Medische Bacteriologie
H1: Pre-analytische fase
1.1. Inleiding
Pathologische specimens: stalen waarmee laborant in aanraking komt
Pre-analytische fase:
1. Staal afname
- Ziekenhuisafdeling, bij patiënt thuis, in labo
- Invullen begeleid identificatie document, soms inscannen staal in LIS
2. Transport naar labo
3. Ontvangst en registratie in labo
- Verwerken aanvraagformulier
- Registratie in LIS
4. Voorbereidende manipulaties: sneltesten, microscopie, centrifugaties, …
MLT op hoogte van
- Naamgeving verschillende soorten stalen = specimens
- Verwachte pathogenen en pathologie achter verschillende stalen
1.2. Soorten stalen en hun afname
1.2.1. Type 1, 2, 3 stalen
Algemeen bij staalname → goed staal
- = weinig commensalen en zoveel mogelijk pathogene kiemen
Om afname goed te kunnen uitvoeren → inzicht in indeling stalen in type 1, 2, 3
Type 1 staal:
- Gesloten gebied → steriel
- Iedere gevonden kiem = pathogeen, tenzij contaminatie bij staalafname of via
container
o Huid- of mucosacommensalen: difteroiden, S. epidermis
o Bevuilde potjes of vloeistoffen: Bacillus spp., Pseudomonas-soorten
- Kweek in bouillon
- Staal collecteren: best via punctie
o Materiaal uit diepte verzamelen na verwijderen oppervlakkig beslag
- Voorbeelden
o Bloed
o Punctievochten v steriele organen, gewrichten, waarbij nog geen
chirurgische of spontane (trauma) drainage aanwezig is
o Abces dat geopend wordt en direct in potje opgevangen
o Biopsies
- Let op: geen type 1
1
,Medische Bacteriologie
o Abces dat vroeger is opengesneden en waaruit nog etter komt
o Pleuraholte waarin reeds een drain is geplaatst
Type 2 staal:
- Gesloten gebied in communicatie met andere delen
- Afkomstig van diepe ruimte, normaal steriel
- Bij Staalname moet et door zone waar er normaal bacteriën aanwezig zijn
o Mond, neus, vagina, urethra, …
o Of waar zich gemakkelijk oppervlakkige bact bij nestelen
- Interpretatie: moeilijker dan bij type 1
- Secundaire of gecontamineerde bacteriën (Klebsiella, Pseudomonas, gisten) vaak
resistenter dan primaire pathogenen (S. aureus, pneumokok, …)
- Slechte interpretatie leidt dus tot slechte antibioticatherapie
- Nauwkeurige interpretatie bevorderen door:
o Wassen, spoelen
o Katheters, puncties
o Snel transport (ev. afkoeling)
o Technieken in labo: kwantitatieve kweken, wassen sputum-vlokjes om
speeksel materiaal weg te krijgen
o Kennis v normale verwekkers vd infectie in allerlei omstandigheden
- Voorbeelden:
o Urine, sputum
o Fistels, geopende abcessen, post-chirurgische drains
Type 3 staal:
- Lichaamsoppervlakken
- Agenomen op plaats met commensale microbiota
- Pathogene kiemen detecteren tss commensalen
- Belangrijke shift na gaan
o Bvb kiemen die normaal in klein aantal aanwezig zijn, nu gaan overwoekeren
- Selectieve bodems
- Niet alle kiemen rapporteren, wel vermoedelijke verwekker vh probleem
- Methoden gericht op klassieke verwekkers en voor specifieke aanvragen
- Pathogenen zoals gonokok → steeds therapie
- Verandering v commensale microbiota: gisten, vaginose
- Inventarisatiekweken: controle v bvb MRSA bij opname patiënt behorend tot
risicogroep
- Voorbeelden:
o Keel, Oppervlakkige huidwonde
o Stoelgang, Gastro-intestinale fistel
2
,Medische Bacteriologie
1.2.2. Soorten klinische stalen
BLOED
Normaal steriel
Bacteriëmie / spesis: meestal ernstige infectie!
Commensale microbiota bij afname
- Strenge aspesis!
Kritische factor: hoeveelheid afgenomen bloed
- Gem. 1-100 kiemen per 100 ml bloed
- Steeds min 10-15ml (op 2 afnames)
- Kinderen meer kiemen/ml, 2-5ml = genoeg
Afname voor toediening AB
Beste tijdstip is begin koortsopstoot
Min 2 afname dus (4 flesjes) op zelfde of verschillende tijdstippen
PUNCTIEVLOEISTOFFEN
Virtuele holten
- Pleura, pericard, gewricht, peritoneum, …
Ontsteking → vasodilatatie → exsudaat
- Pleuravocht, pericardvocht, ascites, …
Strikte asepsis in acht nemen!
Merk op:
- Inflammatie = ontsteking, geen infectie
- Weefselreactie op beschadiging
- Beschadiging = infectieus, fysisch, chemisch, …
LUMBAAL VOCHT (LV)
Normaal steriel en helder
Bevat bijna geen cellen
Bacteriële meningitis
- Aanwezigheid bacteriën
- Aanwezigheid talrijke wbc: troebel LV
Zeer strenge asepsis noodzakelijk!
Min 2-3 ml afnemen in conische steriele centrifugebuizen
PLEURAVOCHT
Ophoping v vocht tussen long en borstkas
ASCITES VOCHT
Hoopt op in buikholte
3
, Medische Bacteriologie
WEEFSELMATERIAAL
Biopsie
Steeds vochtig versturen!
- Kleine hoeveelheid FW
- Vochtig steriel gaasje
In labo
- Grote stukken verknippen en fijnwrijven
- Kleine stukken direct fijnwrijven
- Pletsel in steriele bouillon
ETTER, WONDVOCHT, KLIERPUNCTIEVOCHT
Etter = pus
- Vormt tgv ontstekingsreactie
- Bestaat uit plasma, fagocyten, micro-organismen, celdebris
Abces =
- Afgesloten etter-ophoping in diepte vd weefsels
- Kan spontaan openbreken via fistel
o Beste staal:
▪ Fistelopening ontsmetten
▪ Etter opzuigen (met of zonder FW)
- Abces kan heelkundig opengesneden worden
o Beste staal:
▪ Steriel spuit en naald
▪ Eerst grondig huid ontsmetten
- Steeds lucht uit spuit verwijderen of speciaal transportsysteem voor anaëroben
gebruiken
Empyeem =
- Etter-ophoping in natuurlijke virtuele lichaamsholte (pericard, pleuraholte, gewricht)
Klierpunctievocht:
- Staalname via vocht
Wondvocht:
- Best twee wissers
o Droge wisser voor microscopie
o Natte wisser voor cultuur
o Weinig materiaal= wisser bevochtigen (FW)
- Of speciale multifunctionele wisser
KEEL- EN NEUSSPECIMENS
Met wissers
4
H1: Pre-analytische fase
1.1. Inleiding
Pathologische specimens: stalen waarmee laborant in aanraking komt
Pre-analytische fase:
1. Staal afname
- Ziekenhuisafdeling, bij patiënt thuis, in labo
- Invullen begeleid identificatie document, soms inscannen staal in LIS
2. Transport naar labo
3. Ontvangst en registratie in labo
- Verwerken aanvraagformulier
- Registratie in LIS
4. Voorbereidende manipulaties: sneltesten, microscopie, centrifugaties, …
MLT op hoogte van
- Naamgeving verschillende soorten stalen = specimens
- Verwachte pathogenen en pathologie achter verschillende stalen
1.2. Soorten stalen en hun afname
1.2.1. Type 1, 2, 3 stalen
Algemeen bij staalname → goed staal
- = weinig commensalen en zoveel mogelijk pathogene kiemen
Om afname goed te kunnen uitvoeren → inzicht in indeling stalen in type 1, 2, 3
Type 1 staal:
- Gesloten gebied → steriel
- Iedere gevonden kiem = pathogeen, tenzij contaminatie bij staalafname of via
container
o Huid- of mucosacommensalen: difteroiden, S. epidermis
o Bevuilde potjes of vloeistoffen: Bacillus spp., Pseudomonas-soorten
- Kweek in bouillon
- Staal collecteren: best via punctie
o Materiaal uit diepte verzamelen na verwijderen oppervlakkig beslag
- Voorbeelden
o Bloed
o Punctievochten v steriele organen, gewrichten, waarbij nog geen
chirurgische of spontane (trauma) drainage aanwezig is
o Abces dat geopend wordt en direct in potje opgevangen
o Biopsies
- Let op: geen type 1
1
,Medische Bacteriologie
o Abces dat vroeger is opengesneden en waaruit nog etter komt
o Pleuraholte waarin reeds een drain is geplaatst
Type 2 staal:
- Gesloten gebied in communicatie met andere delen
- Afkomstig van diepe ruimte, normaal steriel
- Bij Staalname moet et door zone waar er normaal bacteriën aanwezig zijn
o Mond, neus, vagina, urethra, …
o Of waar zich gemakkelijk oppervlakkige bact bij nestelen
- Interpretatie: moeilijker dan bij type 1
- Secundaire of gecontamineerde bacteriën (Klebsiella, Pseudomonas, gisten) vaak
resistenter dan primaire pathogenen (S. aureus, pneumokok, …)
- Slechte interpretatie leidt dus tot slechte antibioticatherapie
- Nauwkeurige interpretatie bevorderen door:
o Wassen, spoelen
o Katheters, puncties
o Snel transport (ev. afkoeling)
o Technieken in labo: kwantitatieve kweken, wassen sputum-vlokjes om
speeksel materiaal weg te krijgen
o Kennis v normale verwekkers vd infectie in allerlei omstandigheden
- Voorbeelden:
o Urine, sputum
o Fistels, geopende abcessen, post-chirurgische drains
Type 3 staal:
- Lichaamsoppervlakken
- Agenomen op plaats met commensale microbiota
- Pathogene kiemen detecteren tss commensalen
- Belangrijke shift na gaan
o Bvb kiemen die normaal in klein aantal aanwezig zijn, nu gaan overwoekeren
- Selectieve bodems
- Niet alle kiemen rapporteren, wel vermoedelijke verwekker vh probleem
- Methoden gericht op klassieke verwekkers en voor specifieke aanvragen
- Pathogenen zoals gonokok → steeds therapie
- Verandering v commensale microbiota: gisten, vaginose
- Inventarisatiekweken: controle v bvb MRSA bij opname patiënt behorend tot
risicogroep
- Voorbeelden:
o Keel, Oppervlakkige huidwonde
o Stoelgang, Gastro-intestinale fistel
2
,Medische Bacteriologie
1.2.2. Soorten klinische stalen
BLOED
Normaal steriel
Bacteriëmie / spesis: meestal ernstige infectie!
Commensale microbiota bij afname
- Strenge aspesis!
Kritische factor: hoeveelheid afgenomen bloed
- Gem. 1-100 kiemen per 100 ml bloed
- Steeds min 10-15ml (op 2 afnames)
- Kinderen meer kiemen/ml, 2-5ml = genoeg
Afname voor toediening AB
Beste tijdstip is begin koortsopstoot
Min 2 afname dus (4 flesjes) op zelfde of verschillende tijdstippen
PUNCTIEVLOEISTOFFEN
Virtuele holten
- Pleura, pericard, gewricht, peritoneum, …
Ontsteking → vasodilatatie → exsudaat
- Pleuravocht, pericardvocht, ascites, …
Strikte asepsis in acht nemen!
Merk op:
- Inflammatie = ontsteking, geen infectie
- Weefselreactie op beschadiging
- Beschadiging = infectieus, fysisch, chemisch, …
LUMBAAL VOCHT (LV)
Normaal steriel en helder
Bevat bijna geen cellen
Bacteriële meningitis
- Aanwezigheid bacteriën
- Aanwezigheid talrijke wbc: troebel LV
Zeer strenge asepsis noodzakelijk!
Min 2-3 ml afnemen in conische steriele centrifugebuizen
PLEURAVOCHT
Ophoping v vocht tussen long en borstkas
ASCITES VOCHT
Hoopt op in buikholte
3
, Medische Bacteriologie
WEEFSELMATERIAAL
Biopsie
Steeds vochtig versturen!
- Kleine hoeveelheid FW
- Vochtig steriel gaasje
In labo
- Grote stukken verknippen en fijnwrijven
- Kleine stukken direct fijnwrijven
- Pletsel in steriele bouillon
ETTER, WONDVOCHT, KLIERPUNCTIEVOCHT
Etter = pus
- Vormt tgv ontstekingsreactie
- Bestaat uit plasma, fagocyten, micro-organismen, celdebris
Abces =
- Afgesloten etter-ophoping in diepte vd weefsels
- Kan spontaan openbreken via fistel
o Beste staal:
▪ Fistelopening ontsmetten
▪ Etter opzuigen (met of zonder FW)
- Abces kan heelkundig opengesneden worden
o Beste staal:
▪ Steriel spuit en naald
▪ Eerst grondig huid ontsmetten
- Steeds lucht uit spuit verwijderen of speciaal transportsysteem voor anaëroben
gebruiken
Empyeem =
- Etter-ophoping in natuurlijke virtuele lichaamsholte (pericard, pleuraholte, gewricht)
Klierpunctievocht:
- Staalname via vocht
Wondvocht:
- Best twee wissers
o Droge wisser voor microscopie
o Natte wisser voor cultuur
o Weinig materiaal= wisser bevochtigen (FW)
- Of speciale multifunctionele wisser
KEEL- EN NEUSSPECIMENS
Met wissers
4
