Burgerlijk procesrecht
1
,I. Inleiding
1. Ontwikkelingen binnen justitie
TPR 2001 : ‘’Justitie aan de beterhand’’. Na lange disfunctie bij Justitie en wantrouwen werd in
2001 een grote hervorming doorgevoerd ten gevolge van de zaak Dutroux in de jaren 90.
Ghislain Londers (2010) : ‘’Wij zijn in 2010 niet dichter gekomen bij het ideaal van een goed
functionerende openbare dienst. Justitie bestaat nog altijd veel te veel voor zichzelf.’’ → na de
bankencrisis is deze man tot de conclusie gekomen dat de uitvoerende macht ongeoorloofde druk
uitoefende op de rechterlijke macht. Dit heeft geleid tot het ontslag van de regering Leterme.
Koen Geens : “Alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat op elke graad van rechtsmacht
uitspraken worden geveld idealiter binnen het jaar na de instelling van de zaak” → het doel is max
1 jaar per aanleg. Koen Geens is er niet volledig in geslaagd, maar heeft wel een aantal
maatregelen genomen waardoor het burgerlijk procesrecht efficiënter geworden is.
Vincent Van Quickenborne (huidige minister van Justitie) : we moeten sneller, moderner en
digitaal worden → covid schept perfecte moment voor versnelde digitalisering (o.m.
videozittingen).
Justitie moet kort op de bal spelen. “Justice delayed is justice denied” → doel om justitie te
versnellen in het bijzonder het strafrecht. Als een proces te lang aansleept, doet het er niet meer
toe.
Justitie in de strijd tegen corona : justitie staat ten dienste van de burgers en is een essentiële
openbare dienst. We bereiden een nieuwe coronawet justitie voor die ons in staat stelt om justitie
als essentiële dienst verder te laten functioneren. We maken daarbij van de nood een deugd om
de ingezette digitalisering van justitie te versnellen. Een andere manier om de werking van justitie
sneller te laten verlopen is een grotere rol voor alternatieve geschillenbeslechting.
2. Recente ontwikkelingen en pijnpunten
2.1 Vertrouwen van de burger in justitie
Cruciaal want als er geen vertrouwen is, is er geen justitie.
Hoge Raad voor Justitie heeft een barometer uitgewerkt van de periode tussen 2002 en 2014.
Deze barometer heeft tot doel om het vertrouwen in justitie cijfermatig weer te geven in vergelijking
met andere staatsinstellingen.
● 2002 : vertrouwen heel laag ten gevolge van de crisis nav de Dutroux zaak
2
, ● Na 2002 : vertrouwen in justitie stijgt geleidelijk aan en scoort gemiddeld 6/10, dat is goed tav
andere instellingen.
Probleem : geen justitiebarometer meer sinds 2014, maar we kunnen ons baseren op het
barometer van de Europese Commissie
Er is ook een jaarlijkse Eurobarometer/scoremeter van de EU Commissie (=scorebord over
verschillende instellingen waaronder justitie). Dit is een handig instrument om te weten hoe men
vandaag de dag kijkt naar justitie in de diverse landen van de EU. De cijfers komen overeen met
de cijfers van 2014.
Wet van 23 maart 2019 heeft voor plaatsvervangende rechters een systeem ingevoerd dat ze eerst
moeten slagen voor een examen alvorens ze kunnen zetelen als plaatsvervangende rechters (=
geen beroepsmagistraten, maar meestal advocaten, notarissen,...) → er wordt daar relatief veel
beroep op gedaan (Bv. ziekte, vervroegd pensioen want duurt lang om nieuwe magistraat aan te
stellen). Er zijn in België 2000 magistraten en 5000-6000 effectieven die als plaatsvervangende
magistraat ingevoerd kan worden. Sinds 1 januari 2020 moeten deze personen een examen
afleggen.
Conclusie : burger heeft vertrouwen in justitie. Er wordt in België ook relatief veel beroep gedaan
op justitie.
Pijnpunten : blijkt uit de justitiebarometer
● De juridische taal is niet duidelijk voor de rechtzoekende, geen helder taalgebruik
● 60 % van de mensen vinden de beslissingen van justitie rechtvaardig
● 90 % van de mensen is van oordeel dat de procedures te lang duren. Justitie doet er te lang
over om een uitspraak te vellen (Justice delayed is justice denied).
Beroep op overheidsrechter :
3
, In verhouding tot andere landen is België is het land waar het meest aantal zaken voor de rechter
worden gebracht (hoogst in verhouding met bevolkingsaantal).
Onze rechterlijke macht is niet echt uitgebreid. Als we vergelijken met luxemburg dat daar het
aantal magistraten veel groter is gelet op het aantal zaken dat wordt ingeleid.
Er is een belangrijk verband met het aantal advocaten. Er zijn 160 advocaten per 100.000
inwoners terwijl NL en FR er ongeveer 100 hebben per 100.000 inwoners. Het zou dus kunnen dat
hoe meer advocaten er zijn, hoe meer procedure voor de rechtbank komen als er een geschil is.
Geen informatie over doorlooptijden : aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou
vandaag meer bedragen dan de instroom aan nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou
dalen
● MAAR : de gegevens verstrekken absoluut geen informatie over het aantal hangende zaken
Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan in
buurlanden). Tot voor kort moesten deze voor de inschrijving op de rol betaald worden. Vandaag
de dag wordt dat op het einde van de rit betaald door de verliezend partij.
4
1
,I. Inleiding
1. Ontwikkelingen binnen justitie
TPR 2001 : ‘’Justitie aan de beterhand’’. Na lange disfunctie bij Justitie en wantrouwen werd in
2001 een grote hervorming doorgevoerd ten gevolge van de zaak Dutroux in de jaren 90.
Ghislain Londers (2010) : ‘’Wij zijn in 2010 niet dichter gekomen bij het ideaal van een goed
functionerende openbare dienst. Justitie bestaat nog altijd veel te veel voor zichzelf.’’ → na de
bankencrisis is deze man tot de conclusie gekomen dat de uitvoerende macht ongeoorloofde druk
uitoefende op de rechterlijke macht. Dit heeft geleid tot het ontslag van de regering Leterme.
Koen Geens : “Alles in het werk stellen om ervoor te zorgen dat op elke graad van rechtsmacht
uitspraken worden geveld idealiter binnen het jaar na de instelling van de zaak” → het doel is max
1 jaar per aanleg. Koen Geens is er niet volledig in geslaagd, maar heeft wel een aantal
maatregelen genomen waardoor het burgerlijk procesrecht efficiënter geworden is.
Vincent Van Quickenborne (huidige minister van Justitie) : we moeten sneller, moderner en
digitaal worden → covid schept perfecte moment voor versnelde digitalisering (o.m.
videozittingen).
Justitie moet kort op de bal spelen. “Justice delayed is justice denied” → doel om justitie te
versnellen in het bijzonder het strafrecht. Als een proces te lang aansleept, doet het er niet meer
toe.
Justitie in de strijd tegen corona : justitie staat ten dienste van de burgers en is een essentiële
openbare dienst. We bereiden een nieuwe coronawet justitie voor die ons in staat stelt om justitie
als essentiële dienst verder te laten functioneren. We maken daarbij van de nood een deugd om
de ingezette digitalisering van justitie te versnellen. Een andere manier om de werking van justitie
sneller te laten verlopen is een grotere rol voor alternatieve geschillenbeslechting.
2. Recente ontwikkelingen en pijnpunten
2.1 Vertrouwen van de burger in justitie
Cruciaal want als er geen vertrouwen is, is er geen justitie.
Hoge Raad voor Justitie heeft een barometer uitgewerkt van de periode tussen 2002 en 2014.
Deze barometer heeft tot doel om het vertrouwen in justitie cijfermatig weer te geven in vergelijking
met andere staatsinstellingen.
● 2002 : vertrouwen heel laag ten gevolge van de crisis nav de Dutroux zaak
2
, ● Na 2002 : vertrouwen in justitie stijgt geleidelijk aan en scoort gemiddeld 6/10, dat is goed tav
andere instellingen.
Probleem : geen justitiebarometer meer sinds 2014, maar we kunnen ons baseren op het
barometer van de Europese Commissie
Er is ook een jaarlijkse Eurobarometer/scoremeter van de EU Commissie (=scorebord over
verschillende instellingen waaronder justitie). Dit is een handig instrument om te weten hoe men
vandaag de dag kijkt naar justitie in de diverse landen van de EU. De cijfers komen overeen met
de cijfers van 2014.
Wet van 23 maart 2019 heeft voor plaatsvervangende rechters een systeem ingevoerd dat ze eerst
moeten slagen voor een examen alvorens ze kunnen zetelen als plaatsvervangende rechters (=
geen beroepsmagistraten, maar meestal advocaten, notarissen,...) → er wordt daar relatief veel
beroep op gedaan (Bv. ziekte, vervroegd pensioen want duurt lang om nieuwe magistraat aan te
stellen). Er zijn in België 2000 magistraten en 5000-6000 effectieven die als plaatsvervangende
magistraat ingevoerd kan worden. Sinds 1 januari 2020 moeten deze personen een examen
afleggen.
Conclusie : burger heeft vertrouwen in justitie. Er wordt in België ook relatief veel beroep gedaan
op justitie.
Pijnpunten : blijkt uit de justitiebarometer
● De juridische taal is niet duidelijk voor de rechtzoekende, geen helder taalgebruik
● 60 % van de mensen vinden de beslissingen van justitie rechtvaardig
● 90 % van de mensen is van oordeel dat de procedures te lang duren. Justitie doet er te lang
over om een uitspraak te vellen (Justice delayed is justice denied).
Beroep op overheidsrechter :
3
, In verhouding tot andere landen is België is het land waar het meest aantal zaken voor de rechter
worden gebracht (hoogst in verhouding met bevolkingsaantal).
Onze rechterlijke macht is niet echt uitgebreid. Als we vergelijken met luxemburg dat daar het
aantal magistraten veel groter is gelet op het aantal zaken dat wordt ingeleid.
Er is een belangrijk verband met het aantal advocaten. Er zijn 160 advocaten per 100.000
inwoners terwijl NL en FR er ongeveer 100 hebben per 100.000 inwoners. Het zou dus kunnen dat
hoe meer advocaten er zijn, hoe meer procedure voor de rechtbank komen als er een geschil is.
Geen informatie over doorlooptijden : aantal afgehandelde burgerlijke en commerciële zaken zou
vandaag meer bedragen dan de instroom aan nieuwe zaken → gerechtelijke achterstand zou
dalen
● MAAR : de gegevens verstrekken absoluut geen informatie over het aantal hangende zaken
Rolrechten zijn laag in België in vergelijking met EU-landen (maar rechtshulp is beperkter dan in
buurlanden). Tot voor kort moesten deze voor de inschrijving op de rol betaald worden. Vandaag
de dag wordt dat op het einde van de rit betaald door de verliezend partij.
4
