Inleidende les sociologie van de moderniteit
Sociologie van de moderniteit= Moderne samenleving waarin we nu leven zoals je ze ziet
proberen te beschrijven in contrast met het verleden. Er is geen sociologie voor de moderniteit
want de sociologie ontstond redelijk plots , het is een product van de moderniteit.
Ontstaan= Karl Marx kan je zien als de founding father van de sociologie, vervolgens was er rond
1900 een disciplinering van de sociologie. Het zwaartepunt ligt dus in 1900 in Europa. Dan door
de WOI brak de aandacht voor de sociologie af maar vervolgens rond 1980 bouwde dit terug op.
De eerste sociologische prof is Durkheim, ervoor was er geen plek aan de universiteit voor
sociologie.
Cursus
• Het grijze boek staat centraal: bestaat uit verschillende klassieke teksten die in de les
gelezen gaan worden. Het boek dus ook best mee nemen naar de les
• Het groene boek minder centraal maar hij zal hier ook op ingaan
Er zal telkens in de les aan de hand van het boek gewerkt worden , de teksten worden overlopen
Op het examen mag je de twee handboeken gebruiken maar niks in noteren, wel fluoresceren,
onderlijnen,.. Er zal een vraag per les gesteld worden, open vragen dus ongeveer 10 open vragen.
Er kan ook vergelijkingsvragen gesteld worden tussen verschillende teksten.
Volgende week beginnen we met deel 1: vier teksten: we gaan ze allemaal behandelen maar
klemtoon ligt op Rousseau. Hoe kan een staat best opgebouwd worden en hoe contract tussen
overheid en burgers? Tegen volgende week best Kant al eens doornemen , de prof zal een
document online plaatsen in Nederlands deze is ook goed & mag ook mee genomen worden
naar het examen.
Les 2 sociologie van de moderniteit
De interesse voor sociale condities ontstaat in de moderne tijd, in de moderne maatschappij.
Kenmerkend voor de moderne maatschappij is dat zij zichzelf (kritisch) observeert.
Er is een vorm van reflectie en kritisch zijn naar aanloop van moderniteit. Er werd ook religieus
gekeken. God legt een goddelijke orde op en stelt gangbare, traditionele structuren in vraag. Ook
stellen ze de vraag: ‘ is een revolutie mogelijk?’
Sociologie = een reflectie op het sociale
De sociologie is de wetenschap van de moderne maatschappij. Er is een predisciplinair en een
disciplinair stadium te onderscheiden; dat laatste valt samen met de institutionalisering van de
discipline ‘sociologie’.
Disciplinaire = het wordt een discipline, een instituut. België kan in 1900 sociologie studeren
maar door de oorlog was dit stil gevallen. Vanaf 1960 ongeveer werd het terug opgebouwd.
Disciplinering betekent ook dat het een discipline is zoals een ander maar dan met een ander
thema. Vanaf 1870-1880 kwam er de disciplinering van de sociologie in Nederland en Frankrijk
,De sociologie staat als wetenschappelijke discipline niet buiten de maatschappij , sociologische
observaties van de maatschappij kunnen die maatschappij beïnvloeden/veranderen. Er is geen
bird’s eye view.
De ‘ontdekking’ van de maatschappij is niet zozeer een intellectuele prestatie, wel het gevolg van
maatschappelijke veranderingen. Interesse voor de geschiedenis van de eigen discipline is
karakteristiek voor de sociologie. zij ‘verraadt’ veel over de wetenschapsopvatting die in de
sociologie domineert. Wetenschappelijke reflexiviteit als uiteindelijk streefdoel: oog hebben
voor de ‘standpuntelijkheid’ (de sociale bepaaldheid) van de eigen kennis.
De vier revoluties
Om bijvoorbeeld de traditionele maatschappij te bestuderen moet je de kerk ook begrijpen en de
seculaire revolutie. Politieke revoluties in de 18de eeuw en economische revoluties
(industrialisering) stelt de huidige structuur in vraag. Maar ook de wetenschappelijke revolutie
speelt een rol.
Het verleden wordt gezien als iets dat bruikbaar is bij de sociologie en relevant is. De filosofie
werkt ook op deze manier. Sociologie is dus sterk historisch gedetermineerd
chain of being= religieuze voorstelling van de wereld. In het midden een
ketting van de hemel naar de hel. God heeft de wereld geschapen en houdt
deze samen met een ketting. Bovenaan zitten de religieuze, de heilige.
Daaronder bevind de gewone mens zich, daaronder de dieren op land gevolgd
door dieren in het water. Onderaan bevinden zich de planten.
Als je niet de orde respecteert wordt je gestraft. Dit wereldbeeld stond in de
17-18de eeuw centraal.
Staatistiek= gegevens verzamelen van de staat. Dit is de voorloper van de
geschiedenis. Men ging weg van het religieuze beeld men wou de populatie bestuderen en data
verzamelen van de staat.
Sociologie van de moderniteit
Het ontstaan en de verbreiding van termen als ‘maatschappij’ of ‘samenleving’, of bijvoeglijke
naamwoorden als ‘sociaal’ of ‘maatschappelijk’, vormen een interessante aanwijzing voor de
opkomst van maatschappijtheorieën.
Nog niet bij Hobbes of Montesquieu, wel bij Rousseau, met name in Du contrat social.
Ook vergelijkbare termen, zoals beschaving en burgerschap, worden in deze periode (‘Sattelzeit’)
nieuw gemunt.
Sattelzeit= de taal waarmee we de wereld beschrijven verandert vb: het woord burger krijgt een
nieuwe betekenis of beschaving betekent in 1750 ook iets volledig anders dan in 1850. Maar ook
opvoeding
,Thomas Hobbes (1588-1679): hoort bij tekst 1
Centraal bij Thomas Hobbes staat de Leviathan, dit is een vrede stichter, die ervoor zorgt dat
mensen zich niet bedreigd voelen. Thomas Hobbes spreekt over de natuurlijke gelijkheid van
mensen, het sociale contract tussen mensen, en het belang van een sterk centraal gezag. De
mens is een wolf voor elkaar, vallen elkaar aan. Het sociale is wat bescherming biedt voor het
gevaar van een ander.
In boek: Hobbes vertrekt van de natuurlijke toestand van de mens (zonder overheid) en legt uit waarom en
hoe een commonwealth (staat) ontstaat. De rode draad is: zonder gemeenschappelijke macht is er
oorlog; met soevereine macht is er vrede
p.37 -38: Mensen zijn van nature fundamenteel gelijk (in kracht én verstand). Die gelijkheid leidt niet tot
harmonie, maar tot conflict. Gelijkheid definieert hij als gelijke hoop op schaarse middelen. Als twee
mensen hetzelfde willen dan spreken we over vijandschap. Er is geen natuurlijke hiërarchie die conflicten
oplost Drie oorzaken van conflict: Competition, Diffidence & Glory. Het resultaat hiervan: Warre of every
man against every man. De gevolgen van deze toestand zijn: Geen landbouw, handel, cultuur, kennis,
Geen recht of onrecht, Geen eigendom en een constante angst voor gewelddadige dood
p.39-40: Right of Nature (Jus Naturale) is de vrijheid om alles te doen wat nodig is om te overleven inclusief
geweld, bedrog, anticipatie. De Law of Nature (Lex Naturalis) is een rationele regel ontdekt door het
verstand. De Eerste natuurwet: Seek peace, when it may be had, als vrede onmogelijk is: gebruik alle
middelen van oorlog. De tweede natuurwet is dat mensen moeten bereid zijn hun natuurlijke rechten op te
geven, op voorwaarde dat anderen dat ook doen, om vrede mogelijk te maken. Cruciaal onderscheid
tussen right = vrijheid en law = verplichting
p.40-41: Waarom ontstaat een commonwealth? Mensen willen veiligheid, Angst voor dood, Verlangen
naar comfortabel leven, Rede toont dat samenwerking noodzakelijk is
Een Commonwealth ontstaat wanneer mensen hun macht en wil overdragen aan één persoon of
vergadering. Die persoon hen vertegenwoordigt en iedereen belooft de beslissingen te aanvaarden. Dit
gebeurt via een Covenant (sociaal contract) De Leviathan is de soeverein = “that Mortall God” Hij
belichaamt de macht van allen samen & garandeert vrede door angst en gezag
P 41-43: De soeverein krijgt absolute macht. Macht komt van het volk, maar kan niet worden
teruggenomen. Belangrijke gevolgen hiervan: geen recht op opstand, soeverein kan niet onrechtvaardig
zijn tegenover zijn onderdanen, geen contract tussen volk en soeverein,
maar tussen onderdanen onderling. Voor de vorm is een Monarchie, aristocratie of democratie mogelijk
maar Hobbes prefereert monarchie (efficiëntie & stabiliteit)
Rousseau (1712-1778): hoort bij tekst 2
Hij bespreekt het probleem van het ‘kwaad’, en met name dat van de ongelijkheid. De wereld is
problematisch, mensen zijn slaaf, dit kan vermeden worden door sociaal contract en zo
gelijkheid creëren. De verantwoordelijkheid voor het kwaad kan volgens Rousseau noch worden
toegeschreven aan een duistere wens van God (de Zondeval), noch aan de slechte natuur van de
mens. Rousseau ‘excuseerde’ God en de mens; hij lokaliseerde de verantwoordelijkheid voor het
kwaad in de “maatschappij”. Bij Rousseau ligt de nadruk op maatschappelijke dwang, op de
onmacht van het individu. Het maatschappelijk verdrag (Contrat social) was een verbond tussen
alle leden van een gemeenschap ten behoeve van die gemeenschap. Het was een verbintenis
van gelijkwaardige mensen. Omdat de oorzaak van het kwaad maatschappelijk was, moest ook
de oplossing maatschappelijk zijn. Hij kijkt ook naar de natuurlijke staat: hij was een
inspiratiebron voor Marx , hij zei dat men vrij is geboren maar toch ‘slaaf of ‘knecht’
, In boek: Rousseau vertrekt, net als Hobbes, van de natuurtoestand, maar trekt radicaal andere
conclusies: De mens is van nature vrij en goed, Ongelijkheid en onvrijheid zijn sociaal geproduceerd,
Legitieme macht kan alleen ontstaan door instemming van gelijken & Vrijheid wordt niet opgegeven, maar
getransformeerd
p. 45:Rousseau stelt de centrale vraag: Hoe is het mogelijk dat mensen hun vrijheid verliezen? & Wanneer
is macht legitiem?
Belangrijkste stelling: Macht gebaseerd op louter geweld is nooit legitiem, Sociale orde is geen natuurfeit,
Legitimiteit moet komen uit conventie (afspraak) De sociale orde is een sacred right, maar niet natuurlijk
p. 45–46: Familie als eerste samenleving. De familie is de enige natuurlijke samenleving. Vader heeft gezag
alleen zolang kinderen hem nodig hebben. Zodra dat niet meer nodig is → vrijheid & gelijkheid. Politieke
macht ≠ ouderlijke macht. Kritiek op patriarchale theorieën: Macht in de staat is niet natuurlijk& Als
mensen samenblijven → vrijwillig, niet uit natuur
p. 46: De sterkste heeft geen recht om te heersen, de argumentatie hiervoor is: kracht is een feit, geen
recht. Als macht recht zou scheppen dan mag men gehoorzamen zolang men zwak is en zich verzetten
zodra men sterker wordt “Recht van de sterkste” is een contradictie
p. 46–48: Vrijheid opgeven = ophouden mens te zijn
Argumenten. Niemand kan zichzelf rechtmatig tot slaaf maken. Een volk kan zich niet collectief verkopen.
Slavernij: vernietigt wederkerigheid, vernietigt moraliteit, is strijdig met menselijke natuur. De Kritiek op
Grotius & Hobbes: Oorlog geeft geen recht op slavernij, Overwinning ≠ legitimiteit & “recht om te doden” →
geen basis voor “recht om te bezitten”
p. 48: Geen samenleving zonder oorspronkelijke afspraak. Een hoop onderdanen ≠ een politiek lichaam.
Macht zonder overeenkomst = despotisme en de Heerschappij ≠ gemeenschap
p. 49: Het fundamentele probleem: Hoe kunnen mensen zich verenigen zonder hun vrijheid te verliezen?
Oplossing: Iedereen geeft zichzelf aan allen en ontvangt zichzelf terug als deel van het geheel. Niemand
verliest meer vrijheid dan de ander
p. 50–51: Wat is de soeverein? Het collectieve lichaam van burgers, geen koning, geen aparte instantie. De
soeverein = het volk als geheel. Soevereiniteit is ondeelbaar, onvervreemdbaar
De soeverein kan zichzelf niet schaden. Er is een dubbele rol van burgers: Als burger: deel van de
soeverein & Als onderdaan: gehoorzaam aan de wet
p. 51–52: Overgang natuurtoestand → burgerlijke staat & Instinct → rechtvaardigheid & Natuurlijke vrijheid →
burgerlijke vrijheid. De mens wordt moreel wezen, cruciale paradox: “Forced to be free”, Wie weigert de
algemene wil te volgen wordt gedwongen om vrij te blijven als burger
p. 52–53: Eigendom ontstaat pas in de burgerlijke staat. Gemeenschap beschermt bezit& Individueel bezit
is ondergeschikt aan het algemeen belang. Drie voorwaarden voor legitieme toe-eigening: Grond is nog
niet bezet, Men neemt enkel wat nodig is & Bezit door arbeid, niet ceremonie
Montesquieu (1689-1755): hier hoort geen tekst bij
Zijn werken die centraal staan zijn: Lettres Persanes (1721) & De l’esprit des lois (1748) :
over de “algemene geest der natie”, over “l’esprit général”; Montesquieu was van het idee dat
staat niet gelegitimeerd moet zijn volgens de vorst maar volgens het volk
Sociologie van de moderniteit= Moderne samenleving waarin we nu leven zoals je ze ziet
proberen te beschrijven in contrast met het verleden. Er is geen sociologie voor de moderniteit
want de sociologie ontstond redelijk plots , het is een product van de moderniteit.
Ontstaan= Karl Marx kan je zien als de founding father van de sociologie, vervolgens was er rond
1900 een disciplinering van de sociologie. Het zwaartepunt ligt dus in 1900 in Europa. Dan door
de WOI brak de aandacht voor de sociologie af maar vervolgens rond 1980 bouwde dit terug op.
De eerste sociologische prof is Durkheim, ervoor was er geen plek aan de universiteit voor
sociologie.
Cursus
• Het grijze boek staat centraal: bestaat uit verschillende klassieke teksten die in de les
gelezen gaan worden. Het boek dus ook best mee nemen naar de les
• Het groene boek minder centraal maar hij zal hier ook op ingaan
Er zal telkens in de les aan de hand van het boek gewerkt worden , de teksten worden overlopen
Op het examen mag je de twee handboeken gebruiken maar niks in noteren, wel fluoresceren,
onderlijnen,.. Er zal een vraag per les gesteld worden, open vragen dus ongeveer 10 open vragen.
Er kan ook vergelijkingsvragen gesteld worden tussen verschillende teksten.
Volgende week beginnen we met deel 1: vier teksten: we gaan ze allemaal behandelen maar
klemtoon ligt op Rousseau. Hoe kan een staat best opgebouwd worden en hoe contract tussen
overheid en burgers? Tegen volgende week best Kant al eens doornemen , de prof zal een
document online plaatsen in Nederlands deze is ook goed & mag ook mee genomen worden
naar het examen.
Les 2 sociologie van de moderniteit
De interesse voor sociale condities ontstaat in de moderne tijd, in de moderne maatschappij.
Kenmerkend voor de moderne maatschappij is dat zij zichzelf (kritisch) observeert.
Er is een vorm van reflectie en kritisch zijn naar aanloop van moderniteit. Er werd ook religieus
gekeken. God legt een goddelijke orde op en stelt gangbare, traditionele structuren in vraag. Ook
stellen ze de vraag: ‘ is een revolutie mogelijk?’
Sociologie = een reflectie op het sociale
De sociologie is de wetenschap van de moderne maatschappij. Er is een predisciplinair en een
disciplinair stadium te onderscheiden; dat laatste valt samen met de institutionalisering van de
discipline ‘sociologie’.
Disciplinaire = het wordt een discipline, een instituut. België kan in 1900 sociologie studeren
maar door de oorlog was dit stil gevallen. Vanaf 1960 ongeveer werd het terug opgebouwd.
Disciplinering betekent ook dat het een discipline is zoals een ander maar dan met een ander
thema. Vanaf 1870-1880 kwam er de disciplinering van de sociologie in Nederland en Frankrijk
,De sociologie staat als wetenschappelijke discipline niet buiten de maatschappij , sociologische
observaties van de maatschappij kunnen die maatschappij beïnvloeden/veranderen. Er is geen
bird’s eye view.
De ‘ontdekking’ van de maatschappij is niet zozeer een intellectuele prestatie, wel het gevolg van
maatschappelijke veranderingen. Interesse voor de geschiedenis van de eigen discipline is
karakteristiek voor de sociologie. zij ‘verraadt’ veel over de wetenschapsopvatting die in de
sociologie domineert. Wetenschappelijke reflexiviteit als uiteindelijk streefdoel: oog hebben
voor de ‘standpuntelijkheid’ (de sociale bepaaldheid) van de eigen kennis.
De vier revoluties
Om bijvoorbeeld de traditionele maatschappij te bestuderen moet je de kerk ook begrijpen en de
seculaire revolutie. Politieke revoluties in de 18de eeuw en economische revoluties
(industrialisering) stelt de huidige structuur in vraag. Maar ook de wetenschappelijke revolutie
speelt een rol.
Het verleden wordt gezien als iets dat bruikbaar is bij de sociologie en relevant is. De filosofie
werkt ook op deze manier. Sociologie is dus sterk historisch gedetermineerd
chain of being= religieuze voorstelling van de wereld. In het midden een
ketting van de hemel naar de hel. God heeft de wereld geschapen en houdt
deze samen met een ketting. Bovenaan zitten de religieuze, de heilige.
Daaronder bevind de gewone mens zich, daaronder de dieren op land gevolgd
door dieren in het water. Onderaan bevinden zich de planten.
Als je niet de orde respecteert wordt je gestraft. Dit wereldbeeld stond in de
17-18de eeuw centraal.
Staatistiek= gegevens verzamelen van de staat. Dit is de voorloper van de
geschiedenis. Men ging weg van het religieuze beeld men wou de populatie bestuderen en data
verzamelen van de staat.
Sociologie van de moderniteit
Het ontstaan en de verbreiding van termen als ‘maatschappij’ of ‘samenleving’, of bijvoeglijke
naamwoorden als ‘sociaal’ of ‘maatschappelijk’, vormen een interessante aanwijzing voor de
opkomst van maatschappijtheorieën.
Nog niet bij Hobbes of Montesquieu, wel bij Rousseau, met name in Du contrat social.
Ook vergelijkbare termen, zoals beschaving en burgerschap, worden in deze periode (‘Sattelzeit’)
nieuw gemunt.
Sattelzeit= de taal waarmee we de wereld beschrijven verandert vb: het woord burger krijgt een
nieuwe betekenis of beschaving betekent in 1750 ook iets volledig anders dan in 1850. Maar ook
opvoeding
,Thomas Hobbes (1588-1679): hoort bij tekst 1
Centraal bij Thomas Hobbes staat de Leviathan, dit is een vrede stichter, die ervoor zorgt dat
mensen zich niet bedreigd voelen. Thomas Hobbes spreekt over de natuurlijke gelijkheid van
mensen, het sociale contract tussen mensen, en het belang van een sterk centraal gezag. De
mens is een wolf voor elkaar, vallen elkaar aan. Het sociale is wat bescherming biedt voor het
gevaar van een ander.
In boek: Hobbes vertrekt van de natuurlijke toestand van de mens (zonder overheid) en legt uit waarom en
hoe een commonwealth (staat) ontstaat. De rode draad is: zonder gemeenschappelijke macht is er
oorlog; met soevereine macht is er vrede
p.37 -38: Mensen zijn van nature fundamenteel gelijk (in kracht én verstand). Die gelijkheid leidt niet tot
harmonie, maar tot conflict. Gelijkheid definieert hij als gelijke hoop op schaarse middelen. Als twee
mensen hetzelfde willen dan spreken we over vijandschap. Er is geen natuurlijke hiërarchie die conflicten
oplost Drie oorzaken van conflict: Competition, Diffidence & Glory. Het resultaat hiervan: Warre of every
man against every man. De gevolgen van deze toestand zijn: Geen landbouw, handel, cultuur, kennis,
Geen recht of onrecht, Geen eigendom en een constante angst voor gewelddadige dood
p.39-40: Right of Nature (Jus Naturale) is de vrijheid om alles te doen wat nodig is om te overleven inclusief
geweld, bedrog, anticipatie. De Law of Nature (Lex Naturalis) is een rationele regel ontdekt door het
verstand. De Eerste natuurwet: Seek peace, when it may be had, als vrede onmogelijk is: gebruik alle
middelen van oorlog. De tweede natuurwet is dat mensen moeten bereid zijn hun natuurlijke rechten op te
geven, op voorwaarde dat anderen dat ook doen, om vrede mogelijk te maken. Cruciaal onderscheid
tussen right = vrijheid en law = verplichting
p.40-41: Waarom ontstaat een commonwealth? Mensen willen veiligheid, Angst voor dood, Verlangen
naar comfortabel leven, Rede toont dat samenwerking noodzakelijk is
Een Commonwealth ontstaat wanneer mensen hun macht en wil overdragen aan één persoon of
vergadering. Die persoon hen vertegenwoordigt en iedereen belooft de beslissingen te aanvaarden. Dit
gebeurt via een Covenant (sociaal contract) De Leviathan is de soeverein = “that Mortall God” Hij
belichaamt de macht van allen samen & garandeert vrede door angst en gezag
P 41-43: De soeverein krijgt absolute macht. Macht komt van het volk, maar kan niet worden
teruggenomen. Belangrijke gevolgen hiervan: geen recht op opstand, soeverein kan niet onrechtvaardig
zijn tegenover zijn onderdanen, geen contract tussen volk en soeverein,
maar tussen onderdanen onderling. Voor de vorm is een Monarchie, aristocratie of democratie mogelijk
maar Hobbes prefereert monarchie (efficiëntie & stabiliteit)
Rousseau (1712-1778): hoort bij tekst 2
Hij bespreekt het probleem van het ‘kwaad’, en met name dat van de ongelijkheid. De wereld is
problematisch, mensen zijn slaaf, dit kan vermeden worden door sociaal contract en zo
gelijkheid creëren. De verantwoordelijkheid voor het kwaad kan volgens Rousseau noch worden
toegeschreven aan een duistere wens van God (de Zondeval), noch aan de slechte natuur van de
mens. Rousseau ‘excuseerde’ God en de mens; hij lokaliseerde de verantwoordelijkheid voor het
kwaad in de “maatschappij”. Bij Rousseau ligt de nadruk op maatschappelijke dwang, op de
onmacht van het individu. Het maatschappelijk verdrag (Contrat social) was een verbond tussen
alle leden van een gemeenschap ten behoeve van die gemeenschap. Het was een verbintenis
van gelijkwaardige mensen. Omdat de oorzaak van het kwaad maatschappelijk was, moest ook
de oplossing maatschappelijk zijn. Hij kijkt ook naar de natuurlijke staat: hij was een
inspiratiebron voor Marx , hij zei dat men vrij is geboren maar toch ‘slaaf of ‘knecht’
, In boek: Rousseau vertrekt, net als Hobbes, van de natuurtoestand, maar trekt radicaal andere
conclusies: De mens is van nature vrij en goed, Ongelijkheid en onvrijheid zijn sociaal geproduceerd,
Legitieme macht kan alleen ontstaan door instemming van gelijken & Vrijheid wordt niet opgegeven, maar
getransformeerd
p. 45:Rousseau stelt de centrale vraag: Hoe is het mogelijk dat mensen hun vrijheid verliezen? & Wanneer
is macht legitiem?
Belangrijkste stelling: Macht gebaseerd op louter geweld is nooit legitiem, Sociale orde is geen natuurfeit,
Legitimiteit moet komen uit conventie (afspraak) De sociale orde is een sacred right, maar niet natuurlijk
p. 45–46: Familie als eerste samenleving. De familie is de enige natuurlijke samenleving. Vader heeft gezag
alleen zolang kinderen hem nodig hebben. Zodra dat niet meer nodig is → vrijheid & gelijkheid. Politieke
macht ≠ ouderlijke macht. Kritiek op patriarchale theorieën: Macht in de staat is niet natuurlijk& Als
mensen samenblijven → vrijwillig, niet uit natuur
p. 46: De sterkste heeft geen recht om te heersen, de argumentatie hiervoor is: kracht is een feit, geen
recht. Als macht recht zou scheppen dan mag men gehoorzamen zolang men zwak is en zich verzetten
zodra men sterker wordt “Recht van de sterkste” is een contradictie
p. 46–48: Vrijheid opgeven = ophouden mens te zijn
Argumenten. Niemand kan zichzelf rechtmatig tot slaaf maken. Een volk kan zich niet collectief verkopen.
Slavernij: vernietigt wederkerigheid, vernietigt moraliteit, is strijdig met menselijke natuur. De Kritiek op
Grotius & Hobbes: Oorlog geeft geen recht op slavernij, Overwinning ≠ legitimiteit & “recht om te doden” →
geen basis voor “recht om te bezitten”
p. 48: Geen samenleving zonder oorspronkelijke afspraak. Een hoop onderdanen ≠ een politiek lichaam.
Macht zonder overeenkomst = despotisme en de Heerschappij ≠ gemeenschap
p. 49: Het fundamentele probleem: Hoe kunnen mensen zich verenigen zonder hun vrijheid te verliezen?
Oplossing: Iedereen geeft zichzelf aan allen en ontvangt zichzelf terug als deel van het geheel. Niemand
verliest meer vrijheid dan de ander
p. 50–51: Wat is de soeverein? Het collectieve lichaam van burgers, geen koning, geen aparte instantie. De
soeverein = het volk als geheel. Soevereiniteit is ondeelbaar, onvervreemdbaar
De soeverein kan zichzelf niet schaden. Er is een dubbele rol van burgers: Als burger: deel van de
soeverein & Als onderdaan: gehoorzaam aan de wet
p. 51–52: Overgang natuurtoestand → burgerlijke staat & Instinct → rechtvaardigheid & Natuurlijke vrijheid →
burgerlijke vrijheid. De mens wordt moreel wezen, cruciale paradox: “Forced to be free”, Wie weigert de
algemene wil te volgen wordt gedwongen om vrij te blijven als burger
p. 52–53: Eigendom ontstaat pas in de burgerlijke staat. Gemeenschap beschermt bezit& Individueel bezit
is ondergeschikt aan het algemeen belang. Drie voorwaarden voor legitieme toe-eigening: Grond is nog
niet bezet, Men neemt enkel wat nodig is & Bezit door arbeid, niet ceremonie
Montesquieu (1689-1755): hier hoort geen tekst bij
Zijn werken die centraal staan zijn: Lettres Persanes (1721) & De l’esprit des lois (1748) :
over de “algemene geest der natie”, over “l’esprit général”; Montesquieu was van het idee dat
staat niet gelegitimeerd moet zijn volgens de vorst maar volgens het volk
