Samenvatting - Ethische vraagstukken

ETHISCHE VRAAGSTUKKEN SAMENVATTING

1 ETHIEK

 Is het dat wat mensen van andere scheidt (thema mensbeeld)
o Past bij de sociale filosofie, hoofdstuk vrijheid à wij zijn een rationeel
wezen
o Ethiek is van de hogere zelf, dieren volgen hun instinkt
o Vervolg: thema mensbeeld

 Ethos: gewoonte, gebruik
o Gevaarlijke dingen  normaal in eigen cultuur, wordt een verplichtend
kader
 Vaak wel tolerant maar niet altijd

 Klein (tafelgewoontes) én groot (geen seks met minderjarigen)
o Norm  dwingend

 Moraal is synoniem van ethiek
o Ethiek = normen en waarden: hoe iets “zou moete, zijn”
 Groot verschil hoe het is en hoe het zou moeten zijn = niet
hetzelfde
 Het onzichtbare van de filosofie
 We verwachten dat de andere vriendelijk, beleefd, oprecht is

 2 invalshoeken mogelijk
o Prescriptief: voorschrijven, verplichten, regels, richtlijnen
o Descriptief: hoe doen we het feitelijk?

 Uit elkaar houden.
 Soms discours: iedereen sjoemelt als de kans zich voordoet (descriptief)
o  is prescriptieve ethiek dan poging die tot mislukking gedoemd is?
o Dit descriptief perspectief leidt er dan toe dat prescriptieve ethiek
nutteloos ofwel hoogstnoodzakelijk lijkt
o Cf. thema wantrouwend vs. vertrouwensvol mensbeeld!
 In deze cursus: starten met descriptieve invalshoek, daarna prescriptieve
invalshoek

 Sociaal Werk is een ethisch beroep
o Onrecht van een individu/groep in de samenleving
 Onrechtvaardigheid: het ‘zou’ anders ‘moeten’: er is een
norm/criterium
o Opdrachten zijn niet ethisch neutraal (vb. controle), dwingen mensen in
een normatief keurslijf
 Hoe rechtvaardig om die eisen aan mensen te stellen
o Methoden zijn niet ethisch neutraal (vb. empowerment)
 “jij moet in je kracht staan”  blik verruimen, helpt het om mensen
in hun kracht te zetten als de maatschappij steeds sneller gaat
(spanning en lastigheid)

2 DESCRIPTIEVE ETHIEK: WANTROUWEND VS VERTROUWENSVOL MENSBEELD

, Inleiding: ethiek als descriptie
o Ethiek = normen en waarden: hoe iets zou moeten zijn
 We verwachten dat de ander vriendelijk, beleefd, oprecht is
o 2 invalshoeken
 Prescriptief: voorschrijven, verplichten, regel, richtlijnen
 Descriptief: hoe doen we het feitelijk
 Volgen we die norm, doen we dat wel in het dagelijks leven
o Handelen die mensen ‘goed’
 Vasstellen hoe (on)ethisch we feitelijk handelen
 Goed/slecht, sociaal/asociaal, eerlijk/oneerlijk
o Zoeken naar natuur-lijke/biologische basis van (on)ethisch handelen
  waar komt ethiek vandaan
 Antwoord hierop bepaald hoe ethiek eruit zal zien
o Twee tegenstrijdige visies: wantrouwen >< vertrouwensvol
 Twee uitersten
 Ethiek is gecreëert vanuit de samenleving >< ethiek heeft een
natuurlijke basis
 Vb: bij kinderen is rechtvaardigheid sterk aanwezig

 Wantrouwen vs vertrouwensvol mensbeeld
o Perspectief op de ander staat op continuüm
 Wantrouwen ---------------------- vertrouwen
o Iemand met:
 Wantrouwen mensbeeld: weinig spontaan goed gedrag vaststellen
 Vertrouwensvol mensbeeld: makkelijk spontaan goed gedrag
vaststellen
o Beide perspectieven zijn aanwezig in onze samenleving
 Niet één perspectief, er zijn er heel veel
 Sommigen gaan eerder meer neigen naar het ene of het andere
o MAAR achterliggende veronderstelling kan niet voor beide waar zijn!
 Tot een bepaalde uitkomst komen
 Vaststellen dat mensen eerder geneigd zijn ergens in het
gemiddelde
o Belang:
 Hoe we denken over de ander beïnvloedt hoe we de ander
behandelen
 Perspectief op de ander staat op een continuüm
 Wantrouwen ----------------- vertrouwensvol
o Vb: uitgaan
 Niet zomaar, sterk controlerende houding =
wantrouwen
 Experiment, vrijheid, toelaten =
vertrouwensvol
 Interactie met anderen staat op zelfde continuüm, en overlapt
makkelijk
 Containment/controle ---------------
begeleiding/experiment
o Overlap is geen noodzakelijkheid
 Iemand kan zich over het wantrouwen zetten
en dan laat experimenteren

,  Iemand kan ook vertrouwen hebben maar
toch de controle willen houden
 Bovendien: risico op self-fulfilling prophecy
 Vb: nooit pauze geven, omdat hij altijd uitloopt, maar stel
dat hij dan wel eens pauze neemt dan willen wij die en
rekken wij die uit tot veel te lang en gebruik van de situatie.
Heel asociaal van ons maar als we dan terugkomen dan
tonen we dat we te lang pauze nemen en dan wordt de
leerkracht boos en geeft hij nooit meer pauze
o Versterkt elkaar heel erg à controle zodanig
vasthouden dat wanneer het loslaat er misbruik van
gemaakt wordt
o Controle wordt gezien als onaangenaam dus als het
even verdwijnt wordt er gebruik van gemaakt
 Hoe we een ander behandelen kan ook het (a)sociale gedrag
van de ander beïnvloeden
o Vicieuze cirkel maar kan ook virtueus zijn (=
deugdzame cirkel, vertrouwen tonen aan de ander)
 SOW’er die beschikt over correcte info kan
 Diens eigen beeld kritisch bekijken/bijstellen
 Diens eigen praktijk kritisch bekijken/aanpassen
 Beeld van anderen kritisch bekijken/bijstellen

2A WANTROUWEND MENSBEELD

 Wantrouwen in de psychologie (microniveau)
o Vb: stanford prison experiment
o Vb: milgram experiment

 Wantrouwen in de sociologie (meso/macro)
o Samenleving is een verzameling van groepen, en die wedijveren met
elkaar voor schaarse middelen
o Strijd = normaal, harmonie is ongewoon  wantrouwen is
overlevingsstrategie
 Slim van jezelf om eerst te wantrouwen zelfs als de ander te
vertrouwen is want als je ene fout maakt is het voorbij =
conflictsociologie
 Wij - zij
o Dichotoom: 1 arena met 2 grote tegengestelde partijen
 Marxistische analyse: kapitalisten >< proletariërs
 Cultuurclash: 1 leitkultur >< andere culturen (Huntington: clash of
civilizations)
 Vandaag de dag ander discours van Huntington = onze
wereld bestaat uit een aantal culturen die samenhangen
met een geografische regio, die culturen blijven best in hun
eigen regio (1 cultuur is beter dan anderen)
o = geen relativering
 9/11 à boek van Huntington kwam terug: de cultuurclash
kwam naar boven
o Al quada werd verantwoordelijk gehouden, maar de
uitleg voor de aanleiding ging over politiek en niet