦ Vb. temperatuur, ph etc.
• Fysiologische onderzoeksmethodes
◦ Belang experimenteren op levende lichamen: delen wegnemen via vivisectie
, 2. GEDRAGSNEUROWETENSCHAP
• Biologische of fysiologische psychologie
◦ Gedrag is bepaald en ligt ter hoogte van de hersenen
◦ Fysiologie van gedrag
• Materialistische en monisme visie ( dualisme)
◦ De geest en elk aspect van gedrag verklaren via moleculen, werking zenuwstelsel, hormonen, ...
◦ Beperkt door huidige status van kennis over hersenen (moeilijk studieobject)
HISTORIEK VAN GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
GRIEKEN: HART OF HERSENEN?
• Bekijken of hart of hersenen verantwoordelijk zijn voor gedrag
• Gedrag komt vnl. uit het hart en de hersenen moeten de driften van het hart afkoelen
17E EEUW
• Descartes
◦ Reflexen: reacties op uitwendige stimuli via zenuwstelsel vb. hand wegtrekken bij hitte
◦ Dualist: geest en lichaam gescheiden
Probleem: iets mis met geest had lichamelijk effect dus connectie nodig via pijnappelklier
• Galvani
◦ Elektrische prikkels
◦ Via chemie prikkel van ene cel naar andere cel doorgeven
◦ Kikkerspieren laten samentrekken door contact met metaal → de zenuwactiviteit is elektriciteit die uit het levende
weefsel zelf kwam, en niet uit het metaal
◦ Dezelfde informatiebron maar anders interpreteren
19E EEUW
• Müller
◦ Doctrine van specifieke zenuwenergie
◦ Zenuwbanen werken via hetzelfde principe: zelfde informatiebron maar anders interpreteren van zenuwsignalen
◦ Kabel tussen deel 1 en deel 2 worden gespannen, afhankelijk van waar kabel ligt zal die een andere betekenis hebben
◦ Telkens dezelfde elektrische stroom die door kabels gaat
• Flourens
◦ Experimentele ablatie
◦ Ablatie = deeltjes weghalen of beschadigen en het gevolg bekijken
➔ Psychologie is een toepassing van biologie
3. HET LEVEN OP VERSCHILLENDE ORGANISATIENIVEAUS ONDERZOEKEN
• Fysiologie start bij moleculen, eindigt bij interactie tussen individuen van zelfde soort
◦ Chemie start bij atomen
◦ Ecologie is interacties tussen individuen van verschillende soorten
• Er zijn 11 verschillende orgaanstelsels
FYSIOLOGIE
2025-2026
,
,HOOFDSTUK 1: ALGEMENE INLEIDING
1. SITUERING VAN FYSIOLOGIE ALS WETENSCHAP
• Pas in 1900 eeuw werd fysiologie als wetenschap gebruikt (laat)
• Grondlegger van de moderne fysiologie: Claude Bernard
• Alle aspecten van ons functioneren wordt geholpen door begrijpen van lichaam
◦ Niet weten hoe iets werkt/begrijpen wat iets doet → nooit kunnen behandelen
◦ Werking weten → weten wat/waarom iets niet werkt
◦ Oorzaak herleiden tot samenstelling van moleculen
ANATOMIE VS. FYSIOLOGIE
• Anatomie bestudeert structuur/vorm, beschrijft hoe dingen in elkaar zitten
◦ Macroscopische anatomie = zichtbaar met blote oog
◦ Microscopische anatomie = niet met blote oog
• Fysiologie bestudeert functie/werking van levende organismen
◦ Anatomie nodig
◦ Physis (natuur) + logos (studie)
Fysiologie (levende natuur) vs. fysica (levenloos)
Fysiologie (lichamelijk) vs. psychologie (geestelijk)
Fysiologie (functie) vs. anatomie (vorm)
◦ Verschillende soorten: planten, vergelijkende, patho(logische)
Vergelijkend vaak muizen want 95% overlappend
Patho: effect van aandoening door organen/stelsels
MODERNE FYSIOLOGIE IS ONTSTAAN IN DE 19E EEUW
GRIEKEN
• Erasistratus, Galenus, Aristoteles
• Maakten verhaaltje maken en hadden gekke ideeën
• Vb. slagaders pompten bloed van hart door lichaam en terug & aders van lever door lichaam en terug
16-17DE EEUW
• Nieuwe maar oppervlakkige ontwikkelingen
• Vesalius: moderne anatomie
◦ In lichaam duiken om het echt te ontdekken: opensnijden en natekenen
◦ Ontstaan van een echte manier om aan wetenschap te doen
◦ Vb. 11 ribben bij mannen en 12 bij vrouwen
• William Harvey: werking bloedsomloop
◦ Bloed stroomt van hart via slagaders naar weefsel en via aders terug naar het hart
MODERNE FYSIOLOGIE
• Grondlegger Claude Bernard (1813-1878)
• Functie van lever, alvleesklier, glycogeen
• ‘Milieu interieur’:
◦ 3 biljoen cellen die evenwicht willen/constantie zodat het aangenaam is
◦ Homeostase
◦ Vb. temperatuur, ph etc.
• Fysiologische onderzoeksmethodes
◦ Belang experimenteren op levende lichamen: delen wegnemen via vivisectie
, 2. GEDRAGSNEUROWETENSCHAP
• Biologische of fysiologische psychologie
◦ Gedrag is bepaald en ligt ter hoogte van de hersenen
◦ Fysiologie van gedrag
• Materialistische en monisme visie ( dualisme)
◦ De geest en elk aspect van gedrag verklaren via moleculen, werking zenuwstelsel, hormonen, ...
◦ Beperkt door huidige status van kennis over hersenen (moeilijk studieobject)
HISTORIEK VAN GEDRAGSNEUROWETENSCHAPPEN
GRIEKEN: HART OF HERSENEN?
• Bekijken of hart of hersenen verantwoordelijk zijn voor gedrag
• Gedrag komt vnl. uit het hart en de hersenen moeten de driften van het hart afkoelen
17E EEUW
• Descartes
◦ Reflexen: reacties op uitwendige stimuli via zenuwstelsel vb. hand wegtrekken bij hitte
◦ Dualist: geest en lichaam gescheiden
Probleem: iets mis met geest had lichamelijk effect dus connectie nodig via pijnappelklier
• Galvani
◦ Elektrische prikkels
◦ Via chemie prikkel van ene cel naar andere cel doorgeven
◦ Kikkerspieren laten samentrekken door contact met metaal → de zenuwactiviteit is elektriciteit die uit het levende
weefsel zelf kwam, en niet uit het metaal
◦ Dezelfde informatiebron maar anders interpreteren
19E EEUW
• Müller
◦ Doctrine van specifieke zenuwenergie
◦ Zenuwbanen werken via hetzelfde principe: zelfde informatiebron maar anders interpreteren van zenuwsignalen
◦ Kabel tussen deel 1 en deel 2 worden gespannen, afhankelijk van waar kabel ligt zal die een andere betekenis hebben
◦ Telkens dezelfde elektrische stroom die door kabels gaat
• Flourens
◦ Experimentele ablatie
◦ Ablatie = deeltjes weghalen of beschadigen en het gevolg bekijken
➔ Psychologie is een toepassing van biologie
3. HET LEVEN OP VERSCHILLENDE ORGANISATIENIVEAUS ONDERZOEKEN
• Fysiologie start bij moleculen, eindigt bij interactie tussen individuen van zelfde soort
◦ Chemie start bij atomen
◦ Ecologie is interacties tussen individuen van verschillende soorten
• Er zijn 11 verschillende orgaanstelsels
