Rechtsecono
mie
Samenvatting 2025 - 2026
,Hoofdstuk 1: Inleiding &
Methode
De traditionele rechtswetenschap
= een beroepsstudie, men beschrijft heel nauwkeurig het recht. Men zoekt de betekenis /
de inhoud van de wet(tekst) en de rechtspraak. Deze tak is enorm waardevol voor
advocaten.
• 80% van de gedoceerde vakken aan de Ugent zijn traditionele rechtsvakken, in de VS
is dit slechts 40%.
• Rechtbanken moeten nagaan of er een nieuw dispuut of feitenkwestie is die niet in
de wetgeving is opgenomen of waar nog geen rechtspraak is over gedaan. In dit geval
kan men een dispuut erbij gaan nemen die er sterk op lijkt.
De traditionele rechtsgeleerdheid
= de studie van het recht betreft het achterhalen van de betekenis van de woorden
(analyse) en de zoektocht naar verbanden. Men probeert de wil van de wetgever te
achterhalen.
• Om de wil van de wetgever te achterhalen, kijkt men naar eerdere wetgeving en de
onderlinge samenhang van de regels. Bovendien biedt de rechtspraak de nodige
verduidelijking bij de interpretatie hiervan.
• Intern is een heel belangrijk woord in deze tak. We kijken enkel naar de wet zelf, de
wetgeving en de rechters. Dit is een gesloten systeem dat enkel puur kijkt naar het
recht zelf.
• Bijvoorbeeld: maakt AI inbreuk op auteursrecht? We kijken puur intern naar het recht
om deze case te behandelen.
• De faculteit rechten weigert zo vaak samen te werken met andere faculteiten omdat
ze lauter naar de wettekst en het recht kijken.
De rechtseconomie
= wetenschappelijke studie van de wisselwerking tussen recht en maatschappij: “wat is
de maatschappelijke werking / impact van het recht?”.
• Interdisciplinair = we gebruiken een andere discipline om het recht meer te gaan
begrijpen. Er wordt een andere rechtswetenschap toegepast op het recht. Er wordt
dus gebruik gemaakt van een andere wetenschap om onze inzichten in het recht te
verrijken.
,• We bestuderen het recht door rond ons te kijken in de maatschappij, niet puur op
regels en rechtspraak.
• Traditionele rechtswetenschap baseert zich lauter op het bestaande recht. Je zou het
kunnen vergelijken met een soort bijbelstudie.
De wetgeving is reactief
= Wetgeving reageert op de maatschappij: incidenten of nieuwe trends leiden tot
aangepaste regels en rechtspraak. Deze juridische kaders sturen vervolgens het gedrag
van burgers en professionals. Dit zien we bijvoorbeeld bij defensieve geneeskunde. Op
die manier is er sprake van een constante wisselwerking of cyclus.
Case defensieve geneeskunde
• Stel: strengere aansprakelijkheid bij medische ongevallen voor artsen. Men wil dat
men heel voorzichtig is in de geneeskunde, is men dit niet betaalt men er de prijs
voor!
• Wetgeving heeft ook maatschappelijke gevolgen! Artsen kregen te maken met
steeds hogere schadevergoedingen. Op een bepaald moment stelde men vast dat de
keizersnede plots haar herintrede had gedaan in de medische wereld. Na onderzoek
stelde men vast dat medici meer risicoavers waren geworden. Bij het kleinste risico
greep men al naar de keizersnede zodat men zeker de hoge
schadevergoedingskosten niet zou moeten betalen. Hiervoor werd enkel in zeer
uitzonderlijke gevallen de keizersnede toegepast.
• Wat gebeurd er als je zo veel schadekosten mogelijks moet betalen? Medici gingen
zich sterk gaan verzekeren. Gynaecologen moesten dure verzekeringspremies
doorheen het jaar gaan ophoesten. Deze kon men enkel laten zakken door middel
van minder ongevallen en defensieve geneeskunde (lees: keizersnede).
• Het beroep werd niet meer zo lucratief! Hetzelfde probleem was onder meer van
toepassing voor de hartchirurgie.
• Gevolg wetgeving? De beste studenten bevalling/hart kozen als specialisatie
dermatologie (een medisch specialisme dat vooral gericht is op aandoeningen van de
huid, nagels en haar) door de lage verzekeringspremies.
• Is dit wensbaar voor de maatschappij dat deze getalenteerde potentiële
hartchirurgen dermatologen worden? NEE!
• Reactie wetgevers in Florida: een maximaal bedrag werd vastgelegd dat men kon
toekennen voor medische schade. Dit had een positieve impact op het aantal
hartchirurgen (reactieve wetgeving, zie vorig topic).
Werkwijze rechtseconomie
, 1. Voorspellen op basis van assumpties: Men gaat voorspellingen maken op basis
van het verwachte gedrag van individuen. Bijvoorbeeld een wetsvoorstel tot een
miljonairentaks van 5% op het vermogen in California.
Gevolg? De miljonairs zullen vluchten naar een andere staat.
= assumpties van het gedrag
2. Beschrijving door middel van empirisch onderzoek: Stel dat de belasting er
komt. Dan gaat men empirisch gaan nagaan hoeveel miljonairs er verhuisd zijn. Er
zal causaliteit berekend worden via economische methodes. Soms heel puur via
theoretische modellen, soms psychologie (vooral deze cursus) en soms fysiologisch.
3. Beoordeling van de wetgeving en rechtspraak in het licht van de
vooropgestelde maatschappelijke doelen: We willen bijvoorbeeld van A naar B,
maar C ontstaat (minder gunstige situatie). We zullen moeten oordelen dat de
wetgever verkeerd was en de beleidsmakers het anders hadden moeten aanpakken.
Toegevoegde waarde
= rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen zal
bereiken (theorie) of bereikt heeft (empirisch) door toepassing van de economische
wetenschappelijke methode op juridische fenomen.
• De economisch-wetenschappelijke methode = hoe economen menselijk gedrag
proberen te begrijpen en te voorspellen door logica te combineren met observatie.
Het is geen exacte wetenschap (zoals natuurkunde), omdat mensen onvoorspelbaar
zijn.
• Voorschrijvend / normatief / theorie versus beschrijvend / descriptief / empirisch
Case advocatenreclame
• Momenteel is het fascinerend hoeveel advocatenreclame er op TV in Amerika is. Dit
heeft te maken met een aantal zaken in het aansprakelijkheidsrecht die in België niet
bestaan zoals bijvoorbeeld dat bij akkoord de advocaat 20% van de buit kan krijgen
van een rechtspraak. Dit maakt de reclame meer mogelijk. In België is dit niet het
geval (cultureel onderscheid).
• Wie heeft het bij het rechte eind? Is het ene een goede zaak dan wel een slechte
zaak?
o België: Advocatuur is een hoge taak van dienstverlening. Het is geen tandpasta,
advertenties passen er niet bij.
o Drogreden: er zijn veel hoogstaande beroepen waar er wel reclame voor worden
gemaakt in België. We mogen niet zeggen dat we in Europa klasse hebben en in
de VS niet (althans niet in de advocatuur ).
o Hamvragen: Wat doet dit met competitie? Toegankelijkheid van advocaten?
Kwaliteit van dienstverlening? Heeft reclame hier invloed op?
mie
Samenvatting 2025 - 2026
,Hoofdstuk 1: Inleiding &
Methode
De traditionele rechtswetenschap
= een beroepsstudie, men beschrijft heel nauwkeurig het recht. Men zoekt de betekenis /
de inhoud van de wet(tekst) en de rechtspraak. Deze tak is enorm waardevol voor
advocaten.
• 80% van de gedoceerde vakken aan de Ugent zijn traditionele rechtsvakken, in de VS
is dit slechts 40%.
• Rechtbanken moeten nagaan of er een nieuw dispuut of feitenkwestie is die niet in
de wetgeving is opgenomen of waar nog geen rechtspraak is over gedaan. In dit geval
kan men een dispuut erbij gaan nemen die er sterk op lijkt.
De traditionele rechtsgeleerdheid
= de studie van het recht betreft het achterhalen van de betekenis van de woorden
(analyse) en de zoektocht naar verbanden. Men probeert de wil van de wetgever te
achterhalen.
• Om de wil van de wetgever te achterhalen, kijkt men naar eerdere wetgeving en de
onderlinge samenhang van de regels. Bovendien biedt de rechtspraak de nodige
verduidelijking bij de interpretatie hiervan.
• Intern is een heel belangrijk woord in deze tak. We kijken enkel naar de wet zelf, de
wetgeving en de rechters. Dit is een gesloten systeem dat enkel puur kijkt naar het
recht zelf.
• Bijvoorbeeld: maakt AI inbreuk op auteursrecht? We kijken puur intern naar het recht
om deze case te behandelen.
• De faculteit rechten weigert zo vaak samen te werken met andere faculteiten omdat
ze lauter naar de wettekst en het recht kijken.
De rechtseconomie
= wetenschappelijke studie van de wisselwerking tussen recht en maatschappij: “wat is
de maatschappelijke werking / impact van het recht?”.
• Interdisciplinair = we gebruiken een andere discipline om het recht meer te gaan
begrijpen. Er wordt een andere rechtswetenschap toegepast op het recht. Er wordt
dus gebruik gemaakt van een andere wetenschap om onze inzichten in het recht te
verrijken.
,• We bestuderen het recht door rond ons te kijken in de maatschappij, niet puur op
regels en rechtspraak.
• Traditionele rechtswetenschap baseert zich lauter op het bestaande recht. Je zou het
kunnen vergelijken met een soort bijbelstudie.
De wetgeving is reactief
= Wetgeving reageert op de maatschappij: incidenten of nieuwe trends leiden tot
aangepaste regels en rechtspraak. Deze juridische kaders sturen vervolgens het gedrag
van burgers en professionals. Dit zien we bijvoorbeeld bij defensieve geneeskunde. Op
die manier is er sprake van een constante wisselwerking of cyclus.
Case defensieve geneeskunde
• Stel: strengere aansprakelijkheid bij medische ongevallen voor artsen. Men wil dat
men heel voorzichtig is in de geneeskunde, is men dit niet betaalt men er de prijs
voor!
• Wetgeving heeft ook maatschappelijke gevolgen! Artsen kregen te maken met
steeds hogere schadevergoedingen. Op een bepaald moment stelde men vast dat de
keizersnede plots haar herintrede had gedaan in de medische wereld. Na onderzoek
stelde men vast dat medici meer risicoavers waren geworden. Bij het kleinste risico
greep men al naar de keizersnede zodat men zeker de hoge
schadevergoedingskosten niet zou moeten betalen. Hiervoor werd enkel in zeer
uitzonderlijke gevallen de keizersnede toegepast.
• Wat gebeurd er als je zo veel schadekosten mogelijks moet betalen? Medici gingen
zich sterk gaan verzekeren. Gynaecologen moesten dure verzekeringspremies
doorheen het jaar gaan ophoesten. Deze kon men enkel laten zakken door middel
van minder ongevallen en defensieve geneeskunde (lees: keizersnede).
• Het beroep werd niet meer zo lucratief! Hetzelfde probleem was onder meer van
toepassing voor de hartchirurgie.
• Gevolg wetgeving? De beste studenten bevalling/hart kozen als specialisatie
dermatologie (een medisch specialisme dat vooral gericht is op aandoeningen van de
huid, nagels en haar) door de lage verzekeringspremies.
• Is dit wensbaar voor de maatschappij dat deze getalenteerde potentiële
hartchirurgen dermatologen worden? NEE!
• Reactie wetgevers in Florida: een maximaal bedrag werd vastgelegd dat men kon
toekennen voor medische schade. Dit had een positieve impact op het aantal
hartchirurgen (reactieve wetgeving, zie vorig topic).
Werkwijze rechtseconomie
, 1. Voorspellen op basis van assumpties: Men gaat voorspellingen maken op basis
van het verwachte gedrag van individuen. Bijvoorbeeld een wetsvoorstel tot een
miljonairentaks van 5% op het vermogen in California.
Gevolg? De miljonairs zullen vluchten naar een andere staat.
= assumpties van het gedrag
2. Beschrijving door middel van empirisch onderzoek: Stel dat de belasting er
komt. Dan gaat men empirisch gaan nagaan hoeveel miljonairs er verhuisd zijn. Er
zal causaliteit berekend worden via economische methodes. Soms heel puur via
theoretische modellen, soms psychologie (vooral deze cursus) en soms fysiologisch.
3. Beoordeling van de wetgeving en rechtspraak in het licht van de
vooropgestelde maatschappelijke doelen: We willen bijvoorbeeld van A naar B,
maar C ontstaat (minder gunstige situatie). We zullen moeten oordelen dat de
wetgever verkeerd was en de beleidsmakers het anders hadden moeten aanpakken.
Toegevoegde waarde
= rechtseconomische studies gaan na of een wetgevende bepaling de doelstellingen zal
bereiken (theorie) of bereikt heeft (empirisch) door toepassing van de economische
wetenschappelijke methode op juridische fenomen.
• De economisch-wetenschappelijke methode = hoe economen menselijk gedrag
proberen te begrijpen en te voorspellen door logica te combineren met observatie.
Het is geen exacte wetenschap (zoals natuurkunde), omdat mensen onvoorspelbaar
zijn.
• Voorschrijvend / normatief / theorie versus beschrijvend / descriptief / empirisch
Case advocatenreclame
• Momenteel is het fascinerend hoeveel advocatenreclame er op TV in Amerika is. Dit
heeft te maken met een aantal zaken in het aansprakelijkheidsrecht die in België niet
bestaan zoals bijvoorbeeld dat bij akkoord de advocaat 20% van de buit kan krijgen
van een rechtspraak. Dit maakt de reclame meer mogelijk. In België is dit niet het
geval (cultureel onderscheid).
• Wie heeft het bij het rechte eind? Is het ene een goede zaak dan wel een slechte
zaak?
o België: Advocatuur is een hoge taak van dienstverlening. Het is geen tandpasta,
advertenties passen er niet bij.
o Drogreden: er zijn veel hoogstaande beroepen waar er wel reclame voor worden
gemaakt in België. We mogen niet zeggen dat we in Europa klasse hebben en in
de VS niet (althans niet in de advocatuur ).
o Hamvragen: Wat doet dit met competitie? Toegankelijkheid van advocaten?
Kwaliteit van dienstverlening? Heeft reclame hier invloed op?
