Samenvatting Socialezekerheidsrecht - eerste zit 18/20

THEMA 1: SOCIALE ZEKERHEID EN SOCIALEZEKERHEIDSRECHT

WAT IS SOCIALE ZEKERHEID

Focus op alledaagse menselijke noden

Gebruikelijke betekenis – Van Dale:

- Toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
- Het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te
verzekeren

Situationele/teleologische betekenis:

- Uitsluiting van bezorgdheid voor gebrek
- Simon bolivar – 1819
o Bevrijdingsstrijder
o Datgene wat het grootst mogelijk geluk, sociale zekerheid en
politieke stabiliteit produceert
- Social security act – 1935
o VS voorziet een basis voor werkloosheidsverzekering ovv
ouderdomsverzekering
- Freedom from want Roosevelt – 1941
o 1. Freedom of speach
o 2. Freedom of religion
o 3. Freedom from want
o 4. Freedom of fear
- Uitsluiting bezorgdheid  onvoltooid doel  streven naar zekerheid
- Verband intrinsieke kwetsbaarheid, versterkt door maatschappelijke
context
- Specifieke focus op noden met maatschappelijke oorzaak en
maatschappelijk belang tot leniging
o Nieuwe vormen van bestaansonzekerheid sinds industriële revolutie
 Sociale risico’s: oorzaken van onzekerheid die een
maatschappelijke oorzaak hebben en van belang dat SL deze
gaat opvangen




1

,TRADITIONELE SOCIALE RISICO’S PRESTATIE VAN SOCIALE
ZEKERHEID
(kosten voor zorg bij) ziekte Tegemoetkoming in kost medische zorg
(verzekeringstegemoetkoming; medische
bijstand)
(Inkomensverlies wegens) Uitkeringen arbeidsongeschiktheid (en
arbeidsongeschiktheid (en invaliditeit), invaliditeit) of tegemoetkomingen
(bijkomende kosten ter compensatie) personen met handicap
verlies van zelfredzaamheid
(Inkomensverlies door) moederschap Moederschapsuitkeringen
(rust)
(medische kosten en inkomensverlies Tegemoetkoming in kost medische zorg,
door) arbeidsongeval uitkeringen arbeidsongeval,
nabestaandenrenten
(medische kosten en inkomensverlies Tegemoetkoming in kost medische zorg,
door) beroepsziekte uitkeringen arbeidsongeschiktheid,
nabestaandenrenten
(inkomensverlies door) werkloosheid Inkomensvervangende uitkering
(werkloosheidsuitkering,
overbruggingsrecht, leefloon)
Kosten onderhoud & opvoeding Gezinsbijslagen
kinderen/gezinslast
(Inkomensverlies door) ouderdom of Inkomensvervangende uitkering (Rust- of
overlijden kostwinner overlevingspensioenen, inkomensgarantie
ouderen)

Instrumentele betekenis:

- Geheel van instellingen en regelingen die erop gericht zijn mensen te
vrijwaren van bezorgdheid voor gebrek
- Historische diversiteit
o Rol samenlevingsverbanden
o Rol eigendom
o Rol liefdadigheid: voorloper sociale bijstand
o Rol emancipatiestrijd arbeidersbeweging: oorsprong sociale
verzekeringen
 Landbouw economie  industriële revolutie
 Ontstaan proletariaat  werkloosheid als sociaal risico
 Solidariteitsbeurzen
o Rol overheid
 Opvolging religieuze liefdadigheid  organisatie sociale
bijstand
 Geen zin om emancipatiestrijd te onderdrukken, maar gaan
best practices er uithalen en subsidiariseren
 Inrichting verplichte sociale verzekeringen

SOCIALE ZEKERHEIDSRECHT

= geheel van rechtsregels die het fundamenteel recht op sociale zekerheid
verzekeren en verwezenlijken



2

,VOORWERP EN KARAKTER

- Verleent subjectieve rechten op prestaties van sociale zekerheid
o Garanderen in de regel een minimum aan, een vervanging van of
een aanvulling van inkomen
o Finaliteit:
 Schadeherstel
 Vergoeding
 Schadepreventie
o Geldelijk
o Band met grondgebied
- Regelt administratieve organisatie
- Financiering
- Openbare orde

2 TECHNIEKEN: SOCIALE VERZEKERINGEN EN SOCIALE BIJSTAND

- Sociale verzekeringen:
o Kentrekken
 Verzekering
  betaling van socialezekerheidbijdrage geldt in
beginsel als voorwaarde voor het recht op prestaties
van sociale zekerheid, dat ontstaat wanneer het
gedekte sociale risico zich voordoet.
 Sociaal karakter
 Aangepast risicoconcept
 Dekking commercieel onverzekerbare risico’s
o Organisatie van solidariteit
 Klassieke verzekering
 Strikt verband ts omvang risico en hoogte premie,
alsook tussen hoogte en betaling premie en recht op
een prestatie
 Sociale verzekeringen
 Hoogte socialezekerheidsbijdrage onafhankelijk van
hoogte risico: bepaald ifv inkomen
 Omvang prestatie bepaalt door of krachtens de wet
o Bismackiaanse stelsels: ifv inkomen
o Beveridegeaanse stelsels: zorgen voor een
minimuminkomen gefinancieerd met belastingen
 Gevolg:
o Horizontale solidariteit tussen risicoprofielen met
hetzelfde inkomen
o Verticale solidariteit tussen inkomensklasse
o Onderscheid tussen soorten verzekeringen
 Volksverzekering
 = verlenen in principe dekking aan elke inwoner van
een bepaald grondgebied

3

,  Verplichte verzekering geneeskundige verzorging en
gezinsbijslagen
 Professionele (categoriale) verzekering
 = toegang in principe beperkt tot beroepsactieve
bevolking
 Categorisering beroepsactieve bevolking

Sociaal risico Sociale Sociale Sociale
verzekering verzekering verzekering
ambtenaren werknemers zelfstandigen
Ziekte Ja Ja Ja
(volksverzekering) (volksverzekering) (volksverzekering)
Arbeidsongeschikt Neen (stelsel Ja Ja
heid (en ziektedagen en
invaliditeit), verlies invaliditeitspensioe
van zelfredzaamheid n (vanaf 2028 «
tijdelijke
arbeidsongeschikth
eid »))
Moederschap Neen (stelsel verlof Ja Ja
met behoud
wedde)
Arbeidsongeval Ja Ja Neen
Beroepsziekte Ja Ja Neen
Werkloosheid Neen Ja Neen
(overbruggingsrec
ht)
Gezinslast Ja Ja Ja
(volksverzekeringe (volksverzekeringe (volksverzekeringe
n) n) n)
Ouderdom of Ja Ja Ja
overlijden
kostwinner



o Administratieve organisatie sociale verzekeringen
 Ontvoogdingsstrijd arbeidersbeweging 19de E: maatschappijen
van onderlinge bijstand
 Streven van werkgevers naar bevoogding arbeiders en sociale
vrede midden 19e begin 20e E: voorzorgskassen en
compensatiekassen
 Sociaal pact en besluitwet 1944: integratie sociale
verzekeringen werknemers tot 1 stelsel
 Valorisatie van reeds bestaande particuliere initiatieven
o Particuliere instellingen gemachtigd tot verder
toekennen rechten en of uitbetalen prestaties,
mits naleving wettelijke voorwaarden
o Meewerkende instellingen = instellingen
opgericht vanuit particulier initiatief die
meewerken aan het stelsel van sociale zekerheid




4

,  Ziekenfondsen, werkloosheidskassen,
arbeidsongevallenverzekeraars en
kinderbijslagenfondsen
 Inrichting openbare instellingen
o Als neutrale tegenhanger van ideologisch
gekleurde meewerkende instellingen met
dezelfde taken
 Hulpkas ziekte- en invaliditeitsverzekering
hulpkas werkloosheidsuitkeringen, later
ook FONS
o Ter uitoefening toeizcht op
verzekeringsregelingen door meerwerkende
instellingen en openbare tegenhangers: RIZIV,
RVA, FEDRIS, VUTG
o Inning en beheer bijdragen (RSZ)
 KB nr 38: integratie sociale verzekeringen zelfstandigen in 2
sociaal statuut
 Valorisatie bestaande particuliere initiatieven
o Particuliere instellingen gemachtigd tot verder
innen van bijdragen en of verstrekken prestaties,
mits naleving wettelijke voorwaarden
o Meewerkende instellingen (enkel vr
zelfstandigen: sociale verzekeringsfondsen)
 Gedeeld met werknemers: Ziekenfondsen
en kinderbijslagenfondsen
 Inrichting openbare instellingen
o Als neutrale tegenhanger van meewerkende
instellingen met dezelfde taken (enkel vr
zelfstandigen: nationale hulpkas vr sociale
verzekeringen der zelfstandigen)
 Gedeeld mt WN’s: hulpkas voor ziekte- en
invaliditeitsverzekering
o Ter uitoefening toezicht en financieel beheer:
RSVZ
 Typische beheersvormen openbare instellingen
 Paritair beheer (stelsel WN’s)
o = bestuursorganen zijn paritair samengesteld
met een gelijk aantal vertegenwoordigers
respresentatieve organisaties WN’s en WG’s en
OH participeert zonder beslissende stem
o Vb: rijskdienst arbeidsvoorzieningen
 Medebeheer
o = bestuursorganen zijn paritair samengesteld
met een gelijk aantal vertegenwoordigers
respresentatieve organisaties WN’s en WG’s
evenals vertegenwoordigers meewerkende
instellingen die instaan voor de uitvoering van

5

, verzekeringsregeling en OH participeert zonder
beslissende stem
o Vb: RIZIV
 Recenter: bestuursovereenkomsten
o = vorm v contractualisering van
overheidsbestuur, waarbij de staat een contract
sluit met publieke instelling zelf – doelstelling en
vergoeding indien doelstelling bereikt
o Finaciering:
 1/ sociale zekerheidsbijdragen, ifv inkomen
 Verschil WN, arbeider en zelfstandigen
 Sociale zekerheidsbijdrage WN wordt berekend op
brutoloon WN en wordt daarvan afgetrokken, de sociale
zekerheidsbijdrage van de WG wordt ook gerekend op
brutoloon, maar moet daarop worden bijgeteld =
loonkost  aftrek bedrijfsvoorheffing = nettoloon
 2/ belastingsmiddelen
 Rijkstoelagen
 Alternatieve financieringsbronnen
- Sociale bijstand
o Kentrekken
 1/ geen verzekeringsregelingen
 2/ opvolgers oude vormen particuliere liefdadigheid en
openbare onderstand
 3/ subsidiariteit tov bescherming geboden door sociale
verzekeringen
 Personen in staat van behoeftigheid hebben recht op bijstand,
zonder plicht tot bijdragebetaling
 Staat van behoeftigheid  gebrek aan voldoende
bestaansmiddelen
o Onderzoek nr bestaansmiddelen en hoogte
bedrag bijstand ifv bestaansmiddelen
 Recht op bijstand
o Enkel garantie minimaal inkomen (IGO)
o Enkel aanvulling inkomen (gewaarborgde
gezinsbijslagen)
o Combinatie (tegemoetkoming personen met een
handicap)
o Prestaties in natura (begeleiding tot
tewerkstelling)
o Verantwoordelijkheid voor administratief beheer sociale
bijstandsvoorzieningen
 Federale, vlaamse of lokale publiekrechtelijke instellingen
 Federale pensioendienst, FAMIFED en OCMW’s
 OH zelf staat in voor uitvoering regeling
 Federale overheidsdienst sociale zekerheid
o Geen financiering uit sociale bijdragen: begrotingsmiddelen

6

,SOCIAAL RISICO SOCIALE BIJSTANDSVOORZIENING
Arbeidsongeschiktheid/verminderd Tegemoetkomingen personen met
verdienvermogen & verlies handicap
zelfredzaamheid wegens handicap
Werkloosheid/gebrek aan Recht op maatschappelijke integratie
toereikende bestaansmiddelen
Gezinslast Gewaarborgde gezinsbijslagen
Ouderdom Inkomensgarantie ouderen
Onvermogen om leven in Maatschappelijke dienstverlening
menselijke waardigheid te leiden




RECHT OP SOCIALE ZEKERHEID ALS MENSENRECHT

- Na WOII ambitie tot universalisering en uniformering bescherming
- Verklaring Philadelphia 1944  aangenomen internationale
arbeidsorganisatie
o Link oorlogsdreiging en maatschappelijke onzekerheid
- UVRM (1948, VN): art. 22, 23 en 25
o Geen normatieve waarde in belgisch recht
- Bronnen
o Mondiale verdragen
 IAO verdrag nr 102 betreffende de minimumnormen
der sociale zekerheid
 1952
 VN en IAO
 Goedgekeurd en bekrachtigd door België 1959
 Verplicht verdragstaten om te beschermen personen,
toekenning van bepaalde prestaties te waarborgen
 Preciseert per deel de doelgroepen van te beschermen
personen, aard en minimale omvang waarborgen
prestaties en stimuleert tot inrichting verplichte sociale
verzekeringen
 Dwingt partijen tot verantwoordelijkheid en garantie
collectieve financiering
 Internationaal verdrag inzake economische sociale en
culturele rechten
 1966
 VN
 Goedgekeurd en bekrachtigd door België in 1981
 Art. 2 en 9
o Regionale verdragen
 Europese code inzake sociale zekerheid en protocol bij
de code
 Goedgekeurd en bekrachtigd door België 1969

7

,  Raad van Europa 1964
 Golden ‘60
 Protocol lezen als amendement
 Voor landen bij de Raad van Europa was de niveau van
sociale bescherming al ontwikkeld op een hoger niveau
dan de lat die IAO legde en dus gingen ze rekening
houden met een hogere standaard
 Protocol  landen die nog een stapje verder willen
gaan
 Analoog aan IAO-verdrag nr 102, maar verplicht
verdragspartijen tot hogere bescherming
 Herziening Europees sociaal handvest
 Goedgekeurd en bekrachtigd door België
 Raad van Europa
o Recht en beleid van de EU
 Handvest
 Zelfde politieke waarde als verdragen
 Art. 34
 Europese pijler van sociale rechten (soft law)
 Mededeling commissie, omgezet in plechtige akte
(2017)
o Beleid LS sturen en regelgeving unie inspireren
o 20 beginselen in drie delen:
 Gelijke kansen en toegang tot
arbeidsmarkt
 Eerlijke arbeidsvoorwaarden
 Sociale bescherming en inclusie
o Belgische GW
 Art. 7bis  ontleent hier geen rechten uit voor een rechtbank
 Art. 23
 Oud art. 24bis
 Herziening GW 1994
 Draagt wetgevende organen op recht op sociale
bijstand, sociale en geneeskundige bijstand en
gezinsbijslagen te waarborgen.
 Bepaling doet geen afbreuk aan bevoegdheidsverdeling
 RP GWH:
o Geen plicht om recht op sociale zekerheid voor
elkeen op dezelfde wijze te garanderen
o Wel plicht tot standstill-beginsel: geen
aanzienlijke vermindering van bestaande
rechten, tenzij om redenen van algemeen belang
o Betekenis en juridische implicatie bronnen:
 De Belgische staat is nr objectief recht verplicht om de
rechten op sociale zekerheid en sociale bijstand te
waarborgen, door:



8

,  Burgers te verzekeringen en bijstandsvoorzieningen te
waarborgen die beschermen tegen de gevolgen van
traditionele sociale risico’s
 Verantwoordelijkheid te nemen voor de administratieve
organisatie van gewaarborgde diensten
 Te voorzien in een collectieve financiering van diensten
o Juridische implicaties
 Mechanismen van internationaal toepzicht op de
naleving van internationale verdragen
 Periodieke rapportering en evaluatie gevoerd beleid, 2
mogelijkheden:
o Beleid conform verdrag
o Beleid niet conform verdrag  aanbeveling aan
LS om beleid en wetgeving aan te passen en
gaat gepaard met politieke druk
 1 uitzondering: handvest
 Afdwingbaarheid voor nationale rechtscolleges
 Plichten voortvloeiend uit verdragsrechtelijke en
grondwettelijke bronnen zijn niet rechtstreeks
afdwingbaar
 Mogelijkheid instellen vordering steunend op stand still
(art 159 GW)
o Verdeling bevoegdheden in het domein van sociale zekerheid
 Sociale zekerheid is toegewezen bevoegdheid federale OH
o Omkadering van regelgeving in het domein van sociale zekerheid
 Monocamerale bevoegdheid kamer
 Overwicht regering in regelgeving
 Verordenende bevoegdheid openbare instellingen
 Belang beleidsvoorbereidend werk, verricht door federale
OHdiensten
 Bijzondere inspraakprocedures in het WN- en
zelfstandigenstelsel:
 Verplicht te consulteren adviesorgaan WNstelsel
o Nationale arbeidsraad
o Beheerscomités openbare instellingen
 Verplicht te consulteren adviesorgaan sociaal statuut
zelfstandigen
o Algemeen beheerscomité sociaal statuut
zelfstandigen
 Regelingen ambtenaren: OH plicht te onderhandelen of
overleggen met representatieve vakorganisaties

THEMA 2: SOCIALE VERZEKERINGEN NAAR BELGISCH RECHT

VERPLICHTE VERZEKERING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING EN
UITKERINGEN



9

, SCHETS VAN HISTORISCHE ONTWIKKELING

- Oorsprong in zelfvoorziening
o Arbeidersklasse + nieuwe vormen bestaansonzekerheid eerste helft
19e E
o Maatschappijen van onderlinge bijstand
- Eerste overheidsinterventie
o 1851: wetgeving ter erkenning en controle van maatschappijen van
onderlinge bijstand
 Niet doel om werking te faciliteren, maar onder toezicht van
OH te brengen
 Beperkte RPH: EV organiseren, maar geen
procesbekwaamheid
 Regering kreeg recht om eenzijdig discretionair te kunnen
beslissen tot ontbinding van maatschappijen
o 1894: versoepeling wetgevend kader + stijging leden erkende
maatschappijen
o Eeuwwisseling: politiek van gesubsidieerde vrijheid en toekenning
rijkstoelagen
o Sociaal pact en besluitwet 1944: omzetting vrijwillige verzekering in
een verplichte verzekering voor WN’s
o 1963: opsplitsing verzekering in sector geneeskundige verzorging
en sector uitkeringen
 Graduele uitbreiding personeel toepassingsgebied
verzekering geneeskundige verzorging
 Zelfstandigen (grote risico’s)
o Zij waren hier niet blij mee en wouden alleen
gedekt worden voor grote risico’s.
 Ambtenaren
 Ingezetenen
 Zelfstandigen (kleine risico’s)
o Sinds 2007
o Bijna alles was groot risico, dus zelfde
bescherming, enige dat dat niet was: tandzorg
 Resultaat: volksverzekering
 Beperkte uitbreiding personeel toepassingsgebied
uitkeringsverzekering
 Vto werknemers
 Geen uitbreiding tot ambtenaren (eigen systeem van
ziektedagen)
 Wel uitbreiding tot zelfstandigen
 Navolgende indeling uitkeringsverzekering in
arbeidsongeschiktheidsverzekering en
ouderschapsverzekering

VERPLICHTE VERZORING VOOR GENEESKUNDIGE VERZORGING EN
UITKERINGEN

10