Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
SAMENVATTING
Aircraft Systems – Hoofdstuk 1
System Engineering
KU Leuven Brugge – 2026
Docent: Benjamin Ven
Examengericht studiemateriaal
Pagina 1
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
0. Cursusinformatie & Examenstructuur (Slides 1–17)
📌 BELANGRIJK: Slides 1–17 moeten VOLLEDIG gekend zijn!
0.1 Leerdoelen
De student moet na deze cursus:
• Begrijpen welke systemen op een vliegtuig bestaan en hoe subsystemen samenwerken
• Systems engineering & safety-methodes kunnen toepassen op vliegtuigsystemen
• Basisbegrip hebben van wetenschappelijk-disciplinaire kennis van Aircraft Systems
• Problemen kunnen analyseren en oplossen
• Ontwerp en ontwikkeling uitvoeren
• Kritisch kunnen reflecteren
0.2 Examenstructuur
📌 BELANGRIJK: Methodologie en inzicht (begrip) is de sleutel! Het examen is
tijdsgevoelig.
Vorm: Schriftelijk examen met 4–5 grote vragen. Zowel multiple choice als open vragen.
Vraagtype 1: Systeemdefinie op basis van schema's uit de slides
Je krijgt een systeemschema uit de slides en moet het systeem volledig beschrijven: context,
requirements, functies, componenten, architectuur, trade-offs, decompositie, systeemgrens,
functionele analyse, veiligheidsanalyse, betrouwbaarheidsanalyse, V&V.
Vraagtype 2: Nieuw schema (niet uit de slides)
Je krijgt een NIEUW schema van een systeem dat wel in de cursus behandeld is. Je moet het
systeem definiëren (evt. via DSM), beschrijven, decompositie maken en systeemgrens bepalen.
Vraagtype 3: Woordenlijst (10–15 termen)
Afkortingen, definities, concepten die kort en bondig uitgelegd moeten worden met kernwoorden
en een voorbeeld.
Vraagtype 4: Systeemwerking uitleggen
Een systeem + schema krijgen en uitleggen: hoe het werkt, functies (primair/secundair), reactie op
externe inputs, output, effect op andere systemen en het geheel, veiligheid en prestaties.
Vraagtype 5: Kleine vraag
Externe factoren op het systeem, schets van krachten, 2–3 positieve/negatieve elementen van een
systeem.
⚠️
EXAMENVRAAG: Ken alle 5 vraagtypes en oefen met voorbeeldexamens op Toledo!
Pagina 2
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
1. DOA – Design Organisation Approval (Slide 23)
📌 BELANGRIJK: Korte duidelijke uitleg kunnen geven van wat een DOA is.
📖 DOA (Design Organisation Approval): Een erkenning dat een ontwerporganisatie voldoet
aan de eisen van Part 21 Subpart J (EASA-regelgeving).
De goedkeuring omvat:
• Scope of approval: type ontwerpactiviteiten en expertisegebieden
• Categorieën van producten: bijv. grote vliegtuigen, motoren, helikopters, zweefvliegtuigen
• Lijst van producten waarvoor de DOA-houder Type Certificate houder is
• Privileges: zelfstandig ontwerpactiviteiten uitvoeren, documenten laten aanvaarden door
EASA zonder extra verificatie
• Beperkingen: eventuele restricties op bovenstaande
⚠️
EXAMENVRAAG: Wat is een DOA? Omschrijf kort de scope, privileges en beperkingen.
Pagina 3
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
2. Systems Engineering – Kernconcepten (Slides 40–82)
2.1 Wat is Systems Engineering?
📖 Systems Engineering: Een interdisciplinaire benadering om complexe systemen te
ontwerpen, integreren en beheren gedurende hun levenscyclus, met focus op vroege beslissingen
in het ontwerpproces.
📖 System Architecture: De studie van vroege besluitvorming in complexe systemen. Het gaat
over de mapping tussen vorm (form) en functie (function).
2.2 Systems Thinking
📖 Systems Thinking: Het aannemen van een systematisch proces om over een probleem na te
denken. Je bekijkt het geheel, niet alleen de onderdelen.
2.3 Emergence
📖 Emergence: Eigenschappen die ontstaan uit de interactie van componenten, maar die NIET
aanwezig zijn in de individuele componenten zelf.
Voorbeeld: hout + zuurstof + warmte = vuur. Geen van de drie componenten is op zichzelf vuur.
Emergence kan zowel positief als negatief zijn.
⚠️EXAMENVRAAG: Wat is emergence? Geef een voorbeeld van positieve en negatieve
emergence.
2.4 Form & Function
📖 Form (Vorm): De fysieke componenten en structuur van een systeem – WAT het systeem IS.
📖 Function (Functie): Wat het systeem DOET. Functies worden beschreven als: proces +
operand. Bijv. 'supporting the vehicle' = proces (supporting) + operand (vehicle).
📌 BELANGRIJK: Architecture = de mapping (koppeling) tussen Form en Function.
2.5 Operand & Process
📖 Operand: Het object waarop een proces inwerkt. Het 'ding' dat getransformeerd, verplaatst of
beïnvloed wordt.
📖 Process: De actie/transformatie die op de operand wordt uitgevoerd.
📖 Value Related Operand: De operand die rechtstreeks waarde oplevert voor de stakeholder.
Voorbeeld brug: Value Related Operand = het voertuig; Process = ondersteunen; Functie =
'supporting the vehicle'.
Voorbeeld safety card: Value Related Operand = de passagier; Process = informeren; Functie =
'informing the passenger'.
2.6 Decomposition (Decompositie)
📖 Decompositie: Het opsplitsen van een systeem in subsystemen en componenten om de
complexiteit beheersbaar te maken.
Drie soorten decompositie:
• Component-decompositie: fysieke onderdelen (hardware)
• Functionele decompositie: functies op verschillende niveaus (aircraft level → system →
subsystem)
• Proces-decompositie: fasen → stappen → werkpakketten → activiteiten
Pagina 4
SAMENVATTING
Aircraft Systems – Hoofdstuk 1
System Engineering
KU Leuven Brugge – 2026
Docent: Benjamin Ven
Examengericht studiemateriaal
Pagina 1
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
0. Cursusinformatie & Examenstructuur (Slides 1–17)
📌 BELANGRIJK: Slides 1–17 moeten VOLLEDIG gekend zijn!
0.1 Leerdoelen
De student moet na deze cursus:
• Begrijpen welke systemen op een vliegtuig bestaan en hoe subsystemen samenwerken
• Systems engineering & safety-methodes kunnen toepassen op vliegtuigsystemen
• Basisbegrip hebben van wetenschappelijk-disciplinaire kennis van Aircraft Systems
• Problemen kunnen analyseren en oplossen
• Ontwerp en ontwikkeling uitvoeren
• Kritisch kunnen reflecteren
0.2 Examenstructuur
📌 BELANGRIJK: Methodologie en inzicht (begrip) is de sleutel! Het examen is
tijdsgevoelig.
Vorm: Schriftelijk examen met 4–5 grote vragen. Zowel multiple choice als open vragen.
Vraagtype 1: Systeemdefinie op basis van schema's uit de slides
Je krijgt een systeemschema uit de slides en moet het systeem volledig beschrijven: context,
requirements, functies, componenten, architectuur, trade-offs, decompositie, systeemgrens,
functionele analyse, veiligheidsanalyse, betrouwbaarheidsanalyse, V&V.
Vraagtype 2: Nieuw schema (niet uit de slides)
Je krijgt een NIEUW schema van een systeem dat wel in de cursus behandeld is. Je moet het
systeem definiëren (evt. via DSM), beschrijven, decompositie maken en systeemgrens bepalen.
Vraagtype 3: Woordenlijst (10–15 termen)
Afkortingen, definities, concepten die kort en bondig uitgelegd moeten worden met kernwoorden
en een voorbeeld.
Vraagtype 4: Systeemwerking uitleggen
Een systeem + schema krijgen en uitleggen: hoe het werkt, functies (primair/secundair), reactie op
externe inputs, output, effect op andere systemen en het geheel, veiligheid en prestaties.
Vraagtype 5: Kleine vraag
Externe factoren op het systeem, schets van krachten, 2–3 positieve/negatieve elementen van een
systeem.
⚠️
EXAMENVRAAG: Ken alle 5 vraagtypes en oefen met voorbeeldexamens op Toledo!
Pagina 2
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
1. DOA – Design Organisation Approval (Slide 23)
📌 BELANGRIJK: Korte duidelijke uitleg kunnen geven van wat een DOA is.
📖 DOA (Design Organisation Approval): Een erkenning dat een ontwerporganisatie voldoet
aan de eisen van Part 21 Subpart J (EASA-regelgeving).
De goedkeuring omvat:
• Scope of approval: type ontwerpactiviteiten en expertisegebieden
• Categorieën van producten: bijv. grote vliegtuigen, motoren, helikopters, zweefvliegtuigen
• Lijst van producten waarvoor de DOA-houder Type Certificate houder is
• Privileges: zelfstandig ontwerpactiviteiten uitvoeren, documenten laten aanvaarden door
EASA zonder extra verificatie
• Beperkingen: eventuele restricties op bovenstaande
⚠️
EXAMENVRAAG: Wat is een DOA? Omschrijf kort de scope, privileges en beperkingen.
Pagina 3
, Aircraft Systems – System Engineering | KU Leuven Brugge 2026
2. Systems Engineering – Kernconcepten (Slides 40–82)
2.1 Wat is Systems Engineering?
📖 Systems Engineering: Een interdisciplinaire benadering om complexe systemen te
ontwerpen, integreren en beheren gedurende hun levenscyclus, met focus op vroege beslissingen
in het ontwerpproces.
📖 System Architecture: De studie van vroege besluitvorming in complexe systemen. Het gaat
over de mapping tussen vorm (form) en functie (function).
2.2 Systems Thinking
📖 Systems Thinking: Het aannemen van een systematisch proces om over een probleem na te
denken. Je bekijkt het geheel, niet alleen de onderdelen.
2.3 Emergence
📖 Emergence: Eigenschappen die ontstaan uit de interactie van componenten, maar die NIET
aanwezig zijn in de individuele componenten zelf.
Voorbeeld: hout + zuurstof + warmte = vuur. Geen van de drie componenten is op zichzelf vuur.
Emergence kan zowel positief als negatief zijn.
⚠️EXAMENVRAAG: Wat is emergence? Geef een voorbeeld van positieve en negatieve
emergence.
2.4 Form & Function
📖 Form (Vorm): De fysieke componenten en structuur van een systeem – WAT het systeem IS.
📖 Function (Functie): Wat het systeem DOET. Functies worden beschreven als: proces +
operand. Bijv. 'supporting the vehicle' = proces (supporting) + operand (vehicle).
📌 BELANGRIJK: Architecture = de mapping (koppeling) tussen Form en Function.
2.5 Operand & Process
📖 Operand: Het object waarop een proces inwerkt. Het 'ding' dat getransformeerd, verplaatst of
beïnvloed wordt.
📖 Process: De actie/transformatie die op de operand wordt uitgevoerd.
📖 Value Related Operand: De operand die rechtstreeks waarde oplevert voor de stakeholder.
Voorbeeld brug: Value Related Operand = het voertuig; Process = ondersteunen; Functie =
'supporting the vehicle'.
Voorbeeld safety card: Value Related Operand = de passagier; Process = informeren; Functie =
'informing the passenger'.
2.6 Decomposition (Decompositie)
📖 Decompositie: Het opsplitsen van een systeem in subsystemen en componenten om de
complexiteit beheersbaar te maken.
Drie soorten decompositie:
• Component-decompositie: fysieke onderdelen (hardware)
• Functionele decompositie: functies op verschillende niveaus (aircraft level → system →
subsystem)
• Proces-decompositie: fasen → stappen → werkpakketten → activiteiten
Pagina 4
