Samenvatting Aansprakelijkheids- en Verzekeringsrecht | Arteveldehogeschool | 2025/26

AANSPRAKELIJKHEIDS- EN
VERZEKERINGSRECHT
INLEIDING

 Aansprakelijkheid en verantwoordelijkheid
 Verschillende aansprakelijkheidsregimes:
- Strafrechtelijke AH
- Burgerlijke AH
- Deontologische AH

VERSCHIL VERANTWOORDELIJKHEID EN AANSPRAKELIJKHEID:
VERANTWOORDELIJKHEID is geen juridische term.

Verantwoordelijkheid gaat over de plicht of taak die iemand heeft.
Het betekent dat iemand:
 Een bepaalde rol heeft
 Geacht wordt zorgvuldig te handelen
 Moet toezien op een bepaalde situatie

Bijvoorbeeld;
 Als een voetbalploeg slecht presteert dan zegt men dat de voetbalcoach zijn verantwoordelijkheid
moet opnemen.
=> Hij moet de gevolgen dragen van jouw handelen, misschien zelf ontslag nemen.
Betekend niet dat je aansprakelijk bent!
 Een directeur is verantworodelijk voor het beleid van een organisatie.
 Een ouder is verantwoordelijk voor de opvoeding van zijn kind.
 Een werknemer is verantwoordelijk voor het correct uitvoeren van zijn taken.

 Verantwoordelijkheid gaat dus over wie ergens voor moet zorgen.

AANSPRAKELIJKHEID is de juridische vervolgbaarheid wegens veroorzaakte schade door een derde.
Er zijn regimes = andere regelingen
(!! Op examen !!)


Aansprakelijkheid betekent dat iemand juridisch verplicht is om schade te vergoeden of de gevolgen te dragen
van een fout of onrechtmatige daad.
=> Dit is een juridisch afdwingbaar begrip

Bijvoorbeeld;

 Als iemand door onoplettenheid schade veroorzaakt, kan hij aansprakelijk zijn voor de schade.
 Een werkgever kan aansprakelijk zijn voor fouten van een werknemer.
 Een bestuurder kan onder omstandigheden persoonlijk aansprakelijk worden gesteld.

 Aansprakelijkheid gaat dus over wie juridisch moet betalen of herstellen.




1

,(AH = aansprakelijkheid)

STRAFRECHTELIJKE AANSPRAKELIJKHEID
Dit gaat over aansprakelijkheid voor strafbare feiten.

Wanneer iemand een misdrijf of overtreding pleegt die in de strafwet is omschreven, kan hij strafrechtelijk
aansprakelijk worden gesteld.

Kenmerken:
 Er is sprake van een misdrijf of overtreding
 De zaak wordt ingesteld door het Openbaar Ministerie
 Het doel is bestraffing
 Mogelijke sancties: gevangenisstraf, geldboete, werkstraf….
Voorbeeld;
 Iemand pleegt fraude. De staat vervolgt hem. Wordt hij schuldig bevonden, dan krijgt hij een straf.


 Bestraffing en bescherming van de samenleving

BURGERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID

Dit gaat over het vergoeden van schade die iemand aan een ander heeft veroorzaakt.

Kenmerken:
 Er moet sprake zijn van schade
 Er is een fout, contractbreuk of risicoaansprakelijkheid
 Er moet een oorzakelijk verband zijn
 Het doel is herstel of schadevergoeding

Voorbeeld:
 Iemand rijdt door rood en veroorzaakt een ongeval. Hij moet de materiële en lichamelijke schade van
het slachtoffer vergoeden.
 A is bestuurder van een auto en is bezig met zijn gsm als hij rijdt en rijdt een voetganger B omver.
 Strafrechtelijke AH: Want op je gsm zitten in de auto is een misdrijf
 Burgerlijke AH: Hij kan ondergeschikt zijn

 Herstel van het slachtoffer; het doel is niet om te bestraffen, maar om de schade te herstellen

LET OP: Dezelfde feiten kunnen zowel strafrechtelijke als burgerlijke gevolgen hebben.

DEONTOLOGISCHE AANSP RAKELIJKHEID

Dit betreft aansprakelijkheid binnen een beroep of beroepsorde.

“Deontologie” verwijst naar de beroepsethische regels waaraan leden van een bepaald beroep zich moeten
houden.

Kenmerken:
 Geldt voor gereglementeerde beroepen (bv; artsen, advocaten, notarissen…)
 Overtreding van beroepsregels
 Behandeling door een tuchtorgaan of disciplinaire instantie
 Sancties: waarschuwing, schorsing, schrapping…




2

,Voorbeelden:
 Een arts die de beroepscode schendt kan worden gesanctioneerd door de Orde der Artsen
 Een advocaat die beroepsgeheim schendt kan tuchtrechtelijk worden vervolgd

 Bewaking van beroepsethiek en vertrouwen in het beroep

Soort aansprakelijkheid Doel Wie start de procedure? Sanctie
Strafrechtelijk Bestraffen Openbaar Ministerie Straf
Burgerlijk Schade herstellen Slachtoffer Schadevergoeding
Deontologisch Beroepsdiscipline Tuchtorgaan Disciplinaire maatregel

Voorbeeld waarbij deze allemaal samenkomen:
 Schending van beroepsgeheim

Een BV wordt opgenomen in het ziekenhuis om zijn aambeien te behandelen. De BV wou discretie.
Maar paar dagen later staat dit op de voorpagina van roddelblaadjes. Een van de verpleegkundigen
had deze info gelekt naar de pers.
1) Strafrechtelijke AH: schending van beroepsgeheim van de verpleegkundige
2) Burgerlijke AH: die BV heeft reputatieschade opgelopen
3) Deontologische AH: stel dat de arts de informatie zou lekken dan zou dat zijn beroepsgeheim
schaden

BURGERLIJKE AH

Aard van aansprakelijkheid Criterium Voorbeeld

Contractuele aansprakelijkheid Er moet een contractuele Iemand koopt een nieuwe auto.
wanprestatie zijn. Er moet een De auto wordt geleverd in het
contract/ overeenkomst zijn. Een zwart maar we hadden hem
van de partijen komt zijn besteld in het rood. De garage is
voorwaarden niet na. contractueel aansprakelijk.

Buitencontractuele Buiten elk contract heeft een Bestuurder A rijdt voetganger B
aansprakelijkheid partij door het begaan van een omver. Er is geen contract tussen
fout schade veroorzaakt. A en B.

Quasi-contractuele Er is geen contract maar er Zaakwaarneming: Partij A is
aansprakelijkheid ontstaat een verbintenis op basis buurman en herstelt het dak van
van een feitelijke situatie of buur B. B is op reis, maar er is
handeling zoals zaakwaarneming. schade aan zijn dak door een
storm. Er ontstaat een verbintenis
want partij A heeft kosten
gemaakt om het dak van partij B
te herstellen.

STRAFRECHTERLIJKE AANSPRAKELIJKHEID


BASISBEGINSELEN

Strafrecht behoort tot het publiek recht.
Wij hebben een Openbaar Ministerie dat de vordering instelt.
Het doel is niet om schade te herstellen, maar om te bestraffen.
We hebben hiervoor een misdrijf nodig.
(Wat is een misdrijf = Overtreding van de strafwet)


3

, NULLUM CRIMEN, SINE LEGE/ NULLA POENA SINE LEGE

 Nullum crimen sine lege = Geen misdrijf zonder wet
 Nulla poena sine lege = Geen straf zonder wet

Wat houdt dat in?

Criminaliteitsbeginsel (Nullum crimen sine lege)

 Je kunt niet strafbaar zijn voor iets dat niet wettelijk verboden is.
 Voorbeeld; Als er geen wet tegen “hondendans op straat” bestaat, kun je daar niet voor gestraft
worden.

Strafbaarheidsbeginsel (Nulla poena sine lege)

 Je kunt niet gestraft worden als er geen wettelijke straf is vastgesteld
 Voorbeeld; Een wet zegt “diefstal = max. 6 jaar gevangenis”. Er is dus geen andere straf mogelijk.

Korts toetsenvoorbeeld;

 Iemand pleegt een handeling in 2026 die pas in 2027 verboden wordt
 Niet strafbaar (Nullum crimen sine lege)
 Iemand pleegt diefstal
 Straf is maximaal 6 jaar
 Rechter kan geen 10 jaar opleggen (Nulla poena sine lege)

Algemene blanco norm:
=> Algemene norm die je kan schenden

Zorgvuligheidsnorm;
Geen specifieke voorwaarden die moeten geschonden zijn om aansprakelijk gesteld te worden

Je kan enkel strafrechtelijk AH zijn voor jouw eigen gedrag, niet voor het gedrag van anderen.

Voorbeeld;
 Een 16-jarige gaat uit en die raakt slaags met een andere 16-jarige. Partij B zijn neus is gebroken.
 Strafrechtelijk AH: Partij A heeft de neus van partij B gebroken, zijn ouder zijn niet strafrechtelijk AH
(Worden niet mee gedagvaard)
 Burgerlijke AH: Betalen van de schadevergoeding (pijn, operatie, arbeidsongeschiktheid) dan zijn de
ouders ook aansprakelijk om die vergoeding te betalen

Voor strafrechtelijke AH moet er altijd een misdrijf gebeurd zijn en is van individueel of persoonlijk karakter,
burgerlijke AH niet.

INDIVIDUEEL OF PERSOONLIJK KARAKTER

Strafrechtelijke AH is in principe persoonlijk.

Dat betekent:
 Je wordt alleen gestraft voor je eigen daden
 Je kan niet strafrechtelijk gestraft worden voor wat een ander heeft gedaan
 Er moet een persoonlijke schuld bewezen worden




4