intro
/ wat bedoelen we met context?
context is het geheel van relaties verbindingen en
omstandigheden waarin iemand leeft het ik bestaat nooit
los van anderen maar is altijd kind van partner van ouder
van en deel van een familie en netwerk gezin familie
juridische regels maatschappelijke veranderingen en
partnerkeuze maken allemaal deel uit van die context
context betekent samenhang interactie en communicatie
problemen ontstaan en worden begrepen binnen die
relaties daarom kijkt sociaal werk niet alleen naar het
individu maar naar het volledige netwerk rond de cliënt en
probeert het verbindingen te begrijpen herstellen en
versterken
opdracht tegen 18/05 + 22/05
● zelfstandig aan de slag ter voorbereiding op deze lessen en examen
● 1 organisatie bezoeken in werkveld (mag praktijkplaats zijn)
● bevragen systemisch werken, betrekken sociaal netwerk, inzetten van professioneel netwerk en
invloed van maatschappelijke context (structurele kijk)
- kritische vragenlijst met minstens 10 vragen vooraf voorbereiden over contextgericht
werken
1
, les 1: partner- en gezinsrelaties
/ waarom dit thema?
het is een belangrijk thema voor sw omdat de relationele context een grote invloed heeft op:
● het welzijn & de mentale gezondheid
● de opvoeding & de ontwikkelingskansen
● de zorgverdeling
● het armoederisico
● de ervaring van veiligheid
● de sociale steun
→ hulpvragen zijn zelden puur individueel, de relationele context speelt (bijna altijd) mee
voorbeelden:
hulpvraag: ‘ik krijg mijn schulden niet onder controle’
● individuele kijk: gat in hand
● relationele kijk: misschien een partner met een gokprobleem, druk om inkomsten af te
staan, …
→ schulden zijn zelden individueel maar eerder relationeel georganiseerd
hulpvraag: ‘zoon vertoont agressief gedrag op school’
● individuele kijk: onhandelbare tiener
● relationele kijk: misschien een loyaliteitsconflict, onstabiele woonregeling, …
→ probleemgedrag is meestal ingebed in de gezinsdynamiek
hulpvraag: ‘ik voel me uitgeput & depressief’
● individuele kijk: geen draagkracht
● relationele kijk: misschien moeilijke financiële situatie, eenzaamheid, …
‘welke elementen zorgen ervoor dat die persoon geen draagkracht heeft?
→ overbelasting is relationeel & structureel
de relationele context komt in vele sw-domeinen aanbod
● jeugdzorg & opvoedingsondersteuning
● armoede
● huiselijk geweld
● migratie
● …
sociaal werk = werken in een relationele context
/ MAAR toch is de relationele context vaak onderbelicht
● het probleem wordt voornamelijk individueel geformuleerd
● meestal voorzien instellingen / organisaties geen tijd & ruimte om bij de relationele context
stil te staan (bv; OCMW)
● terughoudendheid / handelingsverlegenheid van mw’ers om met cliënten te praten over
hun relationele context → vaak gezien als iets heel privé
2
,/ gevolgen
als sociaal werk geen rekening houdt met macht, afhankelijkheid en maatschappelijke structuren,
heeft dat belangrijke gevolgen:
● machtsverhoudingen en afhankelijkheid blijven onzichtbaar → wie echt de controle heeft
wordt niet gezien (bv; geweld of controle = buiten beeld)
● focus op persoonlijke tekortkomingen → problemen worden bij het individu gelegd ipv bij
de situatie (bv; schulde & schaamte worden bij het individu gelegd)
● rechtenverlies blijft onopgemerkt → structurele schendingen van rechten worden
genegeerd (zo wordt ongelijkheid in stand gehouden)
● hulp richt zich vooral op gedragsverandering → er is weinig aandacht voor verandering in
de context
voorbeeld:
hulpvraag: ‘ik krijg mijn schulden niet onder controle’
● individuel geformuleerd: gat in hand
● wat blijft onzichtbaar → de relationele context:
- partner beheert het inkomen
- ze heeft geen toegang tot bankgegevens
- financiële controle / economisch geweld
● wat blijft onzichtbaar? → structurele context:
- samenwonend statuut verlaagt haar uitkering
- schulden op naam van beiden
● gevolg van individualisering
- schuld & schaamte bij de persoon
- budgetbegeleiding zonder aandacht voor machtsrelatie
- ongelijkheid wordt in stand gehouden
/ 2 kerncompetenties
1. relationele geletterdheid
= het vermogen om relaties & hun dynamieken te begrijpen → je moet als mw’er open blik hebben
om alle relaties te bekijken ook al zou dit botsen met je eigen waarden / normen om zo de
relationele context te zien → de sfeer binnen de relatie, wat zijn de patronen, wat zijn de
economische verschillen, ..
2. juridische geletterdheid
= het vermogen om de juridische implicaties van relatievormen te begrijpen → de rechten & de
plichten, maar ook de juridische bescherming op vlak van sommige relaties, zo kun je als mw’er je
advies gerichter geven / vragen bij andere diensten
3
, / ik als maatschappelijk werker
als maatschappelijk werker kijk ik verder dan het individuele probleem van de cliënt:
● ik zie het probleem in zijn bredere context
● ik herken macht, afhankelijkheid en rechtenverlies
● ik onderbouw mijn professioneel oordeel sterker
● ik ontwikkel normatieve en culturele sensitiviteit
dubbele geletterdheid betekent dat ik zowel de individuele als de structurele/contextuele kant van
sociaal werk begrijp → gevolg: ik werk rechtvaardiger, doeltreffender & bewuster
/ ik als relationeel wezen
als relationeel wezen leer ik mezelf en mijn relaties beter begrijpen:
● ik begrijp beter hoe relaties tot stand komen en functioneren
● ik begrijp beter welke rechten/plichten eraan verbonden zijn
● ik herken patronen, grenzen en afhankelijkheid in mijn eigen leven
● ik ontwikkel meer empathie en normatieve bewustheid
● ik maak bewuste en beschermde keuzes in mijn relaties
gevolg → mijn zelfinzicht en rechtsinzicht versterken mijn relationele veerkracht → ik kan
gezondere, evenwichtige en duurzame relaties aangaan en onderhouden
/ partner - en gezinsrelaties vroeger & nu
vroegere geschiedenis van w-europa
vroeger had je geen vrije keus over wie je wilt als partner → het was de familie die een partner voor
jouw keus → voornamelijk obv economische & politieke belangen
vanaf de 17e eeuw
= mensen kregen meer eigen inspraak in hun partnerkeuze
● mensen kozen vaker zelf een partner, maar meestal binnen hun eigen gemeenschap, buurt
of sociale kring
● ze ontmoetten elkaar bijvoorbeeld na de kerk, op dansfeesten of op markten
uitzondering: bij de rijken
vanaf de 20e eeuw
= steeds meer nadruk op romantische liefde als basis voor een relatie
● grotere vrijheid in partnerkeuze: mensen kiezen zelf met wie ze een relatie aangaan
● sterke veranderingen in genderrollen
- bv; vrouwen krijgen toegang tot onderwijs en betaald werk, waardoor ze meer
autonomie en inspraak hebben in hun partnerkeuze
4
/ wat bedoelen we met context?
context is het geheel van relaties verbindingen en
omstandigheden waarin iemand leeft het ik bestaat nooit
los van anderen maar is altijd kind van partner van ouder
van en deel van een familie en netwerk gezin familie
juridische regels maatschappelijke veranderingen en
partnerkeuze maken allemaal deel uit van die context
context betekent samenhang interactie en communicatie
problemen ontstaan en worden begrepen binnen die
relaties daarom kijkt sociaal werk niet alleen naar het
individu maar naar het volledige netwerk rond de cliënt en
probeert het verbindingen te begrijpen herstellen en
versterken
opdracht tegen 18/05 + 22/05
● zelfstandig aan de slag ter voorbereiding op deze lessen en examen
● 1 organisatie bezoeken in werkveld (mag praktijkplaats zijn)
● bevragen systemisch werken, betrekken sociaal netwerk, inzetten van professioneel netwerk en
invloed van maatschappelijke context (structurele kijk)
- kritische vragenlijst met minstens 10 vragen vooraf voorbereiden over contextgericht
werken
1
, les 1: partner- en gezinsrelaties
/ waarom dit thema?
het is een belangrijk thema voor sw omdat de relationele context een grote invloed heeft op:
● het welzijn & de mentale gezondheid
● de opvoeding & de ontwikkelingskansen
● de zorgverdeling
● het armoederisico
● de ervaring van veiligheid
● de sociale steun
→ hulpvragen zijn zelden puur individueel, de relationele context speelt (bijna altijd) mee
voorbeelden:
hulpvraag: ‘ik krijg mijn schulden niet onder controle’
● individuele kijk: gat in hand
● relationele kijk: misschien een partner met een gokprobleem, druk om inkomsten af te
staan, …
→ schulden zijn zelden individueel maar eerder relationeel georganiseerd
hulpvraag: ‘zoon vertoont agressief gedrag op school’
● individuele kijk: onhandelbare tiener
● relationele kijk: misschien een loyaliteitsconflict, onstabiele woonregeling, …
→ probleemgedrag is meestal ingebed in de gezinsdynamiek
hulpvraag: ‘ik voel me uitgeput & depressief’
● individuele kijk: geen draagkracht
● relationele kijk: misschien moeilijke financiële situatie, eenzaamheid, …
‘welke elementen zorgen ervoor dat die persoon geen draagkracht heeft?
→ overbelasting is relationeel & structureel
de relationele context komt in vele sw-domeinen aanbod
● jeugdzorg & opvoedingsondersteuning
● armoede
● huiselijk geweld
● migratie
● …
sociaal werk = werken in een relationele context
/ MAAR toch is de relationele context vaak onderbelicht
● het probleem wordt voornamelijk individueel geformuleerd
● meestal voorzien instellingen / organisaties geen tijd & ruimte om bij de relationele context
stil te staan (bv; OCMW)
● terughoudendheid / handelingsverlegenheid van mw’ers om met cliënten te praten over
hun relationele context → vaak gezien als iets heel privé
2
,/ gevolgen
als sociaal werk geen rekening houdt met macht, afhankelijkheid en maatschappelijke structuren,
heeft dat belangrijke gevolgen:
● machtsverhoudingen en afhankelijkheid blijven onzichtbaar → wie echt de controle heeft
wordt niet gezien (bv; geweld of controle = buiten beeld)
● focus op persoonlijke tekortkomingen → problemen worden bij het individu gelegd ipv bij
de situatie (bv; schulde & schaamte worden bij het individu gelegd)
● rechtenverlies blijft onopgemerkt → structurele schendingen van rechten worden
genegeerd (zo wordt ongelijkheid in stand gehouden)
● hulp richt zich vooral op gedragsverandering → er is weinig aandacht voor verandering in
de context
voorbeeld:
hulpvraag: ‘ik krijg mijn schulden niet onder controle’
● individuel geformuleerd: gat in hand
● wat blijft onzichtbaar → de relationele context:
- partner beheert het inkomen
- ze heeft geen toegang tot bankgegevens
- financiële controle / economisch geweld
● wat blijft onzichtbaar? → structurele context:
- samenwonend statuut verlaagt haar uitkering
- schulden op naam van beiden
● gevolg van individualisering
- schuld & schaamte bij de persoon
- budgetbegeleiding zonder aandacht voor machtsrelatie
- ongelijkheid wordt in stand gehouden
/ 2 kerncompetenties
1. relationele geletterdheid
= het vermogen om relaties & hun dynamieken te begrijpen → je moet als mw’er open blik hebben
om alle relaties te bekijken ook al zou dit botsen met je eigen waarden / normen om zo de
relationele context te zien → de sfeer binnen de relatie, wat zijn de patronen, wat zijn de
economische verschillen, ..
2. juridische geletterdheid
= het vermogen om de juridische implicaties van relatievormen te begrijpen → de rechten & de
plichten, maar ook de juridische bescherming op vlak van sommige relaties, zo kun je als mw’er je
advies gerichter geven / vragen bij andere diensten
3
, / ik als maatschappelijk werker
als maatschappelijk werker kijk ik verder dan het individuele probleem van de cliënt:
● ik zie het probleem in zijn bredere context
● ik herken macht, afhankelijkheid en rechtenverlies
● ik onderbouw mijn professioneel oordeel sterker
● ik ontwikkel normatieve en culturele sensitiviteit
dubbele geletterdheid betekent dat ik zowel de individuele als de structurele/contextuele kant van
sociaal werk begrijp → gevolg: ik werk rechtvaardiger, doeltreffender & bewuster
/ ik als relationeel wezen
als relationeel wezen leer ik mezelf en mijn relaties beter begrijpen:
● ik begrijp beter hoe relaties tot stand komen en functioneren
● ik begrijp beter welke rechten/plichten eraan verbonden zijn
● ik herken patronen, grenzen en afhankelijkheid in mijn eigen leven
● ik ontwikkel meer empathie en normatieve bewustheid
● ik maak bewuste en beschermde keuzes in mijn relaties
gevolg → mijn zelfinzicht en rechtsinzicht versterken mijn relationele veerkracht → ik kan
gezondere, evenwichtige en duurzame relaties aangaan en onderhouden
/ partner - en gezinsrelaties vroeger & nu
vroegere geschiedenis van w-europa
vroeger had je geen vrije keus over wie je wilt als partner → het was de familie die een partner voor
jouw keus → voornamelijk obv economische & politieke belangen
vanaf de 17e eeuw
= mensen kregen meer eigen inspraak in hun partnerkeuze
● mensen kozen vaker zelf een partner, maar meestal binnen hun eigen gemeenschap, buurt
of sociale kring
● ze ontmoetten elkaar bijvoorbeeld na de kerk, op dansfeesten of op markten
uitzondering: bij de rijken
vanaf de 20e eeuw
= steeds meer nadruk op romantische liefde als basis voor een relatie
● grotere vrijheid in partnerkeuze: mensen kiezen zelf met wie ze een relatie aangaan
● sterke veranderingen in genderrollen
- bv; vrouwen krijgen toegang tot onderwijs en betaald werk, waardoor ze meer
autonomie en inspraak hebben in hun partnerkeuze
4
