Religie en zingeving
Juni 2024
,
,Inhoudsopgave
Les 1: Wetenschap, technologie en de “zingevende interesse” ............................................................. 2
Les 2: Religie, zingeving en levensbeschouwing ..................................................................................... 9
Les 3: Religie, secularisatie en redelijkheid ........................................................................................... 18
Les 4 deel 1: Woede en straf ................................................................................................................. 32
Les 4 deel 2: Woede en straf ................................................................................................................. 39
Les 5: Euthanasie, zingeving, levensbeschouwing, recht en politiek .................................................... 44
Les 6: De gevangenisstraf in België ....................................................................................................... 54
1
,Les 1: Wetenschap, technologie en de “zingevende interesse”
Opzet
- Van “Vraagstukken uit de godsdienstwetenschappen” naar RZL (2002)
- Doelstelling?
o Universiteit en ‘persoonsvorming’
o Met het oog op de ‘disciplinary future self’
Praktisch
- Cursusmateriaal: Toledo (lesopnames + bijkomend materiaal)
- Evaluatie:
o Examen: meerkeuze (met bestraffing van foute antwoorden)+ open vragen (18/20)
▪ 6 punten op meerkeuze met giscorrectie
o Deelname aan module (2/20)
- Module:
o Studenten schrijven zichzelf in op Toledo-module vanaf maandag 25/03/2024
▪ BEHALVE misdaad en straf
o Studenten doorlopen eerste luiken van de module tegen maandag 15/04/2024 23.59
u
o Op dinsdag 16/04/2024 omstreeks 14.00 u. opent het discussieforum
o Richtdatum creëren discussielijn vrijdag 19/04/2024 om 23.59 u
o Vanaf zaterdag 20/04/2024 tot woensdag 24/04/2024, 23.59 u., reageren op
discussielijnen van medestudenten
o Deadline attestatie: dinsdag 30/04/2024, 23.59 u
- Voor discussiefora geldt
o “Alles of niets”: 0/2 of 2/2. Eén deadline gemist = 0/2
o Geen herkansing mogelijk
o Ook voor Erasmus-studenten
Zingeving
- Wetenschap, betekenis, leefwereld
o Wetenschappers = onderzoekende ingesteldheid
o Hoe verhoudt zich dat tot het dagelijkse leven?
- De ‘zingevende’, ‘cognitieve’ en ‘manipulatieve’ interesses van de mens
- Conclusie
1. Leefwereld, wetenschap en redelijkheid
- Edmund Husserl (1859-1938)
o Belangrijke persoon in filosofie
o Joodse origine (gestorven tijdens nazibewind)
▪ Archief naar België smokkelen
▪ In Leuven bewaard en bestudeerd
o Grondlegger van fenomenologie
2
,- Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol,…
o Leefwereld = sociaal karakter
o Veel dingen rondom ons verwijzen naar personen -> Bv. bank = zo gemaakt dat
persoon erop kan gaan zitten
o Persoonlijke betekenis -> vandaar betekenisvolle leefwereld
o Objecten = ook persoonlijke sociale intersubjectieve betekenis
o ‘alle dingen rondom ons zijn zwanger van betekenis’
- Wetenschap:
o Vertrekt van de leefwereld (altijd zo!)
o Maakt abstractie van de leefwereld (subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk)
▪ Bv. biologie -> dieren en we worden omgeven door dieren = betekenisvol
▪ Bv. boom heeft betekenis -> biologie gaat van boom een object maken (in
eerste instantie is dat geen object) = abstractie maken
▪ Afstandelijkheid inbouwen -> vanuit afstand naar wereld kijken
• Persoonlijke dat normaal allomtegenwoordig is, wordt voor een stuk
tussen haakjes geplaatst
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
▪ Bv. dood lichaam -> je bent geshockeerd door ruwe omgang // anatomie doet
eigenlijk hetzelfde
▪ ‘anatomieles gedaan, dan kom je terug in leefwereld terecht’
▪ Tijdelijke opschorting van de normale omgang met dingen -> tijdelijk dingen
als object zien
o Keert terug naar de leefwereld
▪ Wetenschapper keert altijd terug naar de leefwereld
▪ Bv. buurman dood aantreffen -> ‘hoe zouden organen eruit zien?’ -> zou heel
vies zijn, dat mag niet hier (maar wel in het kader van de wetenschap)
- Filmpje als voorbeeld van vertrekt uit en terugkeer naar de leefwereld
o Vrouw in het filmpje -> heelal weergeven en daarna sterk inzoomen
o Daartoe verhouden: dan gebeurt er iets persoonlijk
o Uitzoomen: alles bekijken als een groot object (Louise als deel van onpersoonlijk
universum)
- Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Hoe verhouden beide activiteiten zich tot elkaar?
▪ Bv. Louise – wetenschap
▪ Op 2 manieren naar kijken
o Een meer ‘wetenschappelijke’ leefwereld?
▪ Neiging om te zeggen: in leefwereld wat meer wetenschappelijk met dingen
omgaan
▪ Leven gaan verwetenschappelijken
▪ Vanuit kennis die we vergaard hebben leven
▪ Bv. datingsites -> in onze leefwereld: partner leren kennen door te voelen dat
het klikt -> wetenschappelijke methoden (algoritmen) om puur objectief te
matchen
o Een autonome leefwereld?
▪ Betekenisvolle omgang met elkaar -> heeft zekere autonomie
▪ Bepaalde wetmatigheden in wereld (die niet beïnvloed worden door de
wetenschap)
3
, ▪ Bv. je bent heel wetenschappelijk persoon -> probleem: vrienden vinden ->
traditionele methode: naar activiteiten gaan of tijdens les (niet efficiënt) ->
meer wetenschappelijk aanpakken: vragenlijst ronddelen = veel efficiënter ->
‘dat is echt een vreemd persoon!’
- Redelijkheid en rationaliteit
o In leefwereld en hoe we met elkaar omgaan = redelijkheid
▪ NIET hetzelfde als wetenschappelijke rationaliteit
o Wetenschap streeft naar zekerheid die vaak in de leefwereld niet wenselijk is
▪ Bv. student die zoekt naar vrienden = rationeel maar niet redelijk
2. De ‘zingevende’, ‘cognitieve’ en ‘manipulatieve’ interesses van de mens
- 3 ‘interesses’ van de mens
o (1) Kennis
▪ Door wetenschap en andere manieren (Bv. lezen van boeken)
▪ = cognitief verlangen dat bevredigd wordt
o (2) Wereld naar onze hand zetten
▪ Zodat ze beantwoord aan onze verlangens
▪ Bv. je hebt honger -> vanuit die interesse wil je iets bereiken
▪ Je wilt een zekere controle hebben in je leven
▪ = Manipulatief
o (3) Zingevend
▪ Zinvol en waardevol leven hebben
- (‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’)
Technologie = één van belangrijke technieken om wereld naar hand te zetten
Zingevende interesse veel sterker aanwezig in ons leven dan dat we vaak denken
Waarom overlappen?
• Bv. gesprek met iemand in aula -> verschillende redenen waarom je
dat doet (Bv. in welke aula is de volgende les) = cognitief -> vragen
daarvan = zingevend karakter; contact hebben met persoon naast u
• Je wilt dus meerdere dingen tegelijk
Door met elkaar te praten geef je kennis aan elkaar -> Bv. praten met buurman
A. Zingevend & cognitief
Stelling 1: Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
o Meeste conversaties die we hebben gaan over zingevende interesse
o Bv. praten met buurman -> bevestigen dat persoon er is
4
Juni 2024
,
,Inhoudsopgave
Les 1: Wetenschap, technologie en de “zingevende interesse” ............................................................. 2
Les 2: Religie, zingeving en levensbeschouwing ..................................................................................... 9
Les 3: Religie, secularisatie en redelijkheid ........................................................................................... 18
Les 4 deel 1: Woede en straf ................................................................................................................. 32
Les 4 deel 2: Woede en straf ................................................................................................................. 39
Les 5: Euthanasie, zingeving, levensbeschouwing, recht en politiek .................................................... 44
Les 6: De gevangenisstraf in België ....................................................................................................... 54
1
,Les 1: Wetenschap, technologie en de “zingevende interesse”
Opzet
- Van “Vraagstukken uit de godsdienstwetenschappen” naar RZL (2002)
- Doelstelling?
o Universiteit en ‘persoonsvorming’
o Met het oog op de ‘disciplinary future self’
Praktisch
- Cursusmateriaal: Toledo (lesopnames + bijkomend materiaal)
- Evaluatie:
o Examen: meerkeuze (met bestraffing van foute antwoorden)+ open vragen (18/20)
▪ 6 punten op meerkeuze met giscorrectie
o Deelname aan module (2/20)
- Module:
o Studenten schrijven zichzelf in op Toledo-module vanaf maandag 25/03/2024
▪ BEHALVE misdaad en straf
o Studenten doorlopen eerste luiken van de module tegen maandag 15/04/2024 23.59
u
o Op dinsdag 16/04/2024 omstreeks 14.00 u. opent het discussieforum
o Richtdatum creëren discussielijn vrijdag 19/04/2024 om 23.59 u
o Vanaf zaterdag 20/04/2024 tot woensdag 24/04/2024, 23.59 u., reageren op
discussielijnen van medestudenten
o Deadline attestatie: dinsdag 30/04/2024, 23.59 u
- Voor discussiefora geldt
o “Alles of niets”: 0/2 of 2/2. Eén deadline gemist = 0/2
o Geen herkansing mogelijk
o Ook voor Erasmus-studenten
Zingeving
- Wetenschap, betekenis, leefwereld
o Wetenschappers = onderzoekende ingesteldheid
o Hoe verhoudt zich dat tot het dagelijkse leven?
- De ‘zingevende’, ‘cognitieve’ en ‘manipulatieve’ interesses van de mens
- Conclusie
1. Leefwereld, wetenschap en redelijkheid
- Edmund Husserl (1859-1938)
o Belangrijke persoon in filosofie
o Joodse origine (gestorven tijdens nazibewind)
▪ Archief naar België smokkelen
▪ In Leuven bewaard en bestudeerd
o Grondlegger van fenomenologie
2
,- Leefwereld = intersubjectief, persoonlijk, betekenisvol,…
o Leefwereld = sociaal karakter
o Veel dingen rondom ons verwijzen naar personen -> Bv. bank = zo gemaakt dat
persoon erop kan gaan zitten
o Persoonlijke betekenis -> vandaar betekenisvolle leefwereld
o Objecten = ook persoonlijke sociale intersubjectieve betekenis
o ‘alle dingen rondom ons zijn zwanger van betekenis’
- Wetenschap:
o Vertrekt van de leefwereld (altijd zo!)
o Maakt abstractie van de leefwereld (subject-object, afstandelijkheid, onpersoonlijk)
▪ Bv. biologie -> dieren en we worden omgeven door dieren = betekenisvol
▪ Bv. boom heeft betekenis -> biologie gaat van boom een object maken (in
eerste instantie is dat geen object) = abstractie maken
▪ Afstandelijkheid inbouwen -> vanuit afstand naar wereld kijken
• Persoonlijke dat normaal allomtegenwoordig is, wordt voor een stuk
tussen haakjes geplaatst
o Is een ‘tijdelijke opschorting’ van de normale omgang met de leefwereld
▪ Bv. dood lichaam -> je bent geshockeerd door ruwe omgang // anatomie doet
eigenlijk hetzelfde
▪ ‘anatomieles gedaan, dan kom je terug in leefwereld terecht’
▪ Tijdelijke opschorting van de normale omgang met dingen -> tijdelijk dingen
als object zien
o Keert terug naar de leefwereld
▪ Wetenschapper keert altijd terug naar de leefwereld
▪ Bv. buurman dood aantreffen -> ‘hoe zouden organen eruit zien?’ -> zou heel
vies zijn, dat mag niet hier (maar wel in het kader van de wetenschap)
- Filmpje als voorbeeld van vertrekt uit en terugkeer naar de leefwereld
o Vrouw in het filmpje -> heelal weergeven en daarna sterk inzoomen
o Daartoe verhouden: dan gebeurt er iets persoonlijk
o Uitzoomen: alles bekijken als een groot object (Louise als deel van onpersoonlijk
universum)
- Belangrijke vraag: de relatie van de wetenschap tot de leefwereld?
o Hoe verhouden beide activiteiten zich tot elkaar?
▪ Bv. Louise – wetenschap
▪ Op 2 manieren naar kijken
o Een meer ‘wetenschappelijke’ leefwereld?
▪ Neiging om te zeggen: in leefwereld wat meer wetenschappelijk met dingen
omgaan
▪ Leven gaan verwetenschappelijken
▪ Vanuit kennis die we vergaard hebben leven
▪ Bv. datingsites -> in onze leefwereld: partner leren kennen door te voelen dat
het klikt -> wetenschappelijke methoden (algoritmen) om puur objectief te
matchen
o Een autonome leefwereld?
▪ Betekenisvolle omgang met elkaar -> heeft zekere autonomie
▪ Bepaalde wetmatigheden in wereld (die niet beïnvloed worden door de
wetenschap)
3
, ▪ Bv. je bent heel wetenschappelijk persoon -> probleem: vrienden vinden ->
traditionele methode: naar activiteiten gaan of tijdens les (niet efficiënt) ->
meer wetenschappelijk aanpakken: vragenlijst ronddelen = veel efficiënter ->
‘dat is echt een vreemd persoon!’
- Redelijkheid en rationaliteit
o In leefwereld en hoe we met elkaar omgaan = redelijkheid
▪ NIET hetzelfde als wetenschappelijke rationaliteit
o Wetenschap streeft naar zekerheid die vaak in de leefwereld niet wenselijk is
▪ Bv. student die zoekt naar vrienden = rationeel maar niet redelijk
2. De ‘zingevende’, ‘cognitieve’ en ‘manipulatieve’ interesses van de mens
- 3 ‘interesses’ van de mens
o (1) Kennis
▪ Door wetenschap en andere manieren (Bv. lezen van boeken)
▪ = cognitief verlangen dat bevredigd wordt
o (2) Wereld naar onze hand zetten
▪ Zodat ze beantwoord aan onze verlangens
▪ Bv. je hebt honger -> vanuit die interesse wil je iets bereiken
▪ Je wilt een zekere controle hebben in je leven
▪ = Manipulatief
o (3) Zingevend
▪ Zinvol en waardevol leven hebben
- (‘verlangens’, ‘manieren van betrokken zijn’)
Technologie = één van belangrijke technieken om wereld naar hand te zetten
Zingevende interesse veel sterker aanwezig in ons leven dan dat we vaak denken
Waarom overlappen?
• Bv. gesprek met iemand in aula -> verschillende redenen waarom je
dat doet (Bv. in welke aula is de volgende les) = cognitief -> vragen
daarvan = zingevend karakter; contact hebben met persoon naast u
• Je wilt dus meerdere dingen tegelijk
Door met elkaar te praten geef je kennis aan elkaar -> Bv. praten met buurman
A. Zingevend & cognitief
Stelling 1: Er zijn activiteiten in ons leven die lijken te gaan over een ‘cognitieve interesse’, maar
die eigenlijk fundamenteel over zingeving gaan.
o Meeste conversaties die we hebben gaan over zingevende interesse
o Bv. praten met buurman -> bevestigen dat persoon er is
4
