Ethisch ondernemen
Inleiding:
over zingeven, samenleven en economie
Opbouw en inhoud van het vak
Doel van het vak:
- Kritische geest ontwikkelen => verschillende manier aanbieden om naar een zelfde probleem binnen
de wereld te kijken
- Economisch vraagstukken ethisch analyseren en evalueren
- Kritisch zelfverstaan: jezelf begrijpen als deel van en gevormd door een systeem
- Stimuleren van verbeeldingsvermogen en ondernemingszin
- Essentiële zijnskwaliteiten
2 thema’s:
Levensbeschouwing en zingeving Ethisch en kritisch denken
- De 4 grote vragen van ons bestaan - Systeemdenken en ethisch denken
- Overdaad en aandacht - Ongelijkheid
- De kracht van kwetsbaarheid - Gigantisme en innovatie
- De burn-out maatschappij - Platformkapitalisme, de gig economie en AI
- Klimaatverandering
- Geweld en verzet
- Maatschappelijk verantwoord ondernemen
en coöperatief ondernemen
Freire’s model voor “kritische pedagogiek”
Kritisch denken in de klas → iedereen neemt initiatief: alle leerleerlingen denken na en delen hun ideeën op
een open manier.
Als docent & studenten samen verantwoordelijkheid nemen om leercommunity te ontwikkelen, leren ze wat
écht betekenisvol en waardevol is
De 3 onderwijstaken – Gert Biesta
1. Kwalificatie: Inhoud van onderwijs => aanleren kennis en vaardigheden
2. Socialisatie: Inleiden in de maatschappij => traditie, praktijken, attitudes, overtuigingen, normen,…
3. Subjectivering: Kwaliteiten van het “persoon zijn” die we willen bevorderen => kritisch denken,
connectie maken, volwassenheid, samenleven, engagement, ondernemingszin,…
, Deze 3 elementen in evenwicht houden. Vandaag: vooral focus op kwalificatie. Belang van
subjectivering/ persoonsvorming wordt vergeten!
Jonge mensen niet alleen leren zich aan te passen aan de toekomst maar om zelf de toekomst te
maken
Wereldgericht onderwijs
- Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in de wereld
- De wereld opentrekken en open komen voor de wereld => jezelf in relatie tot de wereld ontmoeten
- Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld bent/komt
Vb. ondernemingszin, connectievorming, engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
Deel 1: zingeving en levensbeschouwing
reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn
“ De vraag is fout gesteld, wanneer we vragen naar de zin van het leven. Het leven is het, dat vragen stelt.”
- Victor Franki
De zin van het leven is niet 1 objectieve waarheid, dus niet iets dat voor iedereen zou gelden. Tijdens je leven ga
je continu nieuwe ervaringen meemaken, door deze ervaringen word je gedwongen om keuzes te maken.
(Vb. Wat ga je studeren? Ga je werken?) Je wordt gedwongen op je 18 om deze keuze te maken. Het leven gaat
op dit moment ervoor dus zorgen dat jij jezelf vragen zal stellen. Je gaat zelf zin geven aan je leven door de
keuzes die je maakt in jou leven → zin van het leven
Zin geven is iets individueel; jij maakt in jou leven zinvolle keuzes
De 4 grote vragen van ons bestaan – Irvin Yalom
“Wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”
=> vragen waarmee iedereen (over alle culturen heen) mee geconfronteerd wordt (=universeel karakter). Ze zijn
onderdeel van ons menszijn
1. Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die we
opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het leven
3. Isolatie en connectie: hoe we ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid
- De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre)
- We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven→ we moeten keuzes maken en
zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor onszelf
- Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld opnemen→ spanning tussen
vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen kiezen en verliezen
→Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op? Wat betekent
het voor om echte vrij te zijn?
,Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare)
- We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
- en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
- Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we niet kunnen
veranderen
- Uitdaging: hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid?
Isolatie en connectie (relaties)
- De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de ander → ik kan
niet voelen wat een ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
- Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak kunnen we alleen
vertrouwen, niet weten
- Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de andere en de
wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving
- We zijn in de wereld “geworpen”: we hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn, zelfs
niet dat we er zijn,…
- “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivator van de mens” (Viktor Frankl)e hebben
nood aan betekenis en zin in ons leven
- Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om met ervaringen
van zinloosheid?
Belang van deze uitdaging volgens Yalom
- Yalom argumenteert dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel zijn van ons
menszijn→ We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
- Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van deze condities → heeft
geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je er mee omgaat heb je deels in de hand
Vb: angststoornis
- Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manieren, afhankelijk van onze
context
- Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
- Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te sluiten, maar om ze
recht in de ogen te kijken
- “Het goed is om je onder te dompelen in de stroom van het leven”
, Aandacht en overdaad
over het belang van aandacht en contemplatie (=diep, rustig nadenken)
1. Overdaad:
Leven en leren in een overprikkelende wereld
- Oefening in klas 5 minuten niks doen
- Experiment mensen voor bepaalde tijd in een ruimte laten zitten met enkel een tafel met een
knop die hen een shock zal geven als ze hierop drukken → 25% vrouwen en 67% mannen
drukten op deze knop uit verveling
2. Een wereld van overdaad:
- Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk om onderscheid te maken tussen betekenisvolle en de
ruis
- Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
- Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van onmiddellijke prikkels en beloningen
Waarom vinden mensen het moeilijk om niks te doen?
→ Continu super veel informatie dat ons brein binnenkomt
Verslaafd aan prikkels
- Psychologische manipulatie: advertenties en beloning- en verslavingsmechanismes
Aandacht en gewoontes
- Hooked: How to build habit forming products
- Sociale media is niet zo ontwerpen om mensen te verbinden, maar om zoveel mogelijk interacties te
genereren die gemonetariseerd kunnen worden
The social dilemma
- Conclusie: ontwerp van sociale media is gericht op voeden van verslaving om winst te maximaliseren
- Maar de “oplossing” hiervoor wordt altijd beperkt tot aanpassen van persoonlijk gedrag
- Problemen van sociale media worden voorgesteld als perversie van de oorspronkelijke “goede
intenties” terwijl het ontwerp van sociale media deze problemen onvermijdelijk maakt
Inleiding:
over zingeven, samenleven en economie
Opbouw en inhoud van het vak
Doel van het vak:
- Kritische geest ontwikkelen => verschillende manier aanbieden om naar een zelfde probleem binnen
de wereld te kijken
- Economisch vraagstukken ethisch analyseren en evalueren
- Kritisch zelfverstaan: jezelf begrijpen als deel van en gevormd door een systeem
- Stimuleren van verbeeldingsvermogen en ondernemingszin
- Essentiële zijnskwaliteiten
2 thema’s:
Levensbeschouwing en zingeving Ethisch en kritisch denken
- De 4 grote vragen van ons bestaan - Systeemdenken en ethisch denken
- Overdaad en aandacht - Ongelijkheid
- De kracht van kwetsbaarheid - Gigantisme en innovatie
- De burn-out maatschappij - Platformkapitalisme, de gig economie en AI
- Klimaatverandering
- Geweld en verzet
- Maatschappelijk verantwoord ondernemen
en coöperatief ondernemen
Freire’s model voor “kritische pedagogiek”
Kritisch denken in de klas → iedereen neemt initiatief: alle leerleerlingen denken na en delen hun ideeën op
een open manier.
Als docent & studenten samen verantwoordelijkheid nemen om leercommunity te ontwikkelen, leren ze wat
écht betekenisvol en waardevol is
De 3 onderwijstaken – Gert Biesta
1. Kwalificatie: Inhoud van onderwijs => aanleren kennis en vaardigheden
2. Socialisatie: Inleiden in de maatschappij => traditie, praktijken, attitudes, overtuigingen, normen,…
3. Subjectivering: Kwaliteiten van het “persoon zijn” die we willen bevorderen => kritisch denken,
connectie maken, volwassenheid, samenleven, engagement, ondernemingszin,…
, Deze 3 elementen in evenwicht houden. Vandaag: vooral focus op kwalificatie. Belang van
subjectivering/ persoonsvorming wordt vergeten!
Jonge mensen niet alleen leren zich aan te passen aan de toekomst maar om zelf de toekomst te
maken
Wereldgericht onderwijs
- Onderwijs als vorming: uitgenodigd worden om persoon te worden in de wereld
- De wereld opentrekken en open komen voor de wereld => jezelf in relatie tot de wereld ontmoeten
- Ontwikkelen van zijnskwaliteiten: hoe je als persoon in de wereld bent/komt
Vb. ondernemingszin, connectievorming, engagement, kwetsbaarheid, diepe aandacht,
betekenisgeving,…
Deel 1: zingeving en levensbeschouwing
reflecties over hoe we in de wereld kunnen zijn
“ De vraag is fout gesteld, wanneer we vragen naar de zin van het leven. Het leven is het, dat vragen stelt.”
- Victor Franki
De zin van het leven is niet 1 objectieve waarheid, dus niet iets dat voor iedereen zou gelden. Tijdens je leven ga
je continu nieuwe ervaringen meemaken, door deze ervaringen word je gedwongen om keuzes te maken.
(Vb. Wat ga je studeren? Ga je werken?) Je wordt gedwongen op je 18 om deze keuze te maken. Het leven gaat
op dit moment ervoor dus zorgen dat jij jezelf vragen zal stellen. Je gaat zelf zin geven aan je leven door de
keuzes die je maakt in jou leven → zin van het leven
Zin geven is iets individueel; jij maakt in jou leven zinvolle keuzes
De 4 grote vragen van ons bestaan – Irvin Yalom
“Wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan?”
=> vragen waarmee iedereen (over alle culturen heen) mee geconfronteerd wordt (=universeel karakter). Ze zijn
onderdeel van ons menszijn
1. Vrijheid (en verantwoordelijkheid): de keuzes die we maken en de verantwoordelijkheid die we
opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies): hoe we omgaan met het oncontroleerbare van het leven
3. Isolatie en connectie: hoe we ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving: de zin en onzin van ons leven
Vrijheid
- De mens is gedoemd om vrij zijn” (Sartre)
- We ervaren allemaal een zeker auteurschap over onszelf en ons leven→ we moeten keuzes maken en
zijn daarin (deels) verantwoordelijk voor onszelf
- Vraagt dat we een zeker verantwoordelijkheid voor onszelf en de wereld opnemen→ spanning tussen
vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen kiezen en verliezen
→Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheid nemen we op? Wat betekent
het voor om echte vrij te zijn?
,Angst voor de dood en het verlies (het oncontroleerbare)
- We hebben heel wat dingen in de wereld niet in de hand
- en we hebben onszelf vaak nauwelijks in de hand…
- Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we niet kunnen
veranderen
- Uitdaging: hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan onze
eindigheid/sterfelijkheid?
Isolatie en connectie (relaties)
- De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de ander → ik kan
niet voelen wat een ander voelt, ik kan niet weten wat een ander denkt,…
- Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak kunnen we alleen
vertrouwen, niet weten
- Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de andere en de
wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een gemeenschap?
Zinloosheid en zingeving
- We zijn in de wereld “geworpen”: we hebben niet voor gekozen wie we zijn, waar we geboren zijn, zelfs
niet dat we er zijn,…
- “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivator van de mens” (Viktor Frankl)e hebben
nood aan betekenis en zin in ons leven
- Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om met ervaringen
van zinloosheid?
Belang van deze uitdaging volgens Yalom
- Yalom argumenteert dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel zijn van ons
menszijn→ We moeten er allemaal op onze manier een antwoord op formuleren
- Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van deze condities → heeft
geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je er mee omgaat heb je deels in de hand
Vb: angststoornis
- Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manieren, afhankelijk van onze
context
- Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
- Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te sluiten, maar om ze
recht in de ogen te kijken
- “Het goed is om je onder te dompelen in de stroom van het leven”
, Aandacht en overdaad
over het belang van aandacht en contemplatie (=diep, rustig nadenken)
1. Overdaad:
Leven en leren in een overprikkelende wereld
- Oefening in klas 5 minuten niks doen
- Experiment mensen voor bepaalde tijd in een ruimte laten zitten met enkel een tafel met een
knop die hen een shock zal geven als ze hierop drukken → 25% vrouwen en 67% mannen
drukten op deze knop uit verveling
2. Een wereld van overdaad:
- Overdaad aan impulsen en informatie: moeilijk om onderscheid te maken tussen betekenisvolle en de
ruis
- Overdaad aan entertainment: gemakkelijk om afgeleid te worden
- Internet en elektronica: constante beschikbaarheid van onmiddellijke prikkels en beloningen
Waarom vinden mensen het moeilijk om niks te doen?
→ Continu super veel informatie dat ons brein binnenkomt
Verslaafd aan prikkels
- Psychologische manipulatie: advertenties en beloning- en verslavingsmechanismes
Aandacht en gewoontes
- Hooked: How to build habit forming products
- Sociale media is niet zo ontwerpen om mensen te verbinden, maar om zoveel mogelijk interacties te
genereren die gemonetariseerd kunnen worden
The social dilemma
- Conclusie: ontwerp van sociale media is gericht op voeden van verslaving om winst te maximaliseren
- Maar de “oplossing” hiervoor wordt altijd beperkt tot aanpassen van persoonlijk gedrag
- Problemen van sociale media worden voorgesteld als perversie van de oorspronkelijke “goede
intenties” terwijl het ontwerp van sociale media deze problemen onvermijdelijk maakt
