MILIEUKUNDE SAMENVATTING
H1: INLEIDING
WAT IS HET MILIEU?
=de fysieke, levende en niet-levende omgeving van de mens, waarmee deze in een wederkerige
relatie staat.
• Mensen zijn DEEL van het milieu en zijn afhankelijk van een gezonde, functionerende
planeet. Maar oefenen ook invloed uit op de natuur en het milieu
→Natuur en ecologie zijn hiervoor zeer belangrijk
HULPBRONNEN EN ECOSYSTEEMDIENSTEN
Natuurlijke hulpbronnen:
= grondstoffen of materialen en energiebronnen
Links: hernieuwbare energie
Rechts: fossiele stoffen, geraakt uitgeput
(Examenvraag)
Welke van de onderstaande bronnen beschouwen we als hernieuwbare energie?
1. Energie van een stuwdam?
2. Energie van de zonnepanelen?
3. Kernenergie?
4. Een STEG (stoom- en gasturbine)?
• Steg= turbine, werken op aardgas, stroom- en gasturbine, energie te maken
→Niet hernieuwbaar, aardgas op= geen energie meer
• Kernenergie= lang energie mee maken met kleine uranium
→Niet meer hernieuwbaar in België
Ecosysteemdiensten
= diensten geleverd door een goed functionerende planeet
• Klimaatregeling
• Zuurstof produceren (door planten)
• Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
• Bestuiven van gewassen
• Productie van actieve componenten voor geneesmiddelen
(Zowel diensten als hulpbronnen staan onder druk door toenemende menselijke activiteit)
Milieukunde?
• Interdisciplinaire wetenschap
• De relatie tussen de mens en zijn milieu
• Potentiële en actuele problemen
, • Doel wegen aan te geven om deze problemen op te lossen en te voorkomen
• Verschillende geografische en tijdschaal
• Europese milieubeleid= Voorzorgsbeginsel + ‘de vervuiler betaalt’- principe
Energie en brandstof
Verwachting 2017-2040
• Minder energie verbruik→ Europa en Japan
→Omdat investeren in technieken die minder energie
verbruiken
• Meer energiegebruik → India
→Weinig technieken waardoor ze dan pas energie gaan
verbruiken om industrie te regelen
→Bevolkingsgroei, hoe meer mensen hoe meer je nodig
hebt + explosie economie
Schaarste grondstoffen
Toekomst niet meer:
• Aardolie, aardgas, uranium, lood, indium
Wel nog:
• Steenkool, maar veel uitstoot
Waar in de wereld nog: (inschatting)
• Fossiele brandstoffen→ Amerika
• West-Europa, weinig → afh van andere landen
PLANETAIRE GRENZEN
• Johan Rockström
→Professor, al jaren bezig met waar we staan, wat we moeten doen
• Eerst: “small world on a big planet”
→Mens had weinig impact, ecosysteemdiensten waren mooi in evenwicht
• Nu: “big world on a small planet”
→Planeet wordt veel te klein door stijgende bevolking
TIJDPERKEN
Afbeelding slide 27
Gemiddelde T op aarde over afgelopen 540 miljoen jaar:
• O: gemiddelde T in 1960
• Baan van de aarde verandert om de 100.000 jaar, verder &
dichter van de zon→ ijstijden
, • Laatste 10.000 jaar:
o Eerste keer sinds bestaan van de mens hoge, stabiele
temperatuur zonder schommelingen → stabiel
klimaat= goede groei= veel mensen
o Deze periode= HOLOCEEN= enige gekende toestand
van de planeet waarbij menselijke welvaart &
ontwikkeling mogelijk is
• Temperatuur gekend door aardboringen:
o Samenstelling gassen gelinkt aan bepaalde temperaturen
HOCKEY STICK (BELANGRIJK)
Voorbeeld: broeikasgassen
→Concentraties van gassen in de lucht die plots extreem aan het stijgen zijn
→Recht evenredig met temperatuurstijging (broeikaseffect)
Hoe dikker broeikas laag hoe meer warmte blijft
hangen
→ Wanneer het warmer wordt gaan ijskappen
smelten en komt methaan vrij
→Hoe meer methaan vrijkomt hoe sterker
broeikas laag
→Aarde warmt sneller op
CO2 uitstoot en opname
→ Ontstaat door misverhouding tussen wat vrijkomt en opgenomen wordt
Atmosfeer: wat niet opgenomen wordt in water en land
Hockeystick: concentratie in atmosfeer (blauw)
Probleem: verhouding niet ideaal
Het zeewater (oppervlakte) stijgt verontrustend, CO2-opname daalt…
Water: temperatuur is omgekeerd evenredig aan
opnamecapaciteit
→In warm water wordt minder CO2 opgenomen
→Hoe warmer water hoe kleiner buffer om CO2 op te
nemen, hoe groter blauw deel uit vorige grafiek
, ANTROPOCEEN
• De mens is uitgegroeid tot een kracht van geologische proporties (sinds 1950)
• Mens meer invloed op toestand waarin aarde zich bevindt dan geologische processen zoals:
→Afstand tot zon
→Vulkaanuitbarstingen
→Aardbevingen
• Holoceen is al verlaten, nu antropoceen tijdperk
• De toestand van de aarde wijkt al af van de gekende stabiele toestand van het holoceen
TIPPING POINTS
Belang: resilience (veerkracht van een systeem)
Links: stabiel
Rechts: stabiele situatie is weg
Hoe aarde reageer op milieudruk
2 stappen:
1. Veerkracht gaat verloren
• Zolang er veerkracht/ weerbaarheid is
• Biologische, fysische en chemische reacties zorgen voor negatieve feedback loops (demping
van effecten) en zorgen terug voor stabiele toestand
2. KANTELPUNT – geen veerkracht meer
• Positieve feedback loop: versterkend effect
• Steeds kouder of warmer
• Niet tegen te houden
Negatieve feedback is positief, positieve feedback is negatief (op vlak van klimaatverandering)
Glaciale periode= ijstijd: temp. Sterk gedaald was→ heel opprv
was ijs→ ijs meer reflectie zon →minder opwarming →ozon tot
zon
2= temp verhoging boven 2 → weten niet of we gaan
doorschieten of niet, zal temp stijgen of niet → stijging
zeeniveau onbekend
3&4 → heel hoog zeeniveau: hoge temp → geen CO2 opslag=
nog meer opwarming
H1: INLEIDING
WAT IS HET MILIEU?
=de fysieke, levende en niet-levende omgeving van de mens, waarmee deze in een wederkerige
relatie staat.
• Mensen zijn DEEL van het milieu en zijn afhankelijk van een gezonde, functionerende
planeet. Maar oefenen ook invloed uit op de natuur en het milieu
→Natuur en ecologie zijn hiervoor zeer belangrijk
HULPBRONNEN EN ECOSYSTEEMDIENSTEN
Natuurlijke hulpbronnen:
= grondstoffen of materialen en energiebronnen
Links: hernieuwbare energie
Rechts: fossiele stoffen, geraakt uitgeput
(Examenvraag)
Welke van de onderstaande bronnen beschouwen we als hernieuwbare energie?
1. Energie van een stuwdam?
2. Energie van de zonnepanelen?
3. Kernenergie?
4. Een STEG (stoom- en gasturbine)?
• Steg= turbine, werken op aardgas, stroom- en gasturbine, energie te maken
→Niet hernieuwbaar, aardgas op= geen energie meer
• Kernenergie= lang energie mee maken met kleine uranium
→Niet meer hernieuwbaar in België
Ecosysteemdiensten
= diensten geleverd door een goed functionerende planeet
• Klimaatregeling
• Zuurstof produceren (door planten)
• Voorkomen van bodemerosie door vegetatie
• Bestuiven van gewassen
• Productie van actieve componenten voor geneesmiddelen
(Zowel diensten als hulpbronnen staan onder druk door toenemende menselijke activiteit)
Milieukunde?
• Interdisciplinaire wetenschap
• De relatie tussen de mens en zijn milieu
• Potentiële en actuele problemen
, • Doel wegen aan te geven om deze problemen op te lossen en te voorkomen
• Verschillende geografische en tijdschaal
• Europese milieubeleid= Voorzorgsbeginsel + ‘de vervuiler betaalt’- principe
Energie en brandstof
Verwachting 2017-2040
• Minder energie verbruik→ Europa en Japan
→Omdat investeren in technieken die minder energie
verbruiken
• Meer energiegebruik → India
→Weinig technieken waardoor ze dan pas energie gaan
verbruiken om industrie te regelen
→Bevolkingsgroei, hoe meer mensen hoe meer je nodig
hebt + explosie economie
Schaarste grondstoffen
Toekomst niet meer:
• Aardolie, aardgas, uranium, lood, indium
Wel nog:
• Steenkool, maar veel uitstoot
Waar in de wereld nog: (inschatting)
• Fossiele brandstoffen→ Amerika
• West-Europa, weinig → afh van andere landen
PLANETAIRE GRENZEN
• Johan Rockström
→Professor, al jaren bezig met waar we staan, wat we moeten doen
• Eerst: “small world on a big planet”
→Mens had weinig impact, ecosysteemdiensten waren mooi in evenwicht
• Nu: “big world on a small planet”
→Planeet wordt veel te klein door stijgende bevolking
TIJDPERKEN
Afbeelding slide 27
Gemiddelde T op aarde over afgelopen 540 miljoen jaar:
• O: gemiddelde T in 1960
• Baan van de aarde verandert om de 100.000 jaar, verder &
dichter van de zon→ ijstijden
, • Laatste 10.000 jaar:
o Eerste keer sinds bestaan van de mens hoge, stabiele
temperatuur zonder schommelingen → stabiel
klimaat= goede groei= veel mensen
o Deze periode= HOLOCEEN= enige gekende toestand
van de planeet waarbij menselijke welvaart &
ontwikkeling mogelijk is
• Temperatuur gekend door aardboringen:
o Samenstelling gassen gelinkt aan bepaalde temperaturen
HOCKEY STICK (BELANGRIJK)
Voorbeeld: broeikasgassen
→Concentraties van gassen in de lucht die plots extreem aan het stijgen zijn
→Recht evenredig met temperatuurstijging (broeikaseffect)
Hoe dikker broeikas laag hoe meer warmte blijft
hangen
→ Wanneer het warmer wordt gaan ijskappen
smelten en komt methaan vrij
→Hoe meer methaan vrijkomt hoe sterker
broeikas laag
→Aarde warmt sneller op
CO2 uitstoot en opname
→ Ontstaat door misverhouding tussen wat vrijkomt en opgenomen wordt
Atmosfeer: wat niet opgenomen wordt in water en land
Hockeystick: concentratie in atmosfeer (blauw)
Probleem: verhouding niet ideaal
Het zeewater (oppervlakte) stijgt verontrustend, CO2-opname daalt…
Water: temperatuur is omgekeerd evenredig aan
opnamecapaciteit
→In warm water wordt minder CO2 opgenomen
→Hoe warmer water hoe kleiner buffer om CO2 op te
nemen, hoe groter blauw deel uit vorige grafiek
, ANTROPOCEEN
• De mens is uitgegroeid tot een kracht van geologische proporties (sinds 1950)
• Mens meer invloed op toestand waarin aarde zich bevindt dan geologische processen zoals:
→Afstand tot zon
→Vulkaanuitbarstingen
→Aardbevingen
• Holoceen is al verlaten, nu antropoceen tijdperk
• De toestand van de aarde wijkt al af van de gekende stabiele toestand van het holoceen
TIPPING POINTS
Belang: resilience (veerkracht van een systeem)
Links: stabiel
Rechts: stabiele situatie is weg
Hoe aarde reageer op milieudruk
2 stappen:
1. Veerkracht gaat verloren
• Zolang er veerkracht/ weerbaarheid is
• Biologische, fysische en chemische reacties zorgen voor negatieve feedback loops (demping
van effecten) en zorgen terug voor stabiele toestand
2. KANTELPUNT – geen veerkracht meer
• Positieve feedback loop: versterkend effect
• Steeds kouder of warmer
• Niet tegen te houden
Negatieve feedback is positief, positieve feedback is negatief (op vlak van klimaatverandering)
Glaciale periode= ijstijd: temp. Sterk gedaald was→ heel opprv
was ijs→ ijs meer reflectie zon →minder opwarming →ozon tot
zon
2= temp verhoging boven 2 → weten niet of we gaan
doorschieten of niet, zal temp stijgen of niet → stijging
zeeniveau onbekend
3&4 → heel hoog zeeniveau: hoge temp → geen CO2 opslag=
nog meer opwarming
