INTRODUCTIE LES
In het nieuwe strafrechtboek, dat in april 2026 in werking treedt, vallen bepaalde feiten niet langer
onder het strafrecht, maar onder administratieve sancties (GAS-boetes). Zo worden wildplassen,
sluikstorten en nacht-lawaai niet strafrechtelijk vervolgd, tenzij opgelegd door een strafrechter.
Andere feiten blijven wel strafbaar, zoals openbare seks, diefstal, schending van het briefgeheim en
valsheid in geschrifte (zoals een doktersbriefje vervalsen). Feiten zoals stiekem je gsm gebruiken in
de les of spieken op een examen zijn niet strafbaar. Verder blijft het principe van verjaring gelden: als
een zaak niet binnen de wettelijke termijn voor de rechter komt, kan er geen straf meer worden
opgelegd.
1 Indeling van het strafrecht
Het strafrecht kent twee subtakken:
1. Materieel strafrecht bepaalt wat een misdrijf is, onder welke voorwaarden iemand strafbaar
is en welke straf opgelegd kan worden. Dit richt zich op de burger en omvat
verbodsbepalingen die vaak als vanzelfsprekend worden ervaren. Overtreding leidt tot
bestraffing.
2. Formeel strafrecht (strafprocesrecht) regelt hoe misdrijven worden opgespoord, vervolgd
en berecht. Dit richt zich
op de overheid en bevat
procedurele spelregels.
Overtredingen leiden niet
tot bestraffing, maar
kunnen gevolgen hebben
zoals nietigheid van het
proces, uitsluiting van
bewijs of
onontvankelijkheid van
de strafvordering. Dit
aspect van het strafrecht
wordt minder goed
begrepen door het
publiek, vooral als
verdachten hierdoor
vrijuit gaan.
2 Welke overheid is bevoegd om regels m.b.t. strafrecht uit te vaardigen?
In België is strafrecht grotendeels een federale materie, maar ook de gemeenschappen en gewesten
spelen een rol. Zij kunnen strafbepalingen opnemen in hun wetgeving voor materies binnen hun
bevoegdheid, zoals milieu en ruimtelijke ordening. De handhaving hiervan blijft echter federaal, via
de politie, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht. Steeds vaker worden verboden
gedragingen niet via het klassieke strafrecht aangepakt, maar door bestuurlijke handhaving, zoals
administratieve sancties (bv. GAS-boetes). Dit is geen exclusieve federale bevoegdheid, maar ook
,gewesten en gemeenschappen kunnen deze sancties opleggen. Daarnaast vallen jeugddelicten, hulp-
en dienstverlening aan gedetineerden en geïnterneerden onder de bevoegdheid van de
gemeenschappen.
De zesde staatshervorming heeft bepaalde strafrechtelijke bevoegdheden, zoals justitiehuizen,
elektronisch toezicht en jeugddelinquentierecht, overgeheveld naar de gemeenschappen. Naast de
nationale bevoegdheidsverdeling heeft ook het Europees en internationaal recht een invloed op het
Belgische strafrecht. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) legt normen op
met betrekking tot mensenrechten, zoals het recht op een eerlijk proces en privacy. Daarnaast spelen
Europese instrumenten zoals het Europees aanhoudingsbevel, Europol en Eurojust een rol in
grensoverschrijdende samenwerking. Ook internationale strafhoven dragen bij aan de ontwikkeling
van het strafrecht.
Hierdoor is justitie in België een gedeelde bevoegdheid op verschillende niveaus, met een complexe
wisselwerking tussen federale, regionale en internationale regelgeving.
3 Belangrijke bronnen van strafrecht
De belangrijkste bron van het materieel strafrecht in België is het strafwetboek (Sw.), bestaande uit
twee delen:
Boek I bevat algemene bepalingen.
Boek II somt misdrijven en hun straffen op.
Daarnaast bestaan bijzondere strafwetten, zoals de wegverkeerswet, wapenwet en racismewet. De
algemene regels uit Boek I gelden meestal ook voor deze wetten, tenzij er afwijkingen zijn.
Het strafprocesrecht is vooral geregeld in het wetboek van strafvordering (Sv.), aangevuld met
andere belangrijke wetten, zoals:
De Wet Strafuitvoering (rechten van veroordeelden en slachtoffers).
De Interneringswet (voor personen met een geestesstoornis).
De Wet op de voorlopige hechtenis.
Deze wetten vormen samen de basis van het Belgische strafrecht.
STRAFPROCESRECHT
1 Doelstellingen van het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht heeft een dubbele doelstelling:
1. Waarheidsvinding – opsporen en vervolgen van misdrijven.
2. Bescherming van grondrechten – zoals recht op privacy, een eerlijk proces en het
vermoeden van onschuld.
Deze belangen staan vaak tegenover elkaar, wat strafprocesrecht complex maakt. De publieke opinie
neigt vaak naar één van beide kanten, wat tot onbegrip leidt.
Doorheen de tijd is er een slingerbeweging zichtbaar:
, Tot WOII lag de nadruk op waarheidsvinding.
Sinds de jaren ’60, onder invloed van mensenrechtenverdragen, kregen grondrechten meer
bescherming.
Na 9/11 en recente terreuraanslagen beweegt de slinger weer richting waarheidsvinding, met
strengere wetgeving zoals ruimere huiszoekingsbevoegdheden, telefoontaps en
identificeerbare prepaid-kaarten.
Vandaag wordt de balans opnieuw meer in het voordeel van opsporing en bestrijding van criminaliteit
gelegd, soms ten koste van individuele rechten.
2 De twee fasen van een strafproces
In tegenstelling tot een burgerlijk proces (bv. een huurgeschil, of een probleem tussen twee buren) dat
voor een burgerlijk gerecht wordt uit’gevochten’, kent men in een normaal strafproces niet één, maar
twee fasen: de fase van het vooronderzoek en de fase van de terechtzitting (voor de vonnisrechter).
2.1 De fase van het vooronderzoek
Het vooronderzoek in een strafzaak wordt geleid door het openbaar ministerie of de
onderzoeksrechter en heeft als doel:
1. De verdachte identificeren.
2. Onderzoeken of er voldoende bezwaren zijn om hem voor de rechter te brengen.
Er zijn twee soorten vooronderzoek:
Opsporingsonderzoek (door het openbaar ministerie).
Gerechtelijk onderzoek (door de onderzoeksrechter).
Dit proces heeft een inquisitoir karakter, wat betekent dat:
Het geheim is voor publiek, verdachte en slachtoffer.
Het is niet-tegensprekelijk: de verdachte kan geen bezwaren weerleggen of invloed
uitoefenen op het onderzoek.
2.2 De fase van Onderzoek ten gronde
Het onderzoek ten gronde vindt plaats tijdens de terechtzitting voor de vonnisrechter
(politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Assisen).
Doelstellingen:
1. Heeft de verdachte het misdrijf gepleegd?
2. Zo ja, welke straf krijgt hij?
, Kenmerken:
Openbaar: publiek mag aanwezig zijn.
Tegensprekelijk: de verdachte mag bewijzen tegen hem weerleggen, maar heeft geen
bewijslast.
Door deze kenmerken heeft de terechtzitting een accusatoir karakter.
3 De hoofdrolspelers in het strafprocesrecht
3.1 De verdachte
De term verdachte wordt in brede zin gebruikt voor iedereen tegen wie een strafzaak loopt, maar er
zijn verschillende statuten afhankelijk van de fase van het strafproces:
Tijdens het vooronderzoek
Verdachte: persoon tegen wie een vooronderzoek loopt.
Inverdenkinggestelde: verdachte die officieel op de hoogte is gebracht van de verdenking
(alleen binnen een gerechtelijk onderzoek).
Inbeschuldiginggestelde: verdachte die door de Kamer van Inbeschuldigingstelling wordt
doorverwezen naar het Hof van Assisen voor een zwaar misdrijf.
Tijdens de terechtzitting
Beklaagde: verdachte die voor de politierechtbank of correctionele rechtbank verschijnt.
Beschuldigde: verdachte die voor het Hof van Assisen verschijnt.
Veroordeelde: persoon die schuldig is bevonden en een straf heeft gekregen.
Belang van het onderscheid
Een inverdenkinggestelde heeft meer rechten dan een verdachte in een opsporingsonderzoek
(zoals inzage in het dossier).
Tijdens de terechtzitting heeft een verdachte (beklaagde of beschuldigde) volledige
procesrechten, zoals dossierinzage en verdediging.
In het nieuwe strafrechtboek, dat in april 2026 in werking treedt, vallen bepaalde feiten niet langer
onder het strafrecht, maar onder administratieve sancties (GAS-boetes). Zo worden wildplassen,
sluikstorten en nacht-lawaai niet strafrechtelijk vervolgd, tenzij opgelegd door een strafrechter.
Andere feiten blijven wel strafbaar, zoals openbare seks, diefstal, schending van het briefgeheim en
valsheid in geschrifte (zoals een doktersbriefje vervalsen). Feiten zoals stiekem je gsm gebruiken in
de les of spieken op een examen zijn niet strafbaar. Verder blijft het principe van verjaring gelden: als
een zaak niet binnen de wettelijke termijn voor de rechter komt, kan er geen straf meer worden
opgelegd.
1 Indeling van het strafrecht
Het strafrecht kent twee subtakken:
1. Materieel strafrecht bepaalt wat een misdrijf is, onder welke voorwaarden iemand strafbaar
is en welke straf opgelegd kan worden. Dit richt zich op de burger en omvat
verbodsbepalingen die vaak als vanzelfsprekend worden ervaren. Overtreding leidt tot
bestraffing.
2. Formeel strafrecht (strafprocesrecht) regelt hoe misdrijven worden opgespoord, vervolgd
en berecht. Dit richt zich
op de overheid en bevat
procedurele spelregels.
Overtredingen leiden niet
tot bestraffing, maar
kunnen gevolgen hebben
zoals nietigheid van het
proces, uitsluiting van
bewijs of
onontvankelijkheid van
de strafvordering. Dit
aspect van het strafrecht
wordt minder goed
begrepen door het
publiek, vooral als
verdachten hierdoor
vrijuit gaan.
2 Welke overheid is bevoegd om regels m.b.t. strafrecht uit te vaardigen?
In België is strafrecht grotendeels een federale materie, maar ook de gemeenschappen en gewesten
spelen een rol. Zij kunnen strafbepalingen opnemen in hun wetgeving voor materies binnen hun
bevoegdheid, zoals milieu en ruimtelijke ordening. De handhaving hiervan blijft echter federaal, via
de politie, het Openbaar Ministerie en de rechterlijke macht. Steeds vaker worden verboden
gedragingen niet via het klassieke strafrecht aangepakt, maar door bestuurlijke handhaving, zoals
administratieve sancties (bv. GAS-boetes). Dit is geen exclusieve federale bevoegdheid, maar ook
,gewesten en gemeenschappen kunnen deze sancties opleggen. Daarnaast vallen jeugddelicten, hulp-
en dienstverlening aan gedetineerden en geïnterneerden onder de bevoegdheid van de
gemeenschappen.
De zesde staatshervorming heeft bepaalde strafrechtelijke bevoegdheden, zoals justitiehuizen,
elektronisch toezicht en jeugddelinquentierecht, overgeheveld naar de gemeenschappen. Naast de
nationale bevoegdheidsverdeling heeft ook het Europees en internationaal recht een invloed op het
Belgische strafrecht. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) legt normen op
met betrekking tot mensenrechten, zoals het recht op een eerlijk proces en privacy. Daarnaast spelen
Europese instrumenten zoals het Europees aanhoudingsbevel, Europol en Eurojust een rol in
grensoverschrijdende samenwerking. Ook internationale strafhoven dragen bij aan de ontwikkeling
van het strafrecht.
Hierdoor is justitie in België een gedeelde bevoegdheid op verschillende niveaus, met een complexe
wisselwerking tussen federale, regionale en internationale regelgeving.
3 Belangrijke bronnen van strafrecht
De belangrijkste bron van het materieel strafrecht in België is het strafwetboek (Sw.), bestaande uit
twee delen:
Boek I bevat algemene bepalingen.
Boek II somt misdrijven en hun straffen op.
Daarnaast bestaan bijzondere strafwetten, zoals de wegverkeerswet, wapenwet en racismewet. De
algemene regels uit Boek I gelden meestal ook voor deze wetten, tenzij er afwijkingen zijn.
Het strafprocesrecht is vooral geregeld in het wetboek van strafvordering (Sv.), aangevuld met
andere belangrijke wetten, zoals:
De Wet Strafuitvoering (rechten van veroordeelden en slachtoffers).
De Interneringswet (voor personen met een geestesstoornis).
De Wet op de voorlopige hechtenis.
Deze wetten vormen samen de basis van het Belgische strafrecht.
STRAFPROCESRECHT
1 Doelstellingen van het strafprocesrecht
Het strafprocesrecht heeft een dubbele doelstelling:
1. Waarheidsvinding – opsporen en vervolgen van misdrijven.
2. Bescherming van grondrechten – zoals recht op privacy, een eerlijk proces en het
vermoeden van onschuld.
Deze belangen staan vaak tegenover elkaar, wat strafprocesrecht complex maakt. De publieke opinie
neigt vaak naar één van beide kanten, wat tot onbegrip leidt.
Doorheen de tijd is er een slingerbeweging zichtbaar:
, Tot WOII lag de nadruk op waarheidsvinding.
Sinds de jaren ’60, onder invloed van mensenrechtenverdragen, kregen grondrechten meer
bescherming.
Na 9/11 en recente terreuraanslagen beweegt de slinger weer richting waarheidsvinding, met
strengere wetgeving zoals ruimere huiszoekingsbevoegdheden, telefoontaps en
identificeerbare prepaid-kaarten.
Vandaag wordt de balans opnieuw meer in het voordeel van opsporing en bestrijding van criminaliteit
gelegd, soms ten koste van individuele rechten.
2 De twee fasen van een strafproces
In tegenstelling tot een burgerlijk proces (bv. een huurgeschil, of een probleem tussen twee buren) dat
voor een burgerlijk gerecht wordt uit’gevochten’, kent men in een normaal strafproces niet één, maar
twee fasen: de fase van het vooronderzoek en de fase van de terechtzitting (voor de vonnisrechter).
2.1 De fase van het vooronderzoek
Het vooronderzoek in een strafzaak wordt geleid door het openbaar ministerie of de
onderzoeksrechter en heeft als doel:
1. De verdachte identificeren.
2. Onderzoeken of er voldoende bezwaren zijn om hem voor de rechter te brengen.
Er zijn twee soorten vooronderzoek:
Opsporingsonderzoek (door het openbaar ministerie).
Gerechtelijk onderzoek (door de onderzoeksrechter).
Dit proces heeft een inquisitoir karakter, wat betekent dat:
Het geheim is voor publiek, verdachte en slachtoffer.
Het is niet-tegensprekelijk: de verdachte kan geen bezwaren weerleggen of invloed
uitoefenen op het onderzoek.
2.2 De fase van Onderzoek ten gronde
Het onderzoek ten gronde vindt plaats tijdens de terechtzitting voor de vonnisrechter
(politierechtbank, correctionele rechtbank, Hof van Assisen).
Doelstellingen:
1. Heeft de verdachte het misdrijf gepleegd?
2. Zo ja, welke straf krijgt hij?
, Kenmerken:
Openbaar: publiek mag aanwezig zijn.
Tegensprekelijk: de verdachte mag bewijzen tegen hem weerleggen, maar heeft geen
bewijslast.
Door deze kenmerken heeft de terechtzitting een accusatoir karakter.
3 De hoofdrolspelers in het strafprocesrecht
3.1 De verdachte
De term verdachte wordt in brede zin gebruikt voor iedereen tegen wie een strafzaak loopt, maar er
zijn verschillende statuten afhankelijk van de fase van het strafproces:
Tijdens het vooronderzoek
Verdachte: persoon tegen wie een vooronderzoek loopt.
Inverdenkinggestelde: verdachte die officieel op de hoogte is gebracht van de verdenking
(alleen binnen een gerechtelijk onderzoek).
Inbeschuldiginggestelde: verdachte die door de Kamer van Inbeschuldigingstelling wordt
doorverwezen naar het Hof van Assisen voor een zwaar misdrijf.
Tijdens de terechtzitting
Beklaagde: verdachte die voor de politierechtbank of correctionele rechtbank verschijnt.
Beschuldigde: verdachte die voor het Hof van Assisen verschijnt.
Veroordeelde: persoon die schuldig is bevonden en een straf heeft gekregen.
Belang van het onderscheid
Een inverdenkinggestelde heeft meer rechten dan een verdachte in een opsporingsonderzoek
(zoals inzage in het dossier).
Tijdens de terechtzitting heeft een verdachte (beklaagde of beschuldigde) volledige
procesrechten, zoals dossierinzage en verdediging.
