Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid
2025-2026
LES 1 – INLEIDING, ‘DARK AGE’ EN ARCHAISCH GRIEKENLAND
INLEIDING, DEFINITIES, CHRONOLOGIE EN PERIODISERING
476 Odoaker zet de laatste West-Romeinse
keizer Romulus Augustulus af. Dit
markeert de val van het West-Romeinse
Rijk en de overgang naar de
middeleeuwen.
1453 Val van Constantinopel.
Ca. 1200 v.o.t. De val van Troje.
Late 8e , vroege 7e eeuw v.o.t. Homeros’ Ilias en Odyssee.
776 v.o.t. Eerste spelen in Olympia.
Ca. 2000-1100 v.o.t. Minoïsche beschaving op Kreta.
Ca. 1450-1050 v.o.t. Myceense beschaving in Griekenland.
2000-1470 v.o.t. Opkomst paleizen in de Minoïsche
beschaving (Knossos, Malia, Phaestos).
Vanaf ca. 1470 v.o.t. Sporen van destructie paleizen (niet
Knossos).
Vanaf ca. 1250 v.o.t. Troebelen in de Myceense cultuur.
1200 v.o.t. Myceense paleizen verwoest door brand.
GESCHIEDENIS ‘DARK AGE’ EN ARCHAÏSCH GRIEKENLAND
Ca. 1000-750 v.o.t. ‘Dark Age’ Griekenland.
Tussen 10e en 11e eeuw v.o.t. Begin ijzertijd in Griekenland.
Vanaf 9e eeuw v.o.t. Bevolkingsgroei, herstel handelscontacten
met
het oosten; meer georganiseerde
gemeenschappen, complexer aardewerk...
Vanaf 8e eeuw v.o.t. Aanvang van de Archaïsche periode
gekenmerkt door de invoer van het
alfabetisch schrift, de opkomst van polis,…
750-500 v.o.t. Archaïsche periode.
900-700 v.o.t. Oorsprong Griekse polis.
7e eeuw v.o.t. Verscherping sociale verhoudingen.
Aristocratie poogt macht en bezit te
monopoliseren. Toch langzamerhand meer
inspraak gewone burgers.
Ca. 700 v.o.t. Opkomst hoplietentactiek gekenmerkt
door een zwaarbewapende infanterie,
initieel enkel bestaande uit elite.
Vanaf 6e eeuw v.o.t. Infanterie zal bestaan uit elite en niet-
elite.
Ca. 750-550 v.o.t. Stichting nieuwe Griekse poleis doorheen
Middellands Zeegebied en langs kusten
van de Zwarte Zee.
Late 7e , vroege 6e eeuw v.o.t. In Archaïsch Athene is er een probleem
van de schuldslavernij waardoor Atheners
als slaaf werden verkocht. Deze periode
wordt gekenmerkt door een diepe crisis
van bevolkingsgroei, druk op de gronden
1
,Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid
2025-2026
en gebrek aan inspraak.
Rond 620 v.o.t. Opschriftstelling stafrecht door Drakon
zorgt voor rechtszekerheid en het
doorbreken van de interpretatiemonopolie
van de aristocratie.
Rond 590 v.o.t. Solon wordt benoemd tot archont (=
hoogste magistraat) met speciale
wetgevende bemiddelingsbevoegdheid
waardoor hij de absolute volmacht kreeg
voor staatshervorming.
6e eeuw v.o.t. Verscherping van conflict onderling tussen
elites. Deze conflicten tussen fracties
binnen de elite resulteerden vaak in coups
door individuele aristocraten.
Tussen 650-500 v.o.t. In vele poleis zijn tirannen aan de macht.
Rond 550 v.o.t. Coup van Peisistratos in Athene met
behulp van huurlingen. Hij kreeg actieve
steun van de gewone bevolking.
511 v.o.t. Verdrijving Hippias door Atheense
aristocraten in ballingschap met behulp
van de Spartanen.
508/7 v.o.t. Alkmeonide Kleisthenes zocht actieve
steun bij gewone burgers in ruil voor
verregaande politieke concessies.
9e eeuw v.o.t. Verovering Laconië door Sparta en
onderwerping van de bevolking.
8e / 7e eeuw v.o.t. Verovering Messenië door Sparta en
onderwerping van de bevolking.
6e eeuw v.o.t. ‘Lycurgische’ hervorming in Sparta.
6e eeuw v.o.t. Opkomst Thebe.
Midden van de 5e eeuw v.o.t. Ionische poleis onderworpen door
koninkrijk Lydië onder Perzische
heerschappij.
500-494 v.o.t. Ionische opstand tegen Perzië.
510-506 v.o.t. Bloei van de Etruskische cultuur,
Romeinse ‘koningstijd’, de verdrijving van
Tarquinii en de stichting van de Republiek
in Italië.
ECONOMIE, MAATSCHAPPIJ EN CULTUUR VAN DE ARCHAÏSCHE PERIODE
9e en 8e eeuw v.o.t. Bevolkingsgroei gestimuleerd door nieuwe
gewassen (betere tarwe, olijven, druiven
en vruchtbomen) uit het oosten.
8e eeuw v.o.t. Begin Olympische Spelen.
LES 2 – PERZISCHE OORLOGEN EN DE OPKOMST VAN ATHENE
(KLASSIEKE PERIODE)
OORLOGEN TUSSEN GRIEKEN EN PERZEN (491/0 V.O.T. EN 480/79 V.O.T.)
2
, Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid
2025-2026
Vanaf ca. 1000-900 v.o.t. Griekse poleis op westkust Klein-Azië en
eilanden.
Vanaf 7e eeuw v.o.t. Ionische steden komen onder heerschappij
van koninkrijk Lydië.
560-546 v.o.t. Milde vorst Kroisos voor Ionische steden.
Rond 550 v.o.t. Opkomst Perzische Rijk onder Cyrus de
Grote.
546 v.o.t. Perzen veroveren Lydië en krijgen controle
over Ionische poleis.
525 v.o.t. Perzische verovering van Egypte.
514 v.o.t. Eerste Perzische oversteek naar Europa.
499 v.o.t. Aristagoras, tiran van Miletos en leider van
Ionische opstand tegen Perzen, zoekt hulp
bij Sparta en Athene.
498 v.o.t. Verovering Sardes door opstandelingen.
495 v.o.t. Zeeslag bij Lade, leidt tot het neerslaan
van de Ionische opstand en de
verwoesting van Miletos door de Perzen.
491-490 v.o.t. Eerste Perzische Oorlog. Perzische reactie
tegen Athene die hulp bood aan Ionische
opstandelingen.
September 490 v.o.t. Slag bij Marathon, Atheense hoplieten
verslaan Perzen.
481 v.o.t. Oprichting Helleense Bond.
480-479 v.o.t. Tweede Perzische Oorlog naar aanleiding
van tweede invasie onder koning Xerxes.
480 v.o.t. Slag bij Thermopulai, winst voor Perzen.
480 v.o.t. Zeeslag bij Artemision, onbesliste slag.
480 v.o.t. Perzen veroveren Athene maar verliezen
zwaar na de Zeeslag bij Salamis.
480 v.o.t. Slag bij Himera, Siciliaanse Grieken
verslaan Carthago waardoor de westerse
bedreiging verdwijnt.
479 v.o.t. Perzen veroveren en verwoesten Athene
nogmaals, met behulp van Sparta zal
Perzië een nederlaag leiden tijdens de
Slag bij Plataiai.
479 v.o.t. Perzen worden verslaan in Klein-Azië.
HET ATHEENSE IMPERIUM (478/7 – 404 V.O.T.)
478/7 v.o.t. Oprichting Delisch-Attische Zeebond als
defensief initiatief tegen Perzië. Athene is
de voornaamste polis binnen de bond.
Deze Bond zal zich ontwikkelen tot
Atheens hegemoniaal imperium.
450 v.o.t. Bondskas wordt verplaatst naar Athene.
449 v.o.t. Vrede van Kallias, symboliseert vrede
tussen de Delische Bond en Perzië.
431-404 v.o.t. Peloponnesische Oorlog.
GESCHIEDENIS EN FUNCTIONEREN VAN DE ATHEENSE DEMOCRATIE
3
2025-2026
LES 1 – INLEIDING, ‘DARK AGE’ EN ARCHAISCH GRIEKENLAND
INLEIDING, DEFINITIES, CHRONOLOGIE EN PERIODISERING
476 Odoaker zet de laatste West-Romeinse
keizer Romulus Augustulus af. Dit
markeert de val van het West-Romeinse
Rijk en de overgang naar de
middeleeuwen.
1453 Val van Constantinopel.
Ca. 1200 v.o.t. De val van Troje.
Late 8e , vroege 7e eeuw v.o.t. Homeros’ Ilias en Odyssee.
776 v.o.t. Eerste spelen in Olympia.
Ca. 2000-1100 v.o.t. Minoïsche beschaving op Kreta.
Ca. 1450-1050 v.o.t. Myceense beschaving in Griekenland.
2000-1470 v.o.t. Opkomst paleizen in de Minoïsche
beschaving (Knossos, Malia, Phaestos).
Vanaf ca. 1470 v.o.t. Sporen van destructie paleizen (niet
Knossos).
Vanaf ca. 1250 v.o.t. Troebelen in de Myceense cultuur.
1200 v.o.t. Myceense paleizen verwoest door brand.
GESCHIEDENIS ‘DARK AGE’ EN ARCHAÏSCH GRIEKENLAND
Ca. 1000-750 v.o.t. ‘Dark Age’ Griekenland.
Tussen 10e en 11e eeuw v.o.t. Begin ijzertijd in Griekenland.
Vanaf 9e eeuw v.o.t. Bevolkingsgroei, herstel handelscontacten
met
het oosten; meer georganiseerde
gemeenschappen, complexer aardewerk...
Vanaf 8e eeuw v.o.t. Aanvang van de Archaïsche periode
gekenmerkt door de invoer van het
alfabetisch schrift, de opkomst van polis,…
750-500 v.o.t. Archaïsche periode.
900-700 v.o.t. Oorsprong Griekse polis.
7e eeuw v.o.t. Verscherping sociale verhoudingen.
Aristocratie poogt macht en bezit te
monopoliseren. Toch langzamerhand meer
inspraak gewone burgers.
Ca. 700 v.o.t. Opkomst hoplietentactiek gekenmerkt
door een zwaarbewapende infanterie,
initieel enkel bestaande uit elite.
Vanaf 6e eeuw v.o.t. Infanterie zal bestaan uit elite en niet-
elite.
Ca. 750-550 v.o.t. Stichting nieuwe Griekse poleis doorheen
Middellands Zeegebied en langs kusten
van de Zwarte Zee.
Late 7e , vroege 6e eeuw v.o.t. In Archaïsch Athene is er een probleem
van de schuldslavernij waardoor Atheners
als slaaf werden verkocht. Deze periode
wordt gekenmerkt door een diepe crisis
van bevolkingsgroei, druk op de gronden
1
,Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid
2025-2026
en gebrek aan inspraak.
Rond 620 v.o.t. Opschriftstelling stafrecht door Drakon
zorgt voor rechtszekerheid en het
doorbreken van de interpretatiemonopolie
van de aristocratie.
Rond 590 v.o.t. Solon wordt benoemd tot archont (=
hoogste magistraat) met speciale
wetgevende bemiddelingsbevoegdheid
waardoor hij de absolute volmacht kreeg
voor staatshervorming.
6e eeuw v.o.t. Verscherping van conflict onderling tussen
elites. Deze conflicten tussen fracties
binnen de elite resulteerden vaak in coups
door individuele aristocraten.
Tussen 650-500 v.o.t. In vele poleis zijn tirannen aan de macht.
Rond 550 v.o.t. Coup van Peisistratos in Athene met
behulp van huurlingen. Hij kreeg actieve
steun van de gewone bevolking.
511 v.o.t. Verdrijving Hippias door Atheense
aristocraten in ballingschap met behulp
van de Spartanen.
508/7 v.o.t. Alkmeonide Kleisthenes zocht actieve
steun bij gewone burgers in ruil voor
verregaande politieke concessies.
9e eeuw v.o.t. Verovering Laconië door Sparta en
onderwerping van de bevolking.
8e / 7e eeuw v.o.t. Verovering Messenië door Sparta en
onderwerping van de bevolking.
6e eeuw v.o.t. ‘Lycurgische’ hervorming in Sparta.
6e eeuw v.o.t. Opkomst Thebe.
Midden van de 5e eeuw v.o.t. Ionische poleis onderworpen door
koninkrijk Lydië onder Perzische
heerschappij.
500-494 v.o.t. Ionische opstand tegen Perzië.
510-506 v.o.t. Bloei van de Etruskische cultuur,
Romeinse ‘koningstijd’, de verdrijving van
Tarquinii en de stichting van de Republiek
in Italië.
ECONOMIE, MAATSCHAPPIJ EN CULTUUR VAN DE ARCHAÏSCHE PERIODE
9e en 8e eeuw v.o.t. Bevolkingsgroei gestimuleerd door nieuwe
gewassen (betere tarwe, olijven, druiven
en vruchtbomen) uit het oosten.
8e eeuw v.o.t. Begin Olympische Spelen.
LES 2 – PERZISCHE OORLOGEN EN DE OPKOMST VAN ATHENE
(KLASSIEKE PERIODE)
OORLOGEN TUSSEN GRIEKEN EN PERZEN (491/0 V.O.T. EN 480/79 V.O.T.)
2
, Geschiedenis van de Griekse en Romeinse Oudheid
2025-2026
Vanaf ca. 1000-900 v.o.t. Griekse poleis op westkust Klein-Azië en
eilanden.
Vanaf 7e eeuw v.o.t. Ionische steden komen onder heerschappij
van koninkrijk Lydië.
560-546 v.o.t. Milde vorst Kroisos voor Ionische steden.
Rond 550 v.o.t. Opkomst Perzische Rijk onder Cyrus de
Grote.
546 v.o.t. Perzen veroveren Lydië en krijgen controle
over Ionische poleis.
525 v.o.t. Perzische verovering van Egypte.
514 v.o.t. Eerste Perzische oversteek naar Europa.
499 v.o.t. Aristagoras, tiran van Miletos en leider van
Ionische opstand tegen Perzen, zoekt hulp
bij Sparta en Athene.
498 v.o.t. Verovering Sardes door opstandelingen.
495 v.o.t. Zeeslag bij Lade, leidt tot het neerslaan
van de Ionische opstand en de
verwoesting van Miletos door de Perzen.
491-490 v.o.t. Eerste Perzische Oorlog. Perzische reactie
tegen Athene die hulp bood aan Ionische
opstandelingen.
September 490 v.o.t. Slag bij Marathon, Atheense hoplieten
verslaan Perzen.
481 v.o.t. Oprichting Helleense Bond.
480-479 v.o.t. Tweede Perzische Oorlog naar aanleiding
van tweede invasie onder koning Xerxes.
480 v.o.t. Slag bij Thermopulai, winst voor Perzen.
480 v.o.t. Zeeslag bij Artemision, onbesliste slag.
480 v.o.t. Perzen veroveren Athene maar verliezen
zwaar na de Zeeslag bij Salamis.
480 v.o.t. Slag bij Himera, Siciliaanse Grieken
verslaan Carthago waardoor de westerse
bedreiging verdwijnt.
479 v.o.t. Perzen veroveren en verwoesten Athene
nogmaals, met behulp van Sparta zal
Perzië een nederlaag leiden tijdens de
Slag bij Plataiai.
479 v.o.t. Perzen worden verslaan in Klein-Azië.
HET ATHEENSE IMPERIUM (478/7 – 404 V.O.T.)
478/7 v.o.t. Oprichting Delisch-Attische Zeebond als
defensief initiatief tegen Perzië. Athene is
de voornaamste polis binnen de bond.
Deze Bond zal zich ontwikkelen tot
Atheens hegemoniaal imperium.
450 v.o.t. Bondskas wordt verplaatst naar Athene.
449 v.o.t. Vrede van Kallias, symboliseert vrede
tussen de Delische Bond en Perzië.
431-404 v.o.t. Peloponnesische Oorlog.
GESCHIEDENIS EN FUNCTIONEREN VAN DE ATHEENSE DEMOCRATIE
3
