Les 1: Begrippen en kenmerken van de
vennootschap
Wat is een vennootschap?
Art.1:1 WVV
Uit bovenstaande definitie halen we de vier elementen van de VN:
- ‘Één of meer personen’:
de vereiste van meerhoofdigheid geldt niet voor een Belsoten vennootschap,
of een naamloze vennootschap waar het mogelijk is om de vennootschap met
één persoon op te richten. (Art. 5:13, 4° EN Art. 7:13)
de VN ontstaat dus niet enkel uit overeenkomst, maar kan ook een
éénzijdige wilsverbintenis zijn.
Termen:
Bij oprichting : ‘in beginsel oprichters’
na oprichting : ‘aandeelhouders’
wanneer aandeelhouder ook rechtpersoon is: ‘vennootschapsgroep
- ‘inbreng’ (Art. 1:8) : iets dat de vennoten in gemeenschap inbrengen en aan
het ondernemingsrisico onderwerpen (kan in geld, goederen of arbeid)
Leonijns beding
= afspraak in de VN waarbij één vennoot alle winst krijgt of een vennoot
volledig wordt uitgesloten van de winstverdeling dit is VERBODEN wegens
het evenwichtprinsipe
WEL mag er een verschil zijn tussen de delen dat verschillende vennoten
krijgen maar niet alles of niets.
(Art. 7:16)
- ‘voorwerp’ / ‘objet’: dit is het werkterrein dat de oprichters aan de
vennootschap hebben toegemeten. Het wordt bepaald door de statuen en ze
mogen in beginsel NIET hierbuiten handelen (Art. 2:49 WVV)
Ook begrensd het de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de
vennootschapsvertegenwoordigers (les 4). EN het begrensd het mandaat voor
de zaakvoerders (les 3)
- ‘Doel’ : Elke vennootschap moet minstend een winstverdelingsdoel hebben en
een winstoogmerk = ‘één van haar doelen’ (Art. 1:1), dus ze mag hierbuiten
nog doele hebben
elke belanghebbende en ook de vennootschap kan een handeling nietig
verklaren als deze niet valt binnen het ‘winstoogkenmerk’ en niet binnne het
voorwerp van de vennootschap, dit leidt tot bestuurlijke aansprakkelijkheid.
, Voor vereniging (Art. 1:2)
Coöperatieve vennootschap erkend als sociale onderneming als
tussenvorm (Art. 8:5, 1°)
Waarom een vennootschap oprichten?
Redenen voor de oprichting van een vennootschap:
- Partners die willen samenwerken op voet van gelijkheid in een gerelgde vorm
voor samenwerking (en niet zoals bij arbeidsovereenkomst met
gezagsverhouding)
- Financiële middelen aantrekken: de ene heeft geld en zoekt een project om
het in te besteden, de andere heeft een project en zoekt geld om het uit te
werken.
- Beperkte aansprakelijkheid, voor NV, BV en CV is de aansprakelijkheid van de
vennoten beperkt tot hun inbreng
- Fiscale voordelen: voor NV, BV, CV, VOF en CommV, het tarief in de
vennootschapsbelasting is beduidend lager dan in de personenbelasting voor
vergelijkbare inkomens.
Waarom is er vennootschapsrecht?
Agency-conflicten ontstaan wanneer iemand (de agent) beslissingen neemt in naam
van iemand anders (de principaal), maar hun belangen zijn niet helemaal hetzelfde.
- Principaal: degene die het kapitaal geeft (bv. aandeelhouder)
- Agent: degene die het beheert (bv. bestuurder)
Probleem: de agent kan keuzes maken in zijn eigen belang, en niet in dat van de
principaal terwijl dit de belangen zijn die nageleefd zouden moeten worden.
We onderscheiden drie soorten agency problemen:
1. Management vs aandeelhouders
Om ervoor te zorgen dat de agnet het eigenbelang niet voor het belang van de
aandeelhouder plaatst biedt het vennootschapsrecht tegengewicht door vb.: dat de
algemene vergadering bestuurders kan ontslaan.
2. Meerderheidsaandeelhouder vs minderheidsaandeelhouder
Eigenljik zouden dan de meerderheidsaandeelhouders alles kunnen beslissen en zijn
ze dan ook de ‘agent’ van de minderheidsaandeelhouders . Ook hier gaat
vennootschapsrecht tegenin VB.: voorkeurrecht: bij uitgave van nieuwe aandelen
mogen de minderheidsah eerst mee aandelen kopen om te vermijden dat hun
aandeel verwatert en de meerderheid alles opkoopt.
, 3. Aandeelhouders versus schuldeisers
In een vennootschap nemen aandeelhouders risico’s om winst te maken.
Schuldeisers lenen geld en verwachten terugbetaling, mét rente. Ze houden niet van
risico. Maar: de aandeelhouders (via het bestuur) hebben de controle. Dat kan leiden
tot beslissingen die hun eigen belang dienen, maar de positie van schuldeisers
verzwakken.
Als het fout loopt, verliezen aandeelhouders enkel hun inbreng, maar schuldeisers
blijven met onbetaalde schulden zitten.
Oplossing in het recht: beperkingen, zekerheden, of rangregelingen om schuldeisers
beter te beschermen tegen dat aandeelhoudersrisico.
Vennootschapsvormen en het wetboek van vennootschappen
en verenigingen (“WVV”)
De verschillende vennootschapsvormen
- Vennootschappen zonder rechtspersoonlijkheid
= wanneer de vennootschap niet bestaat los van de vennoten, kan geen contracten
afsluiten, overeenkomsten aangaan, alles gebeurt in naam van de persoon zelf.
De maatschap (Art. 1:5), twee personen die op voet van gelijkheid gezamenlijke
activiteiten voeren en de eruit vloeiende winst verdelen. Ze zijn sindskort;
onderworpen aan het insolventierecht, verplicth boekhouding bij te houden, zich in te
schrijven aan de Kruispuntbank van ondernemingen. (Art. 4:1)
Variant is ‘de stille maatschap (Art. 4:1), hierbij heb je de werkende vennoot en een
stille vennoot die enkel mee investeert maar niet actief in de vennootschap werkt,
hierbij is dan ook enkel de werkende vennoot aansprakkelijk.
- Vennootschappen met onvolkomen rechtspersoonlijkheid
= de vennootschap is een juridisch persoon en kan zelf handelen: contracten
aangaan, rekening afsluiten bij bank… maar de vennoten blijven wel aansprakkelijk.
VOF: vennootschap onder firma, de vennoten zijn zoals bij maatschap hoofelijk
aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap, verschil is gewoon dat er wel
een rechtpersoon is en met bijzonder geschift wordt opgericht.
, CommV: commandiataire vennootschap: hierbij heb je stille vennoten
(=commanditaire) en werkende (=gecommanidteerde). Ook hier blijft de
aansprakelijkheid van de stille vennoot beperkt tot zijn inbreng , en de werkende
vennoot is onbeperkt aansprakkelijk. Verschil met stille maatschap is dat de
werkende vennoot handelt in naam van de vennootschap.
- Vennootschap met volkomen rechtspersoonlijkheid
NV: naamloze vennootschap, vennootschap waarvan het kapitaal is verdeeld in vrij
verhandelbare aandelen. Er is een minimumstartkapitaal van €61.500 vereist. De NV
wordt meestal gebruikt door grotere bedrijven, bijvoorbeeld die beursgenoteerd zijn.
Aandeelhouders zijn niet privé aansprakelijk en de NV kent strengere regels en een
uitgebreider bestuur.
BV: besloten vennootschap, vennootschap waarbij het kapitaal verdeeld is in
aandelen. Sinds 2019 zijn de aandelen van een BV in principe vrij verhandelbaar,
tenzij de statuten beperkingen opleggen. Er is geen minimumstartkapitaal vereist,
maar er moet wel voldoende kapitaal zijn om de activiteiten te financieren.
Aandeelhouders zijn niet privé aansprakelijk. De BV is vooral geschikt voor kleine en
middelgrote ondernemingen en biedt veel flexibiliteit.
CV: coöperatieve vennootschap, vennootschap met rechtspersoonlijkheid waarin
leden samenwerken en de winst flexibel verdelen op basis van hun bijdrage. In
tegenstelling tot de BV, die vooral gericht is op kapitaal en aandelen, ligt bij de CV de
nadruk op samenwerking en het gezamenlijk belang.
De rechtspersoonlijkheid en publiciteit
Oprichtingsakte (Art. 2:5 WVV)
Alle rechtsperonen worden opgericht met een bijzonder geschrift
Voor VOF, CommV = authentieke akte OF onderhandse akte
Voor CV, NV en BV moet een authentiek akte worden opgesteld
Bij statutenwijziging moet een nieuwe akte worden opgesteld, deze moet in dezelfde
vorm zijn als de voorgaande!
Neerlegging en openbaar maken van oprichtingsakte (Art. 2:8)
zodat derden die met de vennootschap zouden willen handelen enkele zaken kunnen
nakijken moet de oprichtingsakte neergelegd en bekendgemaakt worden. Voor elke
vennootschap MET rechtspersoonlijkheid wordt ook dossier geopend bij de griffie, dit
moet worden neergelegd binnen de dertig dagen nadat de oprichtingsakte is
getekend en bevat zie Art. 2:8
Vervolgens worden de meeste akten ook gepubliceerd in de bijlagen belgisch
staatsblad, dit gebeurd door de griffie maar ten kosten van de vennootschap (Art.
2:13), wat wordt bekendgemaakt in BBS : Art. 2:14.
vennootschap
Wat is een vennootschap?
Art.1:1 WVV
Uit bovenstaande definitie halen we de vier elementen van de VN:
- ‘Één of meer personen’:
de vereiste van meerhoofdigheid geldt niet voor een Belsoten vennootschap,
of een naamloze vennootschap waar het mogelijk is om de vennootschap met
één persoon op te richten. (Art. 5:13, 4° EN Art. 7:13)
de VN ontstaat dus niet enkel uit overeenkomst, maar kan ook een
éénzijdige wilsverbintenis zijn.
Termen:
Bij oprichting : ‘in beginsel oprichters’
na oprichting : ‘aandeelhouders’
wanneer aandeelhouder ook rechtpersoon is: ‘vennootschapsgroep
- ‘inbreng’ (Art. 1:8) : iets dat de vennoten in gemeenschap inbrengen en aan
het ondernemingsrisico onderwerpen (kan in geld, goederen of arbeid)
Leonijns beding
= afspraak in de VN waarbij één vennoot alle winst krijgt of een vennoot
volledig wordt uitgesloten van de winstverdeling dit is VERBODEN wegens
het evenwichtprinsipe
WEL mag er een verschil zijn tussen de delen dat verschillende vennoten
krijgen maar niet alles of niets.
(Art. 7:16)
- ‘voorwerp’ / ‘objet’: dit is het werkterrein dat de oprichters aan de
vennootschap hebben toegemeten. Het wordt bepaald door de statuen en ze
mogen in beginsel NIET hierbuiten handelen (Art. 2:49 WVV)
Ook begrensd het de vertegenwoordigingsbevoegdheid van de
vennootschapsvertegenwoordigers (les 4). EN het begrensd het mandaat voor
de zaakvoerders (les 3)
- ‘Doel’ : Elke vennootschap moet minstend een winstverdelingsdoel hebben en
een winstoogmerk = ‘één van haar doelen’ (Art. 1:1), dus ze mag hierbuiten
nog doele hebben
elke belanghebbende en ook de vennootschap kan een handeling nietig
verklaren als deze niet valt binnen het ‘winstoogkenmerk’ en niet binnne het
voorwerp van de vennootschap, dit leidt tot bestuurlijke aansprakkelijkheid.
, Voor vereniging (Art. 1:2)
Coöperatieve vennootschap erkend als sociale onderneming als
tussenvorm (Art. 8:5, 1°)
Waarom een vennootschap oprichten?
Redenen voor de oprichting van een vennootschap:
- Partners die willen samenwerken op voet van gelijkheid in een gerelgde vorm
voor samenwerking (en niet zoals bij arbeidsovereenkomst met
gezagsverhouding)
- Financiële middelen aantrekken: de ene heeft geld en zoekt een project om
het in te besteden, de andere heeft een project en zoekt geld om het uit te
werken.
- Beperkte aansprakelijkheid, voor NV, BV en CV is de aansprakelijkheid van de
vennoten beperkt tot hun inbreng
- Fiscale voordelen: voor NV, BV, CV, VOF en CommV, het tarief in de
vennootschapsbelasting is beduidend lager dan in de personenbelasting voor
vergelijkbare inkomens.
Waarom is er vennootschapsrecht?
Agency-conflicten ontstaan wanneer iemand (de agent) beslissingen neemt in naam
van iemand anders (de principaal), maar hun belangen zijn niet helemaal hetzelfde.
- Principaal: degene die het kapitaal geeft (bv. aandeelhouder)
- Agent: degene die het beheert (bv. bestuurder)
Probleem: de agent kan keuzes maken in zijn eigen belang, en niet in dat van de
principaal terwijl dit de belangen zijn die nageleefd zouden moeten worden.
We onderscheiden drie soorten agency problemen:
1. Management vs aandeelhouders
Om ervoor te zorgen dat de agnet het eigenbelang niet voor het belang van de
aandeelhouder plaatst biedt het vennootschapsrecht tegengewicht door vb.: dat de
algemene vergadering bestuurders kan ontslaan.
2. Meerderheidsaandeelhouder vs minderheidsaandeelhouder
Eigenljik zouden dan de meerderheidsaandeelhouders alles kunnen beslissen en zijn
ze dan ook de ‘agent’ van de minderheidsaandeelhouders . Ook hier gaat
vennootschapsrecht tegenin VB.: voorkeurrecht: bij uitgave van nieuwe aandelen
mogen de minderheidsah eerst mee aandelen kopen om te vermijden dat hun
aandeel verwatert en de meerderheid alles opkoopt.
, 3. Aandeelhouders versus schuldeisers
In een vennootschap nemen aandeelhouders risico’s om winst te maken.
Schuldeisers lenen geld en verwachten terugbetaling, mét rente. Ze houden niet van
risico. Maar: de aandeelhouders (via het bestuur) hebben de controle. Dat kan leiden
tot beslissingen die hun eigen belang dienen, maar de positie van schuldeisers
verzwakken.
Als het fout loopt, verliezen aandeelhouders enkel hun inbreng, maar schuldeisers
blijven met onbetaalde schulden zitten.
Oplossing in het recht: beperkingen, zekerheden, of rangregelingen om schuldeisers
beter te beschermen tegen dat aandeelhoudersrisico.
Vennootschapsvormen en het wetboek van vennootschappen
en verenigingen (“WVV”)
De verschillende vennootschapsvormen
- Vennootschappen zonder rechtspersoonlijkheid
= wanneer de vennootschap niet bestaat los van de vennoten, kan geen contracten
afsluiten, overeenkomsten aangaan, alles gebeurt in naam van de persoon zelf.
De maatschap (Art. 1:5), twee personen die op voet van gelijkheid gezamenlijke
activiteiten voeren en de eruit vloeiende winst verdelen. Ze zijn sindskort;
onderworpen aan het insolventierecht, verplicth boekhouding bij te houden, zich in te
schrijven aan de Kruispuntbank van ondernemingen. (Art. 4:1)
Variant is ‘de stille maatschap (Art. 4:1), hierbij heb je de werkende vennoot en een
stille vennoot die enkel mee investeert maar niet actief in de vennootschap werkt,
hierbij is dan ook enkel de werkende vennoot aansprakkelijk.
- Vennootschappen met onvolkomen rechtspersoonlijkheid
= de vennootschap is een juridisch persoon en kan zelf handelen: contracten
aangaan, rekening afsluiten bij bank… maar de vennoten blijven wel aansprakkelijk.
VOF: vennootschap onder firma, de vennoten zijn zoals bij maatschap hoofelijk
aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap, verschil is gewoon dat er wel
een rechtpersoon is en met bijzonder geschift wordt opgericht.
, CommV: commandiataire vennootschap: hierbij heb je stille vennoten
(=commanditaire) en werkende (=gecommanidteerde). Ook hier blijft de
aansprakelijkheid van de stille vennoot beperkt tot zijn inbreng , en de werkende
vennoot is onbeperkt aansprakkelijk. Verschil met stille maatschap is dat de
werkende vennoot handelt in naam van de vennootschap.
- Vennootschap met volkomen rechtspersoonlijkheid
NV: naamloze vennootschap, vennootschap waarvan het kapitaal is verdeeld in vrij
verhandelbare aandelen. Er is een minimumstartkapitaal van €61.500 vereist. De NV
wordt meestal gebruikt door grotere bedrijven, bijvoorbeeld die beursgenoteerd zijn.
Aandeelhouders zijn niet privé aansprakelijk en de NV kent strengere regels en een
uitgebreider bestuur.
BV: besloten vennootschap, vennootschap waarbij het kapitaal verdeeld is in
aandelen. Sinds 2019 zijn de aandelen van een BV in principe vrij verhandelbaar,
tenzij de statuten beperkingen opleggen. Er is geen minimumstartkapitaal vereist,
maar er moet wel voldoende kapitaal zijn om de activiteiten te financieren.
Aandeelhouders zijn niet privé aansprakelijk. De BV is vooral geschikt voor kleine en
middelgrote ondernemingen en biedt veel flexibiliteit.
CV: coöperatieve vennootschap, vennootschap met rechtspersoonlijkheid waarin
leden samenwerken en de winst flexibel verdelen op basis van hun bijdrage. In
tegenstelling tot de BV, die vooral gericht is op kapitaal en aandelen, ligt bij de CV de
nadruk op samenwerking en het gezamenlijk belang.
De rechtspersoonlijkheid en publiciteit
Oprichtingsakte (Art. 2:5 WVV)
Alle rechtsperonen worden opgericht met een bijzonder geschrift
Voor VOF, CommV = authentieke akte OF onderhandse akte
Voor CV, NV en BV moet een authentiek akte worden opgesteld
Bij statutenwijziging moet een nieuwe akte worden opgesteld, deze moet in dezelfde
vorm zijn als de voorgaande!
Neerlegging en openbaar maken van oprichtingsakte (Art. 2:8)
zodat derden die met de vennootschap zouden willen handelen enkele zaken kunnen
nakijken moet de oprichtingsakte neergelegd en bekendgemaakt worden. Voor elke
vennootschap MET rechtspersoonlijkheid wordt ook dossier geopend bij de griffie, dit
moet worden neergelegd binnen de dertig dagen nadat de oprichtingsakte is
getekend en bevat zie Art. 2:8
Vervolgens worden de meeste akten ook gepubliceerd in de bijlagen belgisch
staatsblad, dit gebeurd door de griffie maar ten kosten van de vennootschap (Art.
2:13), wat wordt bekendgemaakt in BBS : Art. 2:14.
