Océ François Micro-economie 2025
Micro-economie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: inleiding en vraag en aanbod.................................1
1. Wat is economie......................................................................................................... 1
1.1. Tien principes van micro-economie......................................................................1
2. De markt en marktvormen......................................................................................... 1
3. Vraag.......................................................................................................................... 2
3.2. Wet van de vraag................................................................................................. 2
3.1. De vraagfunctie.................................................................................................... 2
4. Aanbod....................................................................................................................... 3
4.1. Wet van het aanbod............................................................................................. 4
4.2. De aanbodfunctie................................................................................................. 4
5. Marktevenwicht.......................................................................................................... 5
WPO 1....................................................................................... 5
Overzichtsvragen............................................................................................................ 5
Oefening 1...................................................................................................................... 5
Oefening 2...................................................................................................................... 7
Oefening 3...................................................................................................................... 7
Oefening 4...................................................................................................................... 8
Oefening 5...................................................................................................................... 8
Oefening 6...................................................................................................................... 9
Oefening 7.................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4: Elasticiteiten.......................................................10
1. Definitie en voorbeeld............................................................................................... 10
2. Elasticiteit van de vraag...........................................................................................11
2.1. Prijselasticiteit van de vraag...............................................................................11
Deze methode vloekt omdat je 2 antwoorden krijgt voor éénzelfde vraag namelijk
hoe sterk zal de consument reageren op een verandering in de prijs? Dit komt door
het verschil in het referentie-/startpunt.....................................................................12
2.2. Midpoint methode - Boogelasticiteit...................................................................12
2.3. Determinanten................................................................................................... 13
2.4. Puntelasticiteit.................................................................................................... 13
2.5. Inkomenselasticiteit........................................................................................... 14
2.3. Kruiselingse prijselasticiteit................................................................................14
,Océ François Micro-economie 2025
3. Elasticiteit van het aanbod.......................................................................................14
3.1. Determinanten................................................................................................... 14
3.2. Midpoint methode - Boogelasticiteit...................................................................15
WPO 2..................................................................................... 15
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 15
Oefening 1.................................................................................................................... 17
Oefening 2.................................................................................................................... 17
Oefening 3.................................................................................................................... 18
Oefening 4.................................................................................................................... 19
Oefening 5.................................................................................................................... 19
Oefening 6.................................................................................................................... 20
Oefening 7.................................................................................................................... 20
Oefening 8.................................................................................................................... 21
Oefening 9.................................................................................................................... 22
Oefening 10.................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 5: Consumentengedrag............................................22
1. Het standaard economische model...........................................................................22
2. De budgetbeperking ‘kan’........................................................................................22
2.1. Budgetrechte en beperking................................................................................23
2.2. Opportuniteitskost.............................................................................................. 23
2.3. Verandering in inkomen......................................................................................24
3. De voorkeuren ‘wil’................................................................................................... 24
3.1. Axioma’s............................................................................................................ 24
3.2. Indifferentiecurves............................................................................................. 24
3.3. Nut en marginaal nut.......................................................................................... 25
3.4. Marginale substitutievoet...................................................................................26
4. Keuze optimalisatie ‘doe’..........................................................................................26
5. Veranderingen in inkomen........................................................................................27
5.1. Inkomens-offercurve........................................................................................... 27
5.2. Engelcurve......................................................................................................... 27
6. Veranderingen in prijs............................................................................................... 27
6.1. Prijs-offercurve................................................................................................... 27
6.2. Inkomens- en substitutie-effect..........................................................................27
WPO 3..................................................................................... 28
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 28
Oefening 1.................................................................................................................... 29
Oefening 2.................................................................................................................... 30
Oefening 3.................................................................................................................... 31
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 4.................................................................................................................... 31
Oefening 5.................................................................................................................... 32
Oefening 6.................................................................................................................... 32
Oefening 7.................................................................................................................... 33
Oefening 8.................................................................................................................... 34
Oefening 9.................................................................................................................... 34
Oefening 10.................................................................................................................. 35
Oefening 11.................................................................................................................. 35
Oefening 12.................................................................................................................. 36
Oefening 13.................................................................................................................. 36
Hoofdstuk 6: Gedrag producent / Competitieve markten............37
1. Inleiding.................................................................................................................... 37
2. Productie en kosten..................................................................................................37
2.1. (Afnemend) Marginaal product...........................................................................37
2.2. Economische en boekhoudkundige kosten.........................................................38
3. Soorten kosten.......................................................................................................... 38
3.1. Totale/variabele en vaste kosten........................................................................38
3.2. Gemiddelde totale/variabele/vaste kosten.........................................................38
3.3. Gemiddelde totale en de marginale kosten........................................................38
3.4. Kostencurve op KT versus LT..............................................................................39
4. Totale opbrengst (TR)...............................................................................................39
4.1. Totale, gemiddelde en marginale opbrengsten...................................................39
5. Maximale winst (Π)................................................................................................... 39
5.1. Sluiting versus exit............................................................................................. 39
6. Individuele aanbodcurve en marktaanbod................................................................40
WPO 4..................................................................................... 40
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 40
Oefening 1.................................................................................................................... 41
Oefening 2.................................................................................................................... 42
Oefening 3.................................................................................................................... 43
Oefening 4.................................................................................................................... 44
Oefening 5.................................................................................................................... 44
Oefening 6.................................................................................................................... 45
Oefening 7.................................................................................................................... 46
Oefening 8.................................................................................................................... 47
Oefening 9.................................................................................................................... 48
Oefening 10.................................................................................................................. 49
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 11.................................................................................................................. 50
Hoofdstuk 7.1.: Efficiency.........................................................50
1. Normatieve versus positieve economie....................................................................50
2. Consumentensurplus................................................................................................50
7. Producentensurplus..................................................................................................51
8. Marktefficiëntie......................................................................................................... 51
Hoofdstuk 7.2.: Behavioural Economics.....................................51
1. Homo economicus en biases.....................................................................................51
1.1. Biases................................................................................................................. 51
1.2. Heuristieken (vuistregels)...................................................................................52
Hoofdstuk 10: Publieke goederen.............................................53
1. Soorten goederen..................................................................................................... 53
3. Gemeenschappelijke hulpbronnen (common resources)..........................................54
4. Merit goods (verdienstegoederen)............................................................................54
Hoofdstuk 11: Externaliteiten en marktfalen.............................54
1. Externe effecten....................................................................................................... 54
2. Marktinefficiëntie...................................................................................................... 55
3. Private oplossingen voor externe effecten................................................................55
4. Publieke oplossingen voor externe effecten.............................................................55
Hoofdstuk 12: Asymmetrische informatie..................................56
1. Assymetrische informatie......................................................................................... 56
2. Behavioural economics............................................................................................. 58
Hoofdstuk 13: Productiebeslissingen........................................58
1. Inleiding.................................................................................................................... 58
2. Isokwanten............................................................................................................... 58
2.1. Marginale technische substitutieratio /marginale transformatievoet..................58
3. Isokost...................................................................................................................... 59
4. Keuze(optimalisatie)................................................................................................. 59
WPO 5..................................................................................... 59
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 59
Oefening 1.................................................................................................................... 60
Oefening 2.................................................................................................................... 61
Oefening 3.................................................................................................................... 62
Oefening 4.................................................................................................................... 62
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 5.................................................................................................................... 63
Oefening 6.................................................................................................................... 64
Oefening 7.................................................................................................................... 64
Oefening 10: herhalingsoefening hoofdstuk 3-6...........................................................64
Hoofdstuk 14: Monopolie..........................................................68
1. Waarom ontstaan monopolies?.................................................................................68
2. Prijs en outputbeslissingen onder monopolie............................................................68
2.1. Totale opbrengst (TR)......................................................................................... 69
2.2. Marginale opbrengst (MR)..................................................................................69
2.3. Maximale winst................................................................................................... 69
2.4. Maximale opbrengst........................................................................................... 70
3. Welvaartskost van monopolie...................................................................................70
4. Prijsdiscriminatie....................................................................................................... 70
4.1. Perfecte prijsdiscriminatie..................................................................................70
4.2. Niet-perfecte prijsdiscriminatie..........................................................................70
Hoofdstuk 15: Monopolistische concurrentie.............................71
1. Concurrentie en winstmaximalisatie bij productdifferentiatie...................................71
1.1. TR en MR op KT en LT......................................................................................... 71
2. Reclame en branding................................................................................................71
WPO 6..................................................................................... 72
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 72
Oefening 2.................................................................................................................... 72
Oefening 3.................................................................................................................... 73
Oefening 4.................................................................................................................... 74
Oefening 5.................................................................................................................... 75
Oefening 6.................................................................................................................... 75
Oefening 7.................................................................................................................... 76
Oefening 8.................................................................................................................... 77
Oefening 9.................................................................................................................... 78
Hoofdstuk 16: Oligopolie..........................................................78
1. Evenwicht bij duopolie (2 bedrijven).........................................................................78
2. Speltheorie............................................................................................................... 79
2.1. Prisonner’s dilemma........................................................................................... 79
2.2. Nash-evenwicht.................................................................................................. 80
2.3. Tacit-collusion..................................................................................................... 80
WPO 7..................................................................................... 80
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 80
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 1.................................................................................................................... 81
Oefening 2.................................................................................................................... 82
Oefening 3.................................................................................................................... 82
Oefening 4.................................................................................................................... 83
Oefening 5.................................................................................................................... 84
Oefening 6.................................................................................................................... 85
Oefening 7.................................................................................................................... 86
Oefening 8.................................................................................................................... 87
Hoofdstuk 19: Interdependence and gains from trade................87
1. PMC-curve of production possibilities frontier (PPF)..................................................87
2. Handel...................................................................................................................... 88
3. Comparatieve voordelen (David Ricardo).................................................................88
4. Determinanten van (internationale) handel..............................................................88
5. Winnaars en verliezers.............................................................................................. 89
WPO 8..................................................................................... 89
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 89
Oefening 1.................................................................................................................... 90
Oefening 2.................................................................................................................... 91
Oefening 3.................................................................................................................... 92
Oefening 4.................................................................................................................... 94
Oefening 5.................................................................................................................... 94
,Océ François Micro-economie 2025
Hoofdstuk 1: inleiding en vraag en aanbod
1. Wat is economie
Economie is een wetenschap die mogelijkheden, schaarste en
alternatieven verbindt door menselijk gedrag te bestuderen.
- Mogelijkheden (kiezen): wat/hoeveel/voor wie produceren/consumeren?
- Beperkte middelen: arbeid (L), kapitaal (K), natuur (N).
- Oneindige behoeftes.
Micro: bestudeert hoe mensen beslissingen nemen en interageren met
elkaar. Het bestudeert manieren waarop huishoudens en bedrijven
beslissingen nemen en hoe ze in markten met elkaar omgaan.
Macro: bestudeert fenomenen die de hele economie beïnvloedt (inflatie,
economische groei).
1.1. Tien principes van micro-economie
1. Je moet keuzes maken: je gaat kijken naar de voordelen en nadelen (zo
groot mogelijke baten en zo klein mogelijke kosten).
2. Kosten worden bepaald door de opportuniteitskost om het te bekomen.
De opportuniteitskost is wat je moet opgeven en is de som van
expliciete en impliciete kosten.
Expliciete kosten heb je sowieso om een activiteit te kunnen bijstaan
(een abonnement om de les bij te kunnen staan).
Impliciete kosten is de waarde van het beste alternatief waaraan je
verzaakt (je moet iets anders opgeven). Kiezen is verliezen.
3. Je neemt beslissingen in de marge: in verschillende stappen dus, niet
per proces. Je kiest dus niet alleen om naar het hoorcollege te gaan
maar ook om te blijven of niet na de pauze bv. Je weegt de baten af
(hoeveel is het bijwonen van een hoorcollege voor jou waard).
4. Je reageert op prikkels: gedrag verandert in functie van de verandering
in kosten of baten.
5. Handel kan in ieders belang zijn.
6. Markten organiseren economische activiteit.
7. Overheden kunnen de resultaten van de markten verbeteren.
8. 9 en 10 horen niet bij micro maar bij macro.
2. De markt en marktvormen
We gaan het gedrag van mensen analyseren in de context van een markt
(alle potentiële kopers en verkopers van een product).
Marktvormen:
,Océ François Micro-economie 2025
- Monopolie: 1 bedrijf (diamanten). Veel macht om prijs te kiezen
(prijszetters).
- Oligopolie: enkele bedrijven verkopen homogene of heterogene
goederen. Kiezen deels de prijs.
- Monopolistische concurrentie: veel bedrijven verkopen heterogene
producten. Kiezen een beetje de prijs.
- Volmaakte/perfecte/zuivere concurrentie: veel bedrijven verkopen
homogene goederen (graan). Verkopen allemaal identiek hetzelfde. Zijn
absolute prijsnemers.
6 voorwaarden voor een volmaakte concurrentie:
1. Veel vragers en aanbieders.
2. Perfecte informatie.
3. Prijsnemers.
4. Homogene goederen.
5. Handelen onafhankelijk.
6. Nemen alle kosten en baten in aanmerking.
3. Vraag
De individuele vraag: is hoeveel de consument bereid en in staat is te
kopen bij een bepaalde prijs.
De marktvraag: hoeveel alle consumenten samen bereid en in staat zijn te
kopen. Dit is de som van de verschillende soorten consumenten die bij
éénzelfde prijs verschillende hoeveelheden kopen (bv bij €4 kopen
consumenten 1, 2 en 3: 8 + 2 + 0 = 10 eenheden).
3.2. Wet van de vraag
Verandering in prijs heeft 2 effecten:
- Inkomenseffect: als de prijs stijgt (daalt) dan zal de koopkracht dalen
(stijgen) en zal Qd dalen (stijgen). Je wordt armer als de prijs stijgt.
- Substitutie-effect: als de prijs van een goed stijgt (daalt) worden andere
goederen aantrekkelijker (minder aantrekkelijk) en zal Qd van dat goed
dalen (stijgen).
3.1. De vraagfunctie
Qd = f(p) OF p = (Qd) invers: hoeveel goederen Qd die de mensen bereid
zijn te betalen bij een prijs p OF bij welke prijs p zijn de consumenten
bereid te betalen voor een bepaalde hoeveelheid Qd.
P = a – b x Qd: de prijs is een functie van ‘a-b’ maal Qd. A en B zijn
constanten (het zijn getallen). Steiler bergaf naarmate de invloed van de
prijs beperkter is. Als de prijs van zout halveert gaan we nog altijd even
veel kopen.
,Océ François Micro-economie 2025
-b is negatief omdat de vraagfunctie een dalend verloop heeft (de
helling loopt neerwaarts).
Marktvraag voor goed n: (Qd)n = f(pn, p1, p2, … Pn-1, Y, T, PLS, A, E)
- Pn, P1, P2, … Pn-1: prijs van goed n en van andere goederen.
- Y: functie van het inkomen.
Voor normale goederen zal Qd toenemen als het inkomen toeneemt en
Qd van inferieure goederen afnemen als het inkomen toeneemt.
- T: taste/smaken en voorkeuren.
Voor complementen zal Qd van goed 1 afnemen als de prijs van goed 2
toeneemt. Voor substituten zal Qd van goed 1 toenemen als de prijs
van goed 2 toeneemt (liever thee ipv koffie bv).
- PLS: niveau en samenstelling van de bevolking.
- A: advertentie/reclame.
- E: expectations/verwachtingen.
De marktvraagcurve: is een rechte die Qd beschouwt bij verschillende
prijzen, gegeven dat alle andere factoren constant zijn (ceteris paribus).
De inverse marktvraagcurve is (Qd)n = f(pn, gegeven alle andere factoren
[p1, p2, … Pn-1, Y, T, PLS, A, E]). Deze factoren kunnen ook veranderen.
Als de prijs van goed n verandert dan bewegen we langs de
vraagcurve.
Als de prijs van een ander goed verandert zal de gehele curve
verschuiven (zie determinanten).
Opfrissing wiskunde:
- Absolute verandering in variabelen:
∆p = p2 – p1 met ps1 de oorspronkelijke prijs: als de prijs bv daalt van
5 naar 4, dan is de verandering 4 – 5 = -1.
∆q = q2 – q1 met q1 de oorspronkelijke hoeveelheid: neemt daardoor
toe want 8 – 4 = +4.
- De helling van een rechte:
Bereken je door: ∆p/∆q (dus -1/4). Als de prijs met één éénheid daalt,
zal Qd met 4 eenheden toenemen.
- De procentuele verandering in een variabele:
Bereken je door: p = ∆p/p1 met p1 de oorspronkelijke prijs of q = ∆q/q1
met q1 de oorspronkelijke hoeveelheid.
4. Aanbod
Het individuele aanbod: hoeveel een producent bereid is te verkopen bij
verschillende prijzen.
Het marktaanbod: hoeveel alle producenten samen bereid zijn te verkopen
bij verschillende prijzen. Dit is de som van de verschillende soorten
, Océ François Micro-economie 2025
producenten die bij éénzelfde prijs verschillende hoeveelheden produceren
(bv bij €2 produceren producenten 1, 2 en 3: 8 + 12 + 0 = 20 eenheden).
4.1. Wet van het aanbod
De aangeboden hoeveelheid stijgt als de prijs stijgt.
4.2. De aanbodfunctie
Qs = f(p) OF p = (Qs) invers: hoeveel goederen Qs die de producenten
bereid zijn te produceren bij een gegeven prijs p OF bij welke prijs p zijn de
producenten bereid te produceren voor een bepaalde hoeveelheid Qs.
P = a + b x Qs: de prijs is een functie van ‘a+b’ maal Qs. A en B zijn
constanten (het zijn getallen). Steiler bergaf naarmate de invloed van de
prijs beperkter is.
+b is positief omdat de aanbodfunctie een stijgend verloop heeft (de
helling loopt opwaarts).
Marktaanbod voor goed n: (Qs)n = f(pn, p1, p2, … Pn-1, H, N/S, F1, F2, … Fm,
E, Sq)
- Pn, P1, P2, … Pn-1: de winstgevendheid van de andere te produceren
goederen.
- H: technologie.
- N/S: natuurlijke schokken, sociale factoren.
Als er een trend is waarbij jij hippe producten kan produceren met
dezelfde factoren dan zal je minder van het core goed produceren
omdat de winstgevendheid van het ander goed is toegenomen.
Als je wol produceert produceer je schapen en dus lamsvlees. Als de
prijs van lamsvlees stijgt zal het aanbod van wol ook toenemen.
- Fi: kosten van het productiefactor i.
- Sq: supply/aantal aanbieders.
- E: expectations/verwachtingen.
De marktaanbodcurve: is een rechte die Qs beschouwt bij verschillende
prijzen, gegeven dat alle andere factoren constant zijn (ceteris paribus).
De inverse marktaanbodcurve is (Qs)n = f(pn, gegeven alle andere
factoren [p1, p2, … Pn-1, H, N/S, F1, F2, … Fm, E, Sq]). Deze factoren kunnen
ook veranderen.
Als de winstgevendheid van goed n verandert dan bewegen we langs
de vraagcurve.
Als de winstgevendheid van een ander goed verandert zal de gehele
curve verschuiven (zie determinanten).
Micro-economie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: inleiding en vraag en aanbod.................................1
1. Wat is economie......................................................................................................... 1
1.1. Tien principes van micro-economie......................................................................1
2. De markt en marktvormen......................................................................................... 1
3. Vraag.......................................................................................................................... 2
3.2. Wet van de vraag................................................................................................. 2
3.1. De vraagfunctie.................................................................................................... 2
4. Aanbod....................................................................................................................... 3
4.1. Wet van het aanbod............................................................................................. 4
4.2. De aanbodfunctie................................................................................................. 4
5. Marktevenwicht.......................................................................................................... 5
WPO 1....................................................................................... 5
Overzichtsvragen............................................................................................................ 5
Oefening 1...................................................................................................................... 5
Oefening 2...................................................................................................................... 7
Oefening 3...................................................................................................................... 7
Oefening 4...................................................................................................................... 8
Oefening 5...................................................................................................................... 8
Oefening 6...................................................................................................................... 9
Oefening 7.................................................................................................................... 10
Hoofdstuk 4: Elasticiteiten.......................................................10
1. Definitie en voorbeeld............................................................................................... 10
2. Elasticiteit van de vraag...........................................................................................11
2.1. Prijselasticiteit van de vraag...............................................................................11
Deze methode vloekt omdat je 2 antwoorden krijgt voor éénzelfde vraag namelijk
hoe sterk zal de consument reageren op een verandering in de prijs? Dit komt door
het verschil in het referentie-/startpunt.....................................................................12
2.2. Midpoint methode - Boogelasticiteit...................................................................12
2.3. Determinanten................................................................................................... 13
2.4. Puntelasticiteit.................................................................................................... 13
2.5. Inkomenselasticiteit........................................................................................... 14
2.3. Kruiselingse prijselasticiteit................................................................................14
,Océ François Micro-economie 2025
3. Elasticiteit van het aanbod.......................................................................................14
3.1. Determinanten................................................................................................... 14
3.2. Midpoint methode - Boogelasticiteit...................................................................15
WPO 2..................................................................................... 15
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 15
Oefening 1.................................................................................................................... 17
Oefening 2.................................................................................................................... 17
Oefening 3.................................................................................................................... 18
Oefening 4.................................................................................................................... 19
Oefening 5.................................................................................................................... 19
Oefening 6.................................................................................................................... 20
Oefening 7.................................................................................................................... 20
Oefening 8.................................................................................................................... 21
Oefening 9.................................................................................................................... 22
Oefening 10.................................................................................................................. 22
Hoofdstuk 5: Consumentengedrag............................................22
1. Het standaard economische model...........................................................................22
2. De budgetbeperking ‘kan’........................................................................................22
2.1. Budgetrechte en beperking................................................................................23
2.2. Opportuniteitskost.............................................................................................. 23
2.3. Verandering in inkomen......................................................................................24
3. De voorkeuren ‘wil’................................................................................................... 24
3.1. Axioma’s............................................................................................................ 24
3.2. Indifferentiecurves............................................................................................. 24
3.3. Nut en marginaal nut.......................................................................................... 25
3.4. Marginale substitutievoet...................................................................................26
4. Keuze optimalisatie ‘doe’..........................................................................................26
5. Veranderingen in inkomen........................................................................................27
5.1. Inkomens-offercurve........................................................................................... 27
5.2. Engelcurve......................................................................................................... 27
6. Veranderingen in prijs............................................................................................... 27
6.1. Prijs-offercurve................................................................................................... 27
6.2. Inkomens- en substitutie-effect..........................................................................27
WPO 3..................................................................................... 28
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 28
Oefening 1.................................................................................................................... 29
Oefening 2.................................................................................................................... 30
Oefening 3.................................................................................................................... 31
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 4.................................................................................................................... 31
Oefening 5.................................................................................................................... 32
Oefening 6.................................................................................................................... 32
Oefening 7.................................................................................................................... 33
Oefening 8.................................................................................................................... 34
Oefening 9.................................................................................................................... 34
Oefening 10.................................................................................................................. 35
Oefening 11.................................................................................................................. 35
Oefening 12.................................................................................................................. 36
Oefening 13.................................................................................................................. 36
Hoofdstuk 6: Gedrag producent / Competitieve markten............37
1. Inleiding.................................................................................................................... 37
2. Productie en kosten..................................................................................................37
2.1. (Afnemend) Marginaal product...........................................................................37
2.2. Economische en boekhoudkundige kosten.........................................................38
3. Soorten kosten.......................................................................................................... 38
3.1. Totale/variabele en vaste kosten........................................................................38
3.2. Gemiddelde totale/variabele/vaste kosten.........................................................38
3.3. Gemiddelde totale en de marginale kosten........................................................38
3.4. Kostencurve op KT versus LT..............................................................................39
4. Totale opbrengst (TR)...............................................................................................39
4.1. Totale, gemiddelde en marginale opbrengsten...................................................39
5. Maximale winst (Π)................................................................................................... 39
5.1. Sluiting versus exit............................................................................................. 39
6. Individuele aanbodcurve en marktaanbod................................................................40
WPO 4..................................................................................... 40
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 40
Oefening 1.................................................................................................................... 41
Oefening 2.................................................................................................................... 42
Oefening 3.................................................................................................................... 43
Oefening 4.................................................................................................................... 44
Oefening 5.................................................................................................................... 44
Oefening 6.................................................................................................................... 45
Oefening 7.................................................................................................................... 46
Oefening 8.................................................................................................................... 47
Oefening 9.................................................................................................................... 48
Oefening 10.................................................................................................................. 49
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 11.................................................................................................................. 50
Hoofdstuk 7.1.: Efficiency.........................................................50
1. Normatieve versus positieve economie....................................................................50
2. Consumentensurplus................................................................................................50
7. Producentensurplus..................................................................................................51
8. Marktefficiëntie......................................................................................................... 51
Hoofdstuk 7.2.: Behavioural Economics.....................................51
1. Homo economicus en biases.....................................................................................51
1.1. Biases................................................................................................................. 51
1.2. Heuristieken (vuistregels)...................................................................................52
Hoofdstuk 10: Publieke goederen.............................................53
1. Soorten goederen..................................................................................................... 53
3. Gemeenschappelijke hulpbronnen (common resources)..........................................54
4. Merit goods (verdienstegoederen)............................................................................54
Hoofdstuk 11: Externaliteiten en marktfalen.............................54
1. Externe effecten....................................................................................................... 54
2. Marktinefficiëntie...................................................................................................... 55
3. Private oplossingen voor externe effecten................................................................55
4. Publieke oplossingen voor externe effecten.............................................................55
Hoofdstuk 12: Asymmetrische informatie..................................56
1. Assymetrische informatie......................................................................................... 56
2. Behavioural economics............................................................................................. 58
Hoofdstuk 13: Productiebeslissingen........................................58
1. Inleiding.................................................................................................................... 58
2. Isokwanten............................................................................................................... 58
2.1. Marginale technische substitutieratio /marginale transformatievoet..................58
3. Isokost...................................................................................................................... 59
4. Keuze(optimalisatie)................................................................................................. 59
WPO 5..................................................................................... 59
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 59
Oefening 1.................................................................................................................... 60
Oefening 2.................................................................................................................... 61
Oefening 3.................................................................................................................... 62
Oefening 4.................................................................................................................... 62
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 5.................................................................................................................... 63
Oefening 6.................................................................................................................... 64
Oefening 7.................................................................................................................... 64
Oefening 10: herhalingsoefening hoofdstuk 3-6...........................................................64
Hoofdstuk 14: Monopolie..........................................................68
1. Waarom ontstaan monopolies?.................................................................................68
2. Prijs en outputbeslissingen onder monopolie............................................................68
2.1. Totale opbrengst (TR)......................................................................................... 69
2.2. Marginale opbrengst (MR)..................................................................................69
2.3. Maximale winst................................................................................................... 69
2.4. Maximale opbrengst........................................................................................... 70
3. Welvaartskost van monopolie...................................................................................70
4. Prijsdiscriminatie....................................................................................................... 70
4.1. Perfecte prijsdiscriminatie..................................................................................70
4.2. Niet-perfecte prijsdiscriminatie..........................................................................70
Hoofdstuk 15: Monopolistische concurrentie.............................71
1. Concurrentie en winstmaximalisatie bij productdifferentiatie...................................71
1.1. TR en MR op KT en LT......................................................................................... 71
2. Reclame en branding................................................................................................71
WPO 6..................................................................................... 72
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 72
Oefening 2.................................................................................................................... 72
Oefening 3.................................................................................................................... 73
Oefening 4.................................................................................................................... 74
Oefening 5.................................................................................................................... 75
Oefening 6.................................................................................................................... 75
Oefening 7.................................................................................................................... 76
Oefening 8.................................................................................................................... 77
Oefening 9.................................................................................................................... 78
Hoofdstuk 16: Oligopolie..........................................................78
1. Evenwicht bij duopolie (2 bedrijven).........................................................................78
2. Speltheorie............................................................................................................... 79
2.1. Prisonner’s dilemma........................................................................................... 79
2.2. Nash-evenwicht.................................................................................................. 80
2.3. Tacit-collusion..................................................................................................... 80
WPO 7..................................................................................... 80
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 80
,Océ François Micro-economie 2025
Oefening 1.................................................................................................................... 81
Oefening 2.................................................................................................................... 82
Oefening 3.................................................................................................................... 82
Oefening 4.................................................................................................................... 83
Oefening 5.................................................................................................................... 84
Oefening 6.................................................................................................................... 85
Oefening 7.................................................................................................................... 86
Oefening 8.................................................................................................................... 87
Hoofdstuk 19: Interdependence and gains from trade................87
1. PMC-curve of production possibilities frontier (PPF)..................................................87
2. Handel...................................................................................................................... 88
3. Comparatieve voordelen (David Ricardo).................................................................88
4. Determinanten van (internationale) handel..............................................................88
5. Winnaars en verliezers.............................................................................................. 89
WPO 8..................................................................................... 89
Overzichtsvragen.......................................................................................................... 89
Oefening 1.................................................................................................................... 90
Oefening 2.................................................................................................................... 91
Oefening 3.................................................................................................................... 92
Oefening 4.................................................................................................................... 94
Oefening 5.................................................................................................................... 94
,Océ François Micro-economie 2025
Hoofdstuk 1: inleiding en vraag en aanbod
1. Wat is economie
Economie is een wetenschap die mogelijkheden, schaarste en
alternatieven verbindt door menselijk gedrag te bestuderen.
- Mogelijkheden (kiezen): wat/hoeveel/voor wie produceren/consumeren?
- Beperkte middelen: arbeid (L), kapitaal (K), natuur (N).
- Oneindige behoeftes.
Micro: bestudeert hoe mensen beslissingen nemen en interageren met
elkaar. Het bestudeert manieren waarop huishoudens en bedrijven
beslissingen nemen en hoe ze in markten met elkaar omgaan.
Macro: bestudeert fenomenen die de hele economie beïnvloedt (inflatie,
economische groei).
1.1. Tien principes van micro-economie
1. Je moet keuzes maken: je gaat kijken naar de voordelen en nadelen (zo
groot mogelijke baten en zo klein mogelijke kosten).
2. Kosten worden bepaald door de opportuniteitskost om het te bekomen.
De opportuniteitskost is wat je moet opgeven en is de som van
expliciete en impliciete kosten.
Expliciete kosten heb je sowieso om een activiteit te kunnen bijstaan
(een abonnement om de les bij te kunnen staan).
Impliciete kosten is de waarde van het beste alternatief waaraan je
verzaakt (je moet iets anders opgeven). Kiezen is verliezen.
3. Je neemt beslissingen in de marge: in verschillende stappen dus, niet
per proces. Je kiest dus niet alleen om naar het hoorcollege te gaan
maar ook om te blijven of niet na de pauze bv. Je weegt de baten af
(hoeveel is het bijwonen van een hoorcollege voor jou waard).
4. Je reageert op prikkels: gedrag verandert in functie van de verandering
in kosten of baten.
5. Handel kan in ieders belang zijn.
6. Markten organiseren economische activiteit.
7. Overheden kunnen de resultaten van de markten verbeteren.
8. 9 en 10 horen niet bij micro maar bij macro.
2. De markt en marktvormen
We gaan het gedrag van mensen analyseren in de context van een markt
(alle potentiële kopers en verkopers van een product).
Marktvormen:
,Océ François Micro-economie 2025
- Monopolie: 1 bedrijf (diamanten). Veel macht om prijs te kiezen
(prijszetters).
- Oligopolie: enkele bedrijven verkopen homogene of heterogene
goederen. Kiezen deels de prijs.
- Monopolistische concurrentie: veel bedrijven verkopen heterogene
producten. Kiezen een beetje de prijs.
- Volmaakte/perfecte/zuivere concurrentie: veel bedrijven verkopen
homogene goederen (graan). Verkopen allemaal identiek hetzelfde. Zijn
absolute prijsnemers.
6 voorwaarden voor een volmaakte concurrentie:
1. Veel vragers en aanbieders.
2. Perfecte informatie.
3. Prijsnemers.
4. Homogene goederen.
5. Handelen onafhankelijk.
6. Nemen alle kosten en baten in aanmerking.
3. Vraag
De individuele vraag: is hoeveel de consument bereid en in staat is te
kopen bij een bepaalde prijs.
De marktvraag: hoeveel alle consumenten samen bereid en in staat zijn te
kopen. Dit is de som van de verschillende soorten consumenten die bij
éénzelfde prijs verschillende hoeveelheden kopen (bv bij €4 kopen
consumenten 1, 2 en 3: 8 + 2 + 0 = 10 eenheden).
3.2. Wet van de vraag
Verandering in prijs heeft 2 effecten:
- Inkomenseffect: als de prijs stijgt (daalt) dan zal de koopkracht dalen
(stijgen) en zal Qd dalen (stijgen). Je wordt armer als de prijs stijgt.
- Substitutie-effect: als de prijs van een goed stijgt (daalt) worden andere
goederen aantrekkelijker (minder aantrekkelijk) en zal Qd van dat goed
dalen (stijgen).
3.1. De vraagfunctie
Qd = f(p) OF p = (Qd) invers: hoeveel goederen Qd die de mensen bereid
zijn te betalen bij een prijs p OF bij welke prijs p zijn de consumenten
bereid te betalen voor een bepaalde hoeveelheid Qd.
P = a – b x Qd: de prijs is een functie van ‘a-b’ maal Qd. A en B zijn
constanten (het zijn getallen). Steiler bergaf naarmate de invloed van de
prijs beperkter is. Als de prijs van zout halveert gaan we nog altijd even
veel kopen.
,Océ François Micro-economie 2025
-b is negatief omdat de vraagfunctie een dalend verloop heeft (de
helling loopt neerwaarts).
Marktvraag voor goed n: (Qd)n = f(pn, p1, p2, … Pn-1, Y, T, PLS, A, E)
- Pn, P1, P2, … Pn-1: prijs van goed n en van andere goederen.
- Y: functie van het inkomen.
Voor normale goederen zal Qd toenemen als het inkomen toeneemt en
Qd van inferieure goederen afnemen als het inkomen toeneemt.
- T: taste/smaken en voorkeuren.
Voor complementen zal Qd van goed 1 afnemen als de prijs van goed 2
toeneemt. Voor substituten zal Qd van goed 1 toenemen als de prijs
van goed 2 toeneemt (liever thee ipv koffie bv).
- PLS: niveau en samenstelling van de bevolking.
- A: advertentie/reclame.
- E: expectations/verwachtingen.
De marktvraagcurve: is een rechte die Qd beschouwt bij verschillende
prijzen, gegeven dat alle andere factoren constant zijn (ceteris paribus).
De inverse marktvraagcurve is (Qd)n = f(pn, gegeven alle andere factoren
[p1, p2, … Pn-1, Y, T, PLS, A, E]). Deze factoren kunnen ook veranderen.
Als de prijs van goed n verandert dan bewegen we langs de
vraagcurve.
Als de prijs van een ander goed verandert zal de gehele curve
verschuiven (zie determinanten).
Opfrissing wiskunde:
- Absolute verandering in variabelen:
∆p = p2 – p1 met ps1 de oorspronkelijke prijs: als de prijs bv daalt van
5 naar 4, dan is de verandering 4 – 5 = -1.
∆q = q2 – q1 met q1 de oorspronkelijke hoeveelheid: neemt daardoor
toe want 8 – 4 = +4.
- De helling van een rechte:
Bereken je door: ∆p/∆q (dus -1/4). Als de prijs met één éénheid daalt,
zal Qd met 4 eenheden toenemen.
- De procentuele verandering in een variabele:
Bereken je door: p = ∆p/p1 met p1 de oorspronkelijke prijs of q = ∆q/q1
met q1 de oorspronkelijke hoeveelheid.
4. Aanbod
Het individuele aanbod: hoeveel een producent bereid is te verkopen bij
verschillende prijzen.
Het marktaanbod: hoeveel alle producenten samen bereid zijn te verkopen
bij verschillende prijzen. Dit is de som van de verschillende soorten
, Océ François Micro-economie 2025
producenten die bij éénzelfde prijs verschillende hoeveelheden produceren
(bv bij €2 produceren producenten 1, 2 en 3: 8 + 12 + 0 = 20 eenheden).
4.1. Wet van het aanbod
De aangeboden hoeveelheid stijgt als de prijs stijgt.
4.2. De aanbodfunctie
Qs = f(p) OF p = (Qs) invers: hoeveel goederen Qs die de producenten
bereid zijn te produceren bij een gegeven prijs p OF bij welke prijs p zijn de
producenten bereid te produceren voor een bepaalde hoeveelheid Qs.
P = a + b x Qs: de prijs is een functie van ‘a+b’ maal Qs. A en B zijn
constanten (het zijn getallen). Steiler bergaf naarmate de invloed van de
prijs beperkter is.
+b is positief omdat de aanbodfunctie een stijgend verloop heeft (de
helling loopt opwaarts).
Marktaanbod voor goed n: (Qs)n = f(pn, p1, p2, … Pn-1, H, N/S, F1, F2, … Fm,
E, Sq)
- Pn, P1, P2, … Pn-1: de winstgevendheid van de andere te produceren
goederen.
- H: technologie.
- N/S: natuurlijke schokken, sociale factoren.
Als er een trend is waarbij jij hippe producten kan produceren met
dezelfde factoren dan zal je minder van het core goed produceren
omdat de winstgevendheid van het ander goed is toegenomen.
Als je wol produceert produceer je schapen en dus lamsvlees. Als de
prijs van lamsvlees stijgt zal het aanbod van wol ook toenemen.
- Fi: kosten van het productiefactor i.
- Sq: supply/aantal aanbieders.
- E: expectations/verwachtingen.
De marktaanbodcurve: is een rechte die Qs beschouwt bij verschillende
prijzen, gegeven dat alle andere factoren constant zijn (ceteris paribus).
De inverse marktaanbodcurve is (Qs)n = f(pn, gegeven alle andere
factoren [p1, p2, … Pn-1, H, N/S, F1, F2, … Fm, E, Sq]). Deze factoren kunnen
ook veranderen.
Als de winstgevendheid van goed n verandert dan bewegen we langs
de vraagcurve.
Als de winstgevendheid van een ander goed verandert zal de gehele
curve verschuiven (zie determinanten).
