Lisa Van Damme
Sociologie
H1 Sociologie als wetenschap
= Interactie tussen personen & sociale eenheden
= Contextuele factoren die interactie bepalen
= Gevolgen van interactie op menselijk gedrag
Waarom sociologie belangrijk is voor sociaal werkers
• Samenleven ~ voetbalspel
➢ verloopt volgens bepaalde regels, patronen en wetmatigheden. Welk gedrag
mensen vertonen, en wat er tussen mensen en groeperingen gebeurt is niet
zomaar willekeurig, maar volgt bepaalde patronen.
• kwetsbare maatschappelijke positie van cliënten
➢ Als je met mensen werkt, en in het bijzonder met mensen in een kwetsbare
maatschappelijke positie, dan is het belangrijk om te begrijpen waar bepaalde
keuzes, bepaald gedrag, en een bepaalde sociale positie vandaan komen.
• Interpretaties
➢ We baseren ons oordeel, onze interpretaties op het kleine deel dat wij kennen of
menen te kennen, vanuit ons eigen referentiekader. Maar die interpretatie klopt
niet altijd met de werkelijkheid.
➔ Kritische houding & zicht op invloed omgeving op gedrag van jezelf/cliënt
De geschiedenis en de grondleggers van de sociologie
Ibn Khaldoun als voorloper van de sociologie
• 14de eeuw
• Pionier in analyses maken obv observaties en
gegevens verzamelen
• Ontwikkelde wetenschap van maatschappelijke
organisatie: focus op structuur en
veranderingsprocessen in een mij.
• 1e theorie van sociale verandering: gebeurt in cycli:
slingerbeweging tussen bloei en verval
Sociologie als antwoord op een samenleving in crisis
ontstaan van samenleving die steeds complexer werden:
• In groep samenleven om te overleven
• Jagers-verzamelaars
• Kleine sociale eenheden, samenwerking beperkt
• Minimaal sociaal systeem
• Vestigen op vaste plaats
• Landbouw
• Sociale complexiteit
• Tempels, irrigatiesystemen,…
• Verschillende rollen
Samenleving in verandering
1
,Lisa Van Damme
Middeleeuwen (4e – 15e eeuw)
• Goddelijke voorzienigheid
• Standenmaatschappij
Renaissance (16e eeuw)
• Vanzelfsprekendheden verliezen kracht: steeds meer zaken in vraag gestelt
• Verzet tegen kerk
Verlichtingsfilosofie (17e – 18e eeuw)
• Rationalisme en empirie (<=> speculatieve vooronderstellingen)
• Vooruitgangsoptimisme en maakbaarheid mij. (<=> statische samenleving omdat de
goden het zo willen)
Samenleving in crisis (19de eeuw)
• Ingrijpende sociale veranderingen
• Bv. Industriële revolutie, intellectuele revolutie... => politiek bewustzijn↑
=> Complexiteit ↑:vlucht naar de steden, ontstaan vakbonden, betekenis religie neemt af,
geboorteregeling… => Niet langer omstandigheden die buiten de mens liggen
De grondleggers van de sociologie
EMILE DURKHEIM – solidariteit
Mechanische solidariteit = verwijst naar de samenhang in traditionele
samenlevingen, waar mensen verbonden zijn door gedeelde waarden,
normen en gelijkaardige werkzaamheden. Het komt voor in kleine, hechte
gemeenschappen.
homogeniteit – collectief bewustzijn – dorp
Organische solidariteit = komt voor in moderne samenlevingen, waar
mensen afhankelijk zijn van elkaars verschillende vaardigheden en
functies. De samenleving is complexer en mensen vervullen verschillende
rollen, maar zijn toch met elkaar verbonden door wederzijdse
afhankelijkheid.
wederzijdse afhankelijkheid – arbeidsdeling – stad
MAX WEBER – mentaliteit
Hoe mensen hun omgeving ervaren gaat bepalen hoe ze zich
gedragen: Je bevind je in een bepaalde situatie >> je kijkt op bepaalde
manier naar realiteit >> je gaat je daarnaar gedragen
KARL MARX – sociale ongelijkheid
Economisch determinisme: economie van een samenleving
gaat de samenlevingsvorm gaan bepalen.
>> ongelijkheid wordt veroorzaakt door onevenwicht in
productieproces >> kapitalist <> proletariaat (=> klassenstrijd)
Sociologie vandaag
We maken nog steeds veranderingen mee. We staan nog steeds voor grote uitdagingen,
sociologen hebben dus nog steeds heel wat werk en onderzoek.
Sociologie – een poging tot definitie
= Studie van mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving
• Sociologie is erop gericht om die patronen in het sociale te begrijpen.
• Wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met het analyseren van de
samenleving en hoe mensen zich binnen groepen gedragen.
2
, Lisa Van Damme
• Helpt gedrag van mensen en interacties tussen mensen verklaren, en maakt duidelijk dat
het gedrag van mensen gelinkt is aan de sociale omstandigheden waarin ze zich
bevinden.
• Gedrag wordt gezien in relatie tot de heersende cultuur, de bestaande maatschappelijke
structuren en aanwezige machtsstructuren.
Sociale omgeving in brede zin van het woord:
➢ sociale verbanden, gezinsstructuren, religieuze verbanden, wetten, normen en
waarden, rolpatronen, culturele verbanden…
Sociale problemen
Sociologie als hulpmiddel om sociale problemen te begrijpen & aan te pakken.
1. Sociale oorsprong : Aardbeving >< gebrek aan hulp na natuurramp
2. Bewustheid: Min. een deel van de bevolking(bv. politici, orthopedagogen...)
3. Onwenselijk: !! Vaak verschillende/tegenstrijdige probleemdefinities
4. Overtuiging dat verbetering mogelijk is: Probleem oplossen of effecten verzachten
De taak van de socioloog
De empirische-analytische taak
= betrouwbare kennis verwerven over samenleving
= samenlevingsvormen, sociale problemen, netwerken, … in kaart brengen en verduidelijken
De kritisch taak
= feiten blootleggen om iets te verbeteren aan mij
De beleidsondersteunende taak
= aanleveren van alternatieve oplossingen voor sociale problemen
De positie van de socioloog: waardenvrij?
waardenvrijheid =Bij het onderzoek de eigen idealen en overtuigingen vergeten en de
maatschappij als ‘onpartijdige buitenstaander’ benaderen
Kan een socioloog waardenvrij zijn? Waarom wel/niet?
➔ zelf deel vd mij. die ze bestuderen
➔ zelf gevormd door hun sociale omgeving
➔ kunnen een mij. beïnvloeden (macht)
moet sociologie waardenvrij zijn? Of net niet?
Systeembevestigende wetenschap <=> wetenschap die voorschrijft hoe een maatschappij er
hoort uit te zien
H2 Sociaal bewustzijn
Invloed van andere bij ons zelfbeeld en gedrag.
Sociaal bewustzijn = Weten (bewustzijn) hoe de samenleving (het sociale) volgens jou in elkaar
zit en wat jouw plaats daarin is.
>> op basis hiervan contexten/interacties inschatten en op onszelf betrekken (stuurt ons gedrag)
Al ons gedrag is symbolisch
Handelingen zijn symbolisch -> symbolen leren interpreteren vanuit referentiekader
Symbolisch gedrag = gedrag waarbij een persoon reageert op of gebruikt maakt van een
systeem betekenisvolle symbolen (bv. gebaren, taal, beleefdheidsuitingen,…)
3
Sociologie
H1 Sociologie als wetenschap
= Interactie tussen personen & sociale eenheden
= Contextuele factoren die interactie bepalen
= Gevolgen van interactie op menselijk gedrag
Waarom sociologie belangrijk is voor sociaal werkers
• Samenleven ~ voetbalspel
➢ verloopt volgens bepaalde regels, patronen en wetmatigheden. Welk gedrag
mensen vertonen, en wat er tussen mensen en groeperingen gebeurt is niet
zomaar willekeurig, maar volgt bepaalde patronen.
• kwetsbare maatschappelijke positie van cliënten
➢ Als je met mensen werkt, en in het bijzonder met mensen in een kwetsbare
maatschappelijke positie, dan is het belangrijk om te begrijpen waar bepaalde
keuzes, bepaald gedrag, en een bepaalde sociale positie vandaan komen.
• Interpretaties
➢ We baseren ons oordeel, onze interpretaties op het kleine deel dat wij kennen of
menen te kennen, vanuit ons eigen referentiekader. Maar die interpretatie klopt
niet altijd met de werkelijkheid.
➔ Kritische houding & zicht op invloed omgeving op gedrag van jezelf/cliënt
De geschiedenis en de grondleggers van de sociologie
Ibn Khaldoun als voorloper van de sociologie
• 14de eeuw
• Pionier in analyses maken obv observaties en
gegevens verzamelen
• Ontwikkelde wetenschap van maatschappelijke
organisatie: focus op structuur en
veranderingsprocessen in een mij.
• 1e theorie van sociale verandering: gebeurt in cycli:
slingerbeweging tussen bloei en verval
Sociologie als antwoord op een samenleving in crisis
ontstaan van samenleving die steeds complexer werden:
• In groep samenleven om te overleven
• Jagers-verzamelaars
• Kleine sociale eenheden, samenwerking beperkt
• Minimaal sociaal systeem
• Vestigen op vaste plaats
• Landbouw
• Sociale complexiteit
• Tempels, irrigatiesystemen,…
• Verschillende rollen
Samenleving in verandering
1
,Lisa Van Damme
Middeleeuwen (4e – 15e eeuw)
• Goddelijke voorzienigheid
• Standenmaatschappij
Renaissance (16e eeuw)
• Vanzelfsprekendheden verliezen kracht: steeds meer zaken in vraag gestelt
• Verzet tegen kerk
Verlichtingsfilosofie (17e – 18e eeuw)
• Rationalisme en empirie (<=> speculatieve vooronderstellingen)
• Vooruitgangsoptimisme en maakbaarheid mij. (<=> statische samenleving omdat de
goden het zo willen)
Samenleving in crisis (19de eeuw)
• Ingrijpende sociale veranderingen
• Bv. Industriële revolutie, intellectuele revolutie... => politiek bewustzijn↑
=> Complexiteit ↑:vlucht naar de steden, ontstaan vakbonden, betekenis religie neemt af,
geboorteregeling… => Niet langer omstandigheden die buiten de mens liggen
De grondleggers van de sociologie
EMILE DURKHEIM – solidariteit
Mechanische solidariteit = verwijst naar de samenhang in traditionele
samenlevingen, waar mensen verbonden zijn door gedeelde waarden,
normen en gelijkaardige werkzaamheden. Het komt voor in kleine, hechte
gemeenschappen.
homogeniteit – collectief bewustzijn – dorp
Organische solidariteit = komt voor in moderne samenlevingen, waar
mensen afhankelijk zijn van elkaars verschillende vaardigheden en
functies. De samenleving is complexer en mensen vervullen verschillende
rollen, maar zijn toch met elkaar verbonden door wederzijdse
afhankelijkheid.
wederzijdse afhankelijkheid – arbeidsdeling – stad
MAX WEBER – mentaliteit
Hoe mensen hun omgeving ervaren gaat bepalen hoe ze zich
gedragen: Je bevind je in een bepaalde situatie >> je kijkt op bepaalde
manier naar realiteit >> je gaat je daarnaar gedragen
KARL MARX – sociale ongelijkheid
Economisch determinisme: economie van een samenleving
gaat de samenlevingsvorm gaan bepalen.
>> ongelijkheid wordt veroorzaakt door onevenwicht in
productieproces >> kapitalist <> proletariaat (=> klassenstrijd)
Sociologie vandaag
We maken nog steeds veranderingen mee. We staan nog steeds voor grote uitdagingen,
sociologen hebben dus nog steeds heel wat werk en onderzoek.
Sociologie – een poging tot definitie
= Studie van mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving
• Sociologie is erop gericht om die patronen in het sociale te begrijpen.
• Wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met het analyseren van de
samenleving en hoe mensen zich binnen groepen gedragen.
2
, Lisa Van Damme
• Helpt gedrag van mensen en interacties tussen mensen verklaren, en maakt duidelijk dat
het gedrag van mensen gelinkt is aan de sociale omstandigheden waarin ze zich
bevinden.
• Gedrag wordt gezien in relatie tot de heersende cultuur, de bestaande maatschappelijke
structuren en aanwezige machtsstructuren.
Sociale omgeving in brede zin van het woord:
➢ sociale verbanden, gezinsstructuren, religieuze verbanden, wetten, normen en
waarden, rolpatronen, culturele verbanden…
Sociale problemen
Sociologie als hulpmiddel om sociale problemen te begrijpen & aan te pakken.
1. Sociale oorsprong : Aardbeving >< gebrek aan hulp na natuurramp
2. Bewustheid: Min. een deel van de bevolking(bv. politici, orthopedagogen...)
3. Onwenselijk: !! Vaak verschillende/tegenstrijdige probleemdefinities
4. Overtuiging dat verbetering mogelijk is: Probleem oplossen of effecten verzachten
De taak van de socioloog
De empirische-analytische taak
= betrouwbare kennis verwerven over samenleving
= samenlevingsvormen, sociale problemen, netwerken, … in kaart brengen en verduidelijken
De kritisch taak
= feiten blootleggen om iets te verbeteren aan mij
De beleidsondersteunende taak
= aanleveren van alternatieve oplossingen voor sociale problemen
De positie van de socioloog: waardenvrij?
waardenvrijheid =Bij het onderzoek de eigen idealen en overtuigingen vergeten en de
maatschappij als ‘onpartijdige buitenstaander’ benaderen
Kan een socioloog waardenvrij zijn? Waarom wel/niet?
➔ zelf deel vd mij. die ze bestuderen
➔ zelf gevormd door hun sociale omgeving
➔ kunnen een mij. beïnvloeden (macht)
moet sociologie waardenvrij zijn? Of net niet?
Systeembevestigende wetenschap <=> wetenschap die voorschrijft hoe een maatschappij er
hoort uit te zien
H2 Sociaal bewustzijn
Invloed van andere bij ons zelfbeeld en gedrag.
Sociaal bewustzijn = Weten (bewustzijn) hoe de samenleving (het sociale) volgens jou in elkaar
zit en wat jouw plaats daarin is.
>> op basis hiervan contexten/interacties inschatten en op onszelf betrekken (stuurt ons gedrag)
Al ons gedrag is symbolisch
Handelingen zijn symbolisch -> symbolen leren interpreteren vanuit referentiekader
Symbolisch gedrag = gedrag waarbij een persoon reageert op of gebruikt maakt van een
systeem betekenisvolle symbolen (bv. gebaren, taal, beleefdheidsuitingen,…)
3
