LES 1B
1. THEORIE INZICHTEN ‘TAALONTWIKKELINGSTOORNISSEN’
1.1 TERMINOLOGIE
Overzicht van de terminologie rond taalontwikkelingsstoornissen
Taalontwikkelingsachterstand (TOA) / Vertraagde taalontwikkeling (VTO)
• De taalontwikkeling loopt achter op leeftijdsgenoten.
• Wordt vastgesteld door vergelijking met minimum spreeknormen of signaleringslijsten.
• Houdt rekening met grote individuele verschillen en bredere ontwikkeling.
• Oorzaken kunnen tijdelijk of omgevingsgebonden zijn, zoals:
o tijdelijk gehoorverlies
o ziekte of trauma
o afwijkingen in spraakorganen
o onvoldoende taalaanbod → blootstellingsachterstand
• Kan worden ingehaald met ondersteuning.
• Niet hetzelfde als TOS.
Blootstellingsachterstand
• Achterstand door te weinig of kwalitatief beperkt taalaanbod.
• Moet duidelijk onderscheiden worden van TOS.
• Verbeterbaar door rijker taalaanbod.
Taalontwikkelingsstoornis (TOS)
• Het kind heeft blijvende problemen met taal.
• Er is een aangeboren probleem in het taalvermogen.
• Ondersteuning helpt, maar de stoornis blijft bestaan.
1
,Indeling van TOS
- Specifieke TOS (STOS)
§ Geen duidelijke oorzaak buiten het taalvermogen.
§ Taalproblemen passen niet binnen normale ontwikkelingsfasen.
§ Kenmerken vormen geen samenhangend patroon.
§ Duidelijke achterstand in taalverwerving.
- Niet-specifieke TOS
§ Taalontwikkeling verloopt afwijkend (atypisch).
§ Komt voor in combinatie met problemen op andere domeinen.
§ Er is sprake van comorbiditeit (bv. cognitieve problemen, ASS, motorische
problemen).
Receptieve vs. expressieve taalproblemen
Receptieve taal (taalbegrip)
• Moeite met ontvangen, verwerken en begrijpen van taal.
• Kind begrijpt minder goed wat anderen zeggen.
Expressieve taal (taalproductie)
• Moeite met zich uiten via taal.
• Kind spreekt minder, korter, minder correct of minder gevarieerd.
Taaldomeinen waarin problemen kunnen voorkomen
Taalvorm
• Fonologie
o Klanken herkennen, onderscheiden en correct produceren.
• Morfologie & syntaxis
o Regels van woordvorming en zinsbouw.
o Begrijpen en gebruiken van vervoegingen, verbuigingen, woordvolgorde.
Taalinhoud (semantiek)
• Betekenis van woorden en relaties tussen woorden.
• Woordenschat, woordvinding, benoemingsflexibiliteit.
2
, Taalgebruik (pragmatiek)
• Taal gebruiken op een gepaste manier in sociale situaties.
• Gespreksvoering, beurtgedrag, afstemming op gesprekspartner.
• Begrijpen van non-verbaal gedrag, figuurlijke taal, context.
Metalinguïstiek
• Kunnen nadenken over taal.
• Zelfcorrecties, vragen naar betekenis, innerlijke grammatica.
Taaldomein Taalniveau Receptief Productief
Taalvorm – Klanken Discriminatie van klanken Klankvorming, foneemproductie
Fonologie
Taalvorm – Grammatica Begrijpen van structuren, Zinsbouw, correcte
Morfo-syntaxis woordvolgorde, verbuigingen/vervoegingen
vervoegingen
Taalinhoud – Betekenis Woorden begrijpen Woordvorming, woordvinding,
Semantiek relaties leggen
Taalgebruik – Gebruik Begrijpen van Communicatieve redzaamheid,
Pragmatiek verbale/non-verbale info gespreksvoering
Metalinguïstiek Reflectie Nadenken over taal Zelfcorrecties, vragen naar
betekenis
1.2 SPECIFIEKE TAALONTWIKKELINGSTOORNISSEN
Wat is een specifieke TOS?
• Taalverwerving verloopt normaal impliciet, automatisch en spelenderwijs.
• Kinderen hebben hiervoor een aangeboren taalvermogen + rijk taalaanbod nodig.
3
1. THEORIE INZICHTEN ‘TAALONTWIKKELINGSTOORNISSEN’
1.1 TERMINOLOGIE
Overzicht van de terminologie rond taalontwikkelingsstoornissen
Taalontwikkelingsachterstand (TOA) / Vertraagde taalontwikkeling (VTO)
• De taalontwikkeling loopt achter op leeftijdsgenoten.
• Wordt vastgesteld door vergelijking met minimum spreeknormen of signaleringslijsten.
• Houdt rekening met grote individuele verschillen en bredere ontwikkeling.
• Oorzaken kunnen tijdelijk of omgevingsgebonden zijn, zoals:
o tijdelijk gehoorverlies
o ziekte of trauma
o afwijkingen in spraakorganen
o onvoldoende taalaanbod → blootstellingsachterstand
• Kan worden ingehaald met ondersteuning.
• Niet hetzelfde als TOS.
Blootstellingsachterstand
• Achterstand door te weinig of kwalitatief beperkt taalaanbod.
• Moet duidelijk onderscheiden worden van TOS.
• Verbeterbaar door rijker taalaanbod.
Taalontwikkelingsstoornis (TOS)
• Het kind heeft blijvende problemen met taal.
• Er is een aangeboren probleem in het taalvermogen.
• Ondersteuning helpt, maar de stoornis blijft bestaan.
1
,Indeling van TOS
- Specifieke TOS (STOS)
§ Geen duidelijke oorzaak buiten het taalvermogen.
§ Taalproblemen passen niet binnen normale ontwikkelingsfasen.
§ Kenmerken vormen geen samenhangend patroon.
§ Duidelijke achterstand in taalverwerving.
- Niet-specifieke TOS
§ Taalontwikkeling verloopt afwijkend (atypisch).
§ Komt voor in combinatie met problemen op andere domeinen.
§ Er is sprake van comorbiditeit (bv. cognitieve problemen, ASS, motorische
problemen).
Receptieve vs. expressieve taalproblemen
Receptieve taal (taalbegrip)
• Moeite met ontvangen, verwerken en begrijpen van taal.
• Kind begrijpt minder goed wat anderen zeggen.
Expressieve taal (taalproductie)
• Moeite met zich uiten via taal.
• Kind spreekt minder, korter, minder correct of minder gevarieerd.
Taaldomeinen waarin problemen kunnen voorkomen
Taalvorm
• Fonologie
o Klanken herkennen, onderscheiden en correct produceren.
• Morfologie & syntaxis
o Regels van woordvorming en zinsbouw.
o Begrijpen en gebruiken van vervoegingen, verbuigingen, woordvolgorde.
Taalinhoud (semantiek)
• Betekenis van woorden en relaties tussen woorden.
• Woordenschat, woordvinding, benoemingsflexibiliteit.
2
, Taalgebruik (pragmatiek)
• Taal gebruiken op een gepaste manier in sociale situaties.
• Gespreksvoering, beurtgedrag, afstemming op gesprekspartner.
• Begrijpen van non-verbaal gedrag, figuurlijke taal, context.
Metalinguïstiek
• Kunnen nadenken over taal.
• Zelfcorrecties, vragen naar betekenis, innerlijke grammatica.
Taaldomein Taalniveau Receptief Productief
Taalvorm – Klanken Discriminatie van klanken Klankvorming, foneemproductie
Fonologie
Taalvorm – Grammatica Begrijpen van structuren, Zinsbouw, correcte
Morfo-syntaxis woordvolgorde, verbuigingen/vervoegingen
vervoegingen
Taalinhoud – Betekenis Woorden begrijpen Woordvorming, woordvinding,
Semantiek relaties leggen
Taalgebruik – Gebruik Begrijpen van Communicatieve redzaamheid,
Pragmatiek verbale/non-verbale info gespreksvoering
Metalinguïstiek Reflectie Nadenken over taal Zelfcorrecties, vragen naar
betekenis
1.2 SPECIFIEKE TAALONTWIKKELINGSTOORNISSEN
Wat is een specifieke TOS?
• Taalverwerving verloopt normaal impliciet, automatisch en spelenderwijs.
• Kinderen hebben hiervoor een aangeboren taalvermogen + rijk taalaanbod nodig.
3
