LES 3
1.2.5 SYMPTOMATOLOGIE TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Algemene kenmerken van TOS
• Een TOS is aangeboren: je hebt het vanaf de geboorte.
• Vroege signalering en interventie zijn cruciaal voor de ontwikkeling.
• In de vroege taalontwikkeling is het moeilijk om taalachterstand te onderscheiden van
taalstoornis.
• Taalontwikkeling staat in nauwe wisselwerking met:
o communicatieve ontwikkeling
o sociaal-emotionele ontwikkeling
o sensomotorische ontwikkeling
o cognitieve ontwikkeling
• Problemen in taal beïnvloeden deze domeinen, en omgekeerd beïnvloeden deze domeinen
ook de taalontwikkeling.
Waarom kinderen vóór 4 jaar onderzoeken? (Gerrits et al., 2017)
• Taal is verweven met meerdere ontwikkelingsdomeinen → vroeg ingrijpen voorkomt bredere
problemen.
• Vroege signalen kunnen wijzen op een risico op TOS.
• Hoe vroeger de ondersteuning, hoe beter de ontwikkelingskansen.
Belang voor logopedisten
• Logopedisten moeten risicofactoren en specifieke kenmerken van TOS goed kennen.
• Zowel receptieve (begrip) als expressieve (productie) taalproblemen moeten onderscheiden
worden.
• Expressieve problemen vallen sneller op; receptieve problemen worden vaak verward met
gedragsproblemen (bv. niet luisteren, draaien op stoel).
1
,Kenmerken per taalcomponent
(zoals beschreven in de paragraaf)
• Problemen kunnen voorkomen op niveau van:
o Spraakklanken
o Woordenschat
o Zinsbouw
o Verhaalopbouw / narratieve vaardigheden
• Zowel begrip als productie kunnen aangetast zijn.
• Gestandaardiseerde tests zijn belangrijk om receptieve problemen op te sporen.
TOS-spraak-taal-web (Deelkracht)
• Visualiseert de typische problemen van kinderen met TOS.
• Toont moeilijkheden op vier niveaus:
o spraakklanken
o woorden
o zinnen
o verhalen
• Deze taalproblemen leiden tot:
o problemen in sociale interactie
o problemen met leren en onthouden
• Wordt vaak gebruikt in de praktijk om TOS uit te leggen aan ouders, leerkrachten en
jongeren.
• TOS beïnvloedt niet alleen taal, maar ook leren, gedrag, sociale relaties en emotionele
ontwikkeling.
2
, 1.2.5.1 STOORNISSEN OP VLAK VAN FONOLOGIE
- Vroegtijdige signalen (voortalige fase)
o Minder en minder gevarieerd brabbelen dan typisch ontwikkelende kinderen.
o Soms helemaal geen brabbelen.
o Niet elk kind dat laat brabbelt heeft TOS → gehoorcontrole is noodzakelijk om
gehoorproblemen uit te sluiten.
- Peuters en kleuters
o Verstoorde verstaanbaarheid
o Beheersen onvoldoende het klanksysteem van moedertaal
o Problemen met juist gebruiken en contrasteren van klanken in woorden
o Verhoogd risico op ontwikkelen van lees en spellingsproblemen
- latere kleuterperiode
o Ontw van fonologisch en fonemisch bewustzijn
o Kunnen herkennen en produceren van rijmpjes = belangrijke voorspeller voor
aanvang fonemisch bewustzijn
o Auditieve woordobjectivatie
o Fonemisch bewustzijn -> meestal later in ontwikkeling
o Problemen met auditief kortetermijngeheugen
3
1.2.5 SYMPTOMATOLOGIE TAALONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
Algemene kenmerken van TOS
• Een TOS is aangeboren: je hebt het vanaf de geboorte.
• Vroege signalering en interventie zijn cruciaal voor de ontwikkeling.
• In de vroege taalontwikkeling is het moeilijk om taalachterstand te onderscheiden van
taalstoornis.
• Taalontwikkeling staat in nauwe wisselwerking met:
o communicatieve ontwikkeling
o sociaal-emotionele ontwikkeling
o sensomotorische ontwikkeling
o cognitieve ontwikkeling
• Problemen in taal beïnvloeden deze domeinen, en omgekeerd beïnvloeden deze domeinen
ook de taalontwikkeling.
Waarom kinderen vóór 4 jaar onderzoeken? (Gerrits et al., 2017)
• Taal is verweven met meerdere ontwikkelingsdomeinen → vroeg ingrijpen voorkomt bredere
problemen.
• Vroege signalen kunnen wijzen op een risico op TOS.
• Hoe vroeger de ondersteuning, hoe beter de ontwikkelingskansen.
Belang voor logopedisten
• Logopedisten moeten risicofactoren en specifieke kenmerken van TOS goed kennen.
• Zowel receptieve (begrip) als expressieve (productie) taalproblemen moeten onderscheiden
worden.
• Expressieve problemen vallen sneller op; receptieve problemen worden vaak verward met
gedragsproblemen (bv. niet luisteren, draaien op stoel).
1
,Kenmerken per taalcomponent
(zoals beschreven in de paragraaf)
• Problemen kunnen voorkomen op niveau van:
o Spraakklanken
o Woordenschat
o Zinsbouw
o Verhaalopbouw / narratieve vaardigheden
• Zowel begrip als productie kunnen aangetast zijn.
• Gestandaardiseerde tests zijn belangrijk om receptieve problemen op te sporen.
TOS-spraak-taal-web (Deelkracht)
• Visualiseert de typische problemen van kinderen met TOS.
• Toont moeilijkheden op vier niveaus:
o spraakklanken
o woorden
o zinnen
o verhalen
• Deze taalproblemen leiden tot:
o problemen in sociale interactie
o problemen met leren en onthouden
• Wordt vaak gebruikt in de praktijk om TOS uit te leggen aan ouders, leerkrachten en
jongeren.
• TOS beïnvloedt niet alleen taal, maar ook leren, gedrag, sociale relaties en emotionele
ontwikkeling.
2
, 1.2.5.1 STOORNISSEN OP VLAK VAN FONOLOGIE
- Vroegtijdige signalen (voortalige fase)
o Minder en minder gevarieerd brabbelen dan typisch ontwikkelende kinderen.
o Soms helemaal geen brabbelen.
o Niet elk kind dat laat brabbelt heeft TOS → gehoorcontrole is noodzakelijk om
gehoorproblemen uit te sluiten.
- Peuters en kleuters
o Verstoorde verstaanbaarheid
o Beheersen onvoldoende het klanksysteem van moedertaal
o Problemen met juist gebruiken en contrasteren van klanken in woorden
o Verhoogd risico op ontwikkelen van lees en spellingsproblemen
- latere kleuterperiode
o Ontw van fonologisch en fonemisch bewustzijn
o Kunnen herkennen en produceren van rijmpjes = belangrijke voorspeller voor
aanvang fonemisch bewustzijn
o Auditieve woordobjectivatie
o Fonemisch bewustzijn -> meestal later in ontwikkeling
o Problemen met auditief kortetermijngeheugen
3
