STRAFPROCESRECHT
LES 1: INLEIDING
1/ WAT IS STRAFPROCESRECHT?
1/1 BEGRIPSOMSCHRIJVING
1/1/1 ONDERDEEL VAN HET STRAFRECHT
Enge zin: enkel materieel strafrecht
Brede zin: “strafrecht” in de ruime zin = materieel en formeel strafrecht
Materieel strafrecht = strafrecht
Formeel strafrecht = strafprocesrecht: regelt praktische en formele
toepassing van het materieel strafrecht doorheen de “strafprocedure” of
het “strafproces”
Nl. geheel van rechtsregels mbt de opsporing, vervolging en
berechting
Volgens sommigen: ook strafuitvoering
Dus strafprocesrecht = het vaststellen of de misdaad werd gepleegd, door wie,
op welke wijze deze persoon gesanctioneerd kan worden met straf of maatregel,
en regels mbt werking en bevoegdheden van organen en instellingen hiermee
belast.
Strafprocesrecht situeert zich binnen het publiek recht.
Misdrijf brengt een rechtstreekse verhouding tot stand tussen burger –
overheid
OM = vervolgende partij = vervolgt de dader
Treedt op in de naam van de gemeenschap
Het strafrecht bestraft de verstoring van de openbare orde en ge
schending van het gemeenschappelijk belang (<-> individueel belang)
Wie bepaalt de straf?
Rechterlijke macht (RM)
Strafuitvoering is ook in handen van de overheid
Strafuitvoering in handen van de overheid
Werkstraf word uitgevoerd bij een openbare dienst
Gevangenissen zijn OH-instellingen
Door strafuitvoeringsrechtbank
1
, 1/1/2 BEGRIP
= heel breed, gaat om:
Vaststelling of misdrijf (al dan niet) werd gepleegd
Door wie het werd gepleegd
Op welke manier aan de beklaagde de door de wet voorgeschreven
straffen en maatregelen opgelegd kunnen worden
Werking en bevoegdheden van de instellingen hiermee belast zijn
Doelstelling?
Veilige samenleving, waarheidsvinding
Met respect voor de grondrechten van de burgers, zowel voor de dader als
voor het slachtoffer
Moeilijk evenwicht: is langzaam gegroeid onder verschillende impulsen
VB1: zaak Bart De Pauw, de Kasteelmoord…
VB2: diefstal ’s nachts, twee daders, geweld was niet gepland de diefstal wel.
Vaststelling?
1. Politie komt ter plaatse, vaststelling ter plaatse
2. Parket doet telefonie-onderzoek en betrekt de onderzoeksrechter want
mogen niet zelf vorderen (artikel 88bis Sv)
3. Doel van onderzoek: waarheidsvinding: wie wat wanneer hoe
4. Gerechtelijk onderzoek gebeurt in alle onpartijdigheid en onafhankelijkheid
(à chargé EN à décharge)
= belangrijk onderscheid met opsporingsonderzoek
Onderzoeksrechter velt geen oordeel over de schuld
WEL heeft persoon X iets te maken met de feiten of niet?
Hoe gaan elk van de individuele onderdelen werken?
1/1/3 ARTIKEL 6 EVRM
Recht op een eerlijk proces is zeer belangrijk, want indien schending moet men
naar het EHRM
Geldt voor beide partijen
VB1: Zaak Bart De Pauw: men heeft vooral het woord gegeven aan de
slachtoffers, veel informatie vrijgekomen terwijl het onderzoek GEHEIM zou
moeten zijn
VB2: Zaak Kasteelmoord: Peter Gijselbrechts, veel informatie vrijgekomen terwijl
het onderzoek GEHEIM zou moeten zijn
2
, 1/1/4 MOEILIJK EVENWICHT
Is een van de meest gemediatiseerde takken van het recht
Iedereen heeft een mening over “het strafprocesrecht”
Grote hervorming destijds al aangekaart en verdedigd door toenmalige Minister
van Justitie Geens – lees hierover:
Hervorming Justitie – artikel de standaard – december 2016
Interview Minister van Justitie – De Standaard – september 2017
! zie slides 12 en 13 is echt teveel om te typen en onnuttig vgm hahahahah
1/2 BRONNEN VAN HET STRAFPROCESRECHT
Internationaal en Europees
Mensenrechtenverdragen (IVBPR, EVRM), verdragen betreffende
samenwerking in strafzaken
Nationaal
Gw, Sv, Ger. W., VtSv, bijzondere wetten (o.a. Wet bescherming
maatschappij, voorlopige hechtenis, Franchimont, Salduz, Wet
jeugdbescherming…)
= een samenraapsel van verschillende wetten – daarom soms moeilijk om
volledig overzicht te krijgen van de wetgeving
3
, 1/3 ACCUSATOIR VS INQUISITOIR
Accusatoir Inquisitoir
Lijkt op een burgerlijke Lijkt op een inquisitie 16e eeuw
procedure De overheid (OM) voert het
Equality of arms: procespartijen proces – niet het slachtoffer
staan op gelijke voet Verticale processtructuur
Horizontale processtructuur Rechter speelt actieve rol: trekt
Rechter speelt passieve rol en leidt proces
(scheidsrechter) Niet-tegensprekelijk
Tegensprekelijk Geheim
Volledig openbaar
Bestaan niet meer in hun zuivere vormen door verschillende invloeden.
In België beetje van de twee:
In het “voor-onderzoek”: meer inquisitoir
Vooronderzoek is geheim, niet tegensprekelijk
Nuance: in de Raadkamer
Schend je de geheimplicht? Dan is vervolging mogelijk
VB: Peter Grijsbrechts: eenieder die geheim onderzoek
naar buiten brengt is strafbaar voor vervolging daarvan
Overheid voert het proces
Ondergaan, maar sinds 1998 (naar aanleiding van Dutroux –
Wet Franchiment) kan men zeggen dat iemand ondervraagt
moet worden
In het vonnisgerecht: meer accusatoir (conform burgerlijke
procedure)
In principe niet geheim – openbaar behandeld
UITZONDERING: dossier Cayers in correctionele
rechtbank Leuven
Tegensprekelijk
VB: indien een huiszoeking werd bevolen, dan kun je
zeggen dat het niet correct bevolen is of je kunt zeggen
datgeen wat er is vastgesteld niet correct is
Gelijk niveau
4
LES 1: INLEIDING
1/ WAT IS STRAFPROCESRECHT?
1/1 BEGRIPSOMSCHRIJVING
1/1/1 ONDERDEEL VAN HET STRAFRECHT
Enge zin: enkel materieel strafrecht
Brede zin: “strafrecht” in de ruime zin = materieel en formeel strafrecht
Materieel strafrecht = strafrecht
Formeel strafrecht = strafprocesrecht: regelt praktische en formele
toepassing van het materieel strafrecht doorheen de “strafprocedure” of
het “strafproces”
Nl. geheel van rechtsregels mbt de opsporing, vervolging en
berechting
Volgens sommigen: ook strafuitvoering
Dus strafprocesrecht = het vaststellen of de misdaad werd gepleegd, door wie,
op welke wijze deze persoon gesanctioneerd kan worden met straf of maatregel,
en regels mbt werking en bevoegdheden van organen en instellingen hiermee
belast.
Strafprocesrecht situeert zich binnen het publiek recht.
Misdrijf brengt een rechtstreekse verhouding tot stand tussen burger –
overheid
OM = vervolgende partij = vervolgt de dader
Treedt op in de naam van de gemeenschap
Het strafrecht bestraft de verstoring van de openbare orde en ge
schending van het gemeenschappelijk belang (<-> individueel belang)
Wie bepaalt de straf?
Rechterlijke macht (RM)
Strafuitvoering is ook in handen van de overheid
Strafuitvoering in handen van de overheid
Werkstraf word uitgevoerd bij een openbare dienst
Gevangenissen zijn OH-instellingen
Door strafuitvoeringsrechtbank
1
, 1/1/2 BEGRIP
= heel breed, gaat om:
Vaststelling of misdrijf (al dan niet) werd gepleegd
Door wie het werd gepleegd
Op welke manier aan de beklaagde de door de wet voorgeschreven
straffen en maatregelen opgelegd kunnen worden
Werking en bevoegdheden van de instellingen hiermee belast zijn
Doelstelling?
Veilige samenleving, waarheidsvinding
Met respect voor de grondrechten van de burgers, zowel voor de dader als
voor het slachtoffer
Moeilijk evenwicht: is langzaam gegroeid onder verschillende impulsen
VB1: zaak Bart De Pauw, de Kasteelmoord…
VB2: diefstal ’s nachts, twee daders, geweld was niet gepland de diefstal wel.
Vaststelling?
1. Politie komt ter plaatse, vaststelling ter plaatse
2. Parket doet telefonie-onderzoek en betrekt de onderzoeksrechter want
mogen niet zelf vorderen (artikel 88bis Sv)
3. Doel van onderzoek: waarheidsvinding: wie wat wanneer hoe
4. Gerechtelijk onderzoek gebeurt in alle onpartijdigheid en onafhankelijkheid
(à chargé EN à décharge)
= belangrijk onderscheid met opsporingsonderzoek
Onderzoeksrechter velt geen oordeel over de schuld
WEL heeft persoon X iets te maken met de feiten of niet?
Hoe gaan elk van de individuele onderdelen werken?
1/1/3 ARTIKEL 6 EVRM
Recht op een eerlijk proces is zeer belangrijk, want indien schending moet men
naar het EHRM
Geldt voor beide partijen
VB1: Zaak Bart De Pauw: men heeft vooral het woord gegeven aan de
slachtoffers, veel informatie vrijgekomen terwijl het onderzoek GEHEIM zou
moeten zijn
VB2: Zaak Kasteelmoord: Peter Gijselbrechts, veel informatie vrijgekomen terwijl
het onderzoek GEHEIM zou moeten zijn
2
, 1/1/4 MOEILIJK EVENWICHT
Is een van de meest gemediatiseerde takken van het recht
Iedereen heeft een mening over “het strafprocesrecht”
Grote hervorming destijds al aangekaart en verdedigd door toenmalige Minister
van Justitie Geens – lees hierover:
Hervorming Justitie – artikel de standaard – december 2016
Interview Minister van Justitie – De Standaard – september 2017
! zie slides 12 en 13 is echt teveel om te typen en onnuttig vgm hahahahah
1/2 BRONNEN VAN HET STRAFPROCESRECHT
Internationaal en Europees
Mensenrechtenverdragen (IVBPR, EVRM), verdragen betreffende
samenwerking in strafzaken
Nationaal
Gw, Sv, Ger. W., VtSv, bijzondere wetten (o.a. Wet bescherming
maatschappij, voorlopige hechtenis, Franchimont, Salduz, Wet
jeugdbescherming…)
= een samenraapsel van verschillende wetten – daarom soms moeilijk om
volledig overzicht te krijgen van de wetgeving
3
, 1/3 ACCUSATOIR VS INQUISITOIR
Accusatoir Inquisitoir
Lijkt op een burgerlijke Lijkt op een inquisitie 16e eeuw
procedure De overheid (OM) voert het
Equality of arms: procespartijen proces – niet het slachtoffer
staan op gelijke voet Verticale processtructuur
Horizontale processtructuur Rechter speelt actieve rol: trekt
Rechter speelt passieve rol en leidt proces
(scheidsrechter) Niet-tegensprekelijk
Tegensprekelijk Geheim
Volledig openbaar
Bestaan niet meer in hun zuivere vormen door verschillende invloeden.
In België beetje van de twee:
In het “voor-onderzoek”: meer inquisitoir
Vooronderzoek is geheim, niet tegensprekelijk
Nuance: in de Raadkamer
Schend je de geheimplicht? Dan is vervolging mogelijk
VB: Peter Grijsbrechts: eenieder die geheim onderzoek
naar buiten brengt is strafbaar voor vervolging daarvan
Overheid voert het proces
Ondergaan, maar sinds 1998 (naar aanleiding van Dutroux –
Wet Franchiment) kan men zeggen dat iemand ondervraagt
moet worden
In het vonnisgerecht: meer accusatoir (conform burgerlijke
procedure)
In principe niet geheim – openbaar behandeld
UITZONDERING: dossier Cayers in correctionele
rechtbank Leuven
Tegensprekelijk
VB: indien een huiszoeking werd bevolen, dan kun je
zeggen dat het niet correct bevolen is of je kunt zeggen
datgeen wat er is vastgesteld niet correct is
Gelijk niveau
4
