Samenvatting Oncologie

Samenvatting Oncologie
Epidemiologie
Incidentie = nieuwe kankergevallen over bepaalde periode.
Prevalentie = aantal personen met kanker op bepaald tijdstip (bv hoge incidentie
en hoge overleving is hoge prevalentie).
Prevalentie België
 1/3 vd mannen en ¼ vd vrouwen krijgt kanker voor 75e
 Vooral ouderen.
 1% vd kinderen is gediagnosticeerd met kanker.
 1-na grootste doodsoorzaak bij hele bevolking (na hart- en vaatziekten).
 Grootste doodsoorzaak tussen 40 en 60 jaar.
 Meest voorkomende carcinomen bij mannen en vrouwen (in België)
o M: Prostaatkanker, Longkanker, Colorectale kanker
o V: Borstkanker, Colorectale kanker, Longkanker
 Wereldwijd meeste voorkomende oorzaak voor overlijden: longkanker bij
mannen en borstkanker bij vrouwen.
 Kanker hoogste 5-jaars overleving:
prostaat-, teelbal en borstkanker.
 Laagste: pancreas-, long-, longvlies-,
lever- en slokdarmkanker.
 Type en stadium van kanker is belangrijk
voor prognose bv. melanoom dat wordt
ontdekt in eerste stadium -> 100% 5-
jaarsoverleving. Ontdekt in stadium 4 ->
28% 5-jaars overleving.
De 5-jaarsoverleving is percentage vd pt
dat vijf jaar na stellen vd diagnose nog in
leven is. Deze maat wordt gebruikt bij ≈
vormen van kanker, omdat iemand die na
behandeling vijf jaar geen recidief krijgt
wrs als genezen mag worden beschouwd -
als ziekte terugkomt is dat meestal
binnen 5 jaar.

Beïnvloedende factoren:
 Ontstaansmechanisme kanker nog steeds niet duidelijk
 Wel kennen we aantal factoren die risico op kanker vergroten
 Ook aantal beschermende factoren




1

,Risicobevorderende factoren:
 Geïndustrialiseerde landen: roken en onevenwichtige voeding!
 Leeftijd: kankerincidentie stijgt met leeftijd, type kanker verschilt ngl
leeftijd.
 Geslacht
 Roken (ook passief roken!): beschadiging cel-DNA
 Familiale geschiedenis
 Alcohol: overdadig gebruik van ethanol (= carcinogeen).Beschadiging
mond, keel, slokdarm, borst, darm.
 Voeding:
o Verzadigde vetten -> waarschijnlijk verhoogde kans op borst- en
darmkanker (relatie obesitas?)
o Rood vlees (niet meer dan 500g/week)
 Andere:
o Biologische(micro-organismen)
o Chemische factoren
o Zonlicht (ABCDE)
o (leef)milieu: asbest, gsm, luchtvervuiling
o Hormonen (substitutietherapie)




Combi van risicofactoren:
 Interactie tussen ≈ risicofactoren
o Synergetisch (alcohol en roken) -> door combinatie v ≈
risicofactoren is totale risico hoger dan louter optellen vd
verschillende risico’s.



2

,Beschermende factoren:
 Voeding (vnl fruit en groenten): antioxidantia (vit c, e, bcarotene, selenium,
zink)
 Beweging
 Normaal BMI

Positief:
 50% vd kankers kan worden vermeden:
o Niet roken
o Beperkte alcoholconsumptie
o Gevarieerde en matige voeding
o Geen extreme blootstelling aan zonlicht
o Hygiënisch geslachtsverkeer
o Doortastende veiligheidsmaatregelen in bedrijven

Preventie
(verschil kennen in eigen woorden)
= Deel vd gezondheidszorg dat maatregelen en acties omvat die tot doel hebben
de gezondheid te bevorderen, te beschermen en te behouden.

Soorten:
 Primaire preventie: voorkomen dat mensen ziek worden of aandoening
ontwikkelen (HPV vaccinatie)
 Secundaire preventie: ziekten vroegtijdig opsporen om ernstiger
ziektetoestand te vermijden (borstkankerscreening)
 Tertiaire preventie: voorkomen dat al aanwezige ziekte zich opnieuw
manifesteert of leidt tot zwaardere complicaties. (stoppen met
roken/drinken bij succesvol behandelde pt met NKO-tumor)
 Screening of bevolkingsonderzoek: door overheid systematisch
georganiseerd programma voor kankerpreventie waarbij gezonde groep
mensen onderzocht of gescreend wordt op aanwezigheid van kanker ->
aandoening in vroeg stadium te ontdekken en minder agressief te kunnen
behandelen, waardoor behandeling meer kans op slagen heeft.
o Systematische screening:
pt die voldoen aan
selectiecriteria worden voor
onderzoek uitgenodigd.
o Opportunistische
screening: pt die aan
selectiecriteria voldoen
worden enkel voor
onderzoek uitgenodigd
indien zij een
gezondheidszorginstelling
bezoeken.




3

, Fundamentele aspecten van kanker
Examen

Cel- en tumorbiologie:
 Normale cyclus:
o Oude of beschadigde cellen worden vernieuwd door celdeling of
mitose
o Geprogrammeerde celdood of apoptose: wanneer cel niet aan
bepaalde criteria voldoet, wordt ze vernietigd.
o Mechanisme ligt vast in DNA van elke cel (genen)
o Aanmaak van cellen is in evenwicht met celdood -> zo vernieuwing
van cellen.
 Tumoren:
o Balans tussen celaanmaak en celdood ontregeld (=KANKER)->
worden meer cellen aangemaakt dan afgebroken.
o Tumorale cellen veel minder onderhevig aan normale
groeiregulerende mechanismen.
Het werkingsmechanisme van radio- en chemotherapie is er ten dele op
gericht de apoptose te bevorderen.




Op deze tekening zien we (bovenaan) verschillende negatieve invloeden die
kunnen worden uitgeoefend op DNA, waardoor DNA kan beschadigd worden.
Onderaan hoe cel (of bij uitbreiding ons lichaam) hierop kan reageren: ofwel door
de ‘checkpoints’ te activeren, ofwel door DNA-transcriptieprogramma te
activeren, ofwel door DNA te herstellen, ofwel door over te gaan tot de celdood.
Zoals reeds gezegd, is er in een normale cel een geprogrammeerde celdood of
apoptose. Dit kan op elk moment vd celcyclus optreden, afhankelijk vd signalen
die door de cel worden uitgezonden. Er is ook een mogelijkheid tot niet
geprogrammeerde celdood, bv. door necrose.
Het onvermogen van een cel tot apoptose kan leiden tot tumorgroei.




4