Inhoudsopgave
HCO 1: wetenschappelijk onderzoek..................................................................................2
Hoofdstuk 1: basisbegrippen................................................................................................................. 2
1.1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek..................................................................................2
1.2. Vereisten wetenschappelijk onderzoek.......................................................................................3
1.3. Soorten onderzoek...................................................................................................................... 9
1.4. Fasen in het onderzoeksproces................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2: het onderzoeksplan........................................................................................................ 13
2.1. De probleemstelling.................................................................................................................. 13
2.2. Grondvorm: kwantitatief of kwalitatief......................................................................................17
2.3. Het onderzoeksontwerp............................................................................................................. 18
HCO 2: kwantitatief onderzoek: steekproef, operationalisering en enquêtes.....................19
Hoofdstuk 3: steekproeftrekking......................................................................................................... 20
3.1. basisbegrippen: onderzoekseenheden, populatie en steekproef...............................................20
3.2. aselectie steekproeven.............................................................................................................. 22
3.3. niet-theoretische selectie steekproeven....................................................................................28
Hoofdstuk 4: enquêtes........................................................................................................................ 32
4.1. kwantitatieve onderzoeksmethoden.......................................................................................... 32
4.2. operationaliseren van kenmerken: van onderzoeksvraag naar enquête...................................33
4.3. een enquête opstellen............................................................................................................... 35
4.4. Betrouwbaarheid en validiteit van het dataverzamelingsinstrument.........................................37
4.5. afname van enquêtes................................................................................................................ 39
Hoofdstuk 5: data-analyse in kwantitatief onderzoek..........................................................................40
5.1. voorbereiding van data-analyse................................................................................................40
5.2. beschrijving van afzonderlijke variabelen (samengevat uit boek).............................................49
HCO3: kwalitatief onderzoek – kenmerken, steekproeven, onderzoeksmethoden...............57
Hoofdstuk 3: steekproeftrekking......................................................................................................... 57
3.4. Theoretisch selecte steefproeven..............................................................................................57
Hoofdstuk 6: kwalitatief onderzoek via interviews en focusgroepen...................................................59
6.1. Kenmerken van kwalitatief onderzoek.......................................................................................59
6.2. Steekproef: wie is de ‘wie’ in kwalitatief onderzoek?.................................................................60
6.2. kwalitaiteve Onderzoeksmethoden........................................................................................... 62
HCO 4: kwalitatief onderzoek – data-analyse....................................................................73
Hoofdstuk 7: data-analyse in kwalitatief onderzoek............................................................................73
7.1. principes.................................................................................................................................... 73
7.2. analyse van tekstmateriaal....................................................................................................... 75
7.3. werkwijze.................................................................................................................................. 75
7.4. Fasen in de analyse................................................................................................................... 76
7.5. Aandachtspunten...................................................................................................................... 82
7.6. Betrouwbaarheid en validiteit.................................................................................................... 82
1
, ONDERZOEKSMETHODEN
HCO 1: WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
HOOFDSTUK 1: BASISBEGRIPPEN
1.1. WETENSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERZOEK
Wetenschappelijke kennis mensenkennis
Wetenschappelijke kennis = wordt verzameld obv wetenschappelijk onderzoek dat aan duidelijke voorwaarden moet voldoen
- Systematisch en geordend
- Veralgemenend
- Objectiverend
“Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op basis van een
onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en valide wijze onderzoeksvragen te
beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling”
- Doelgericht: onderzoeksvragen beantwoorden binnen een bepaalde probleemstelling
- Systematisch
- Onderzoek ontwerp
- Dataverzameling en data-analyse
- Betrouwbaarheid en validiteit: kwaliteitscriteria
Mensenkennis = het inzicht dat mensen tijdens hun leven opbouwen over hoe andere mensen zich gedragen
- Subjectief
- Gebaseerd op ervaringen, toevallige gebeurtenissen, selectief
- Vaag en algemeen
2
,1.2. VEREISTEN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
1. Empirisch
2. Onafhankelijk
3. Betrouwbaar
4. Valide
5. Ethisch
EMPIRISCH
Empirische vereisten
Onderwerpen zijn zintuigelijk waarneembaar in de werkelijkheid
o Bv. ‘bestaat God?’ = niet empirisch ‘Hoe beleven mensen hun geloof?’ = wel empirisch
Over wat is en waarom
o Niet over wat zou moeten zijn
Beschrijven van fenomenen in de werkelijkheid, nagaan of veronderstellingen in de werkelijkheid kloppen (hypothesen)
o Hypothesen moeten weerlegbaar zijn (falsifieerbaar) !!!
De empirische cyclus
2 mogelijke ‘routes’
o Deductie
Van 1 algemene theorie naar waargenomen werkelijkheden
Bv. leerlingen die vaak naar de les gaan hebben betere punten, zijn socialer, …
o Inductie
Van waargenomen werkelijkheden naar de theorie
Bv. leerlingen die goeie punten halen, socialer zijn, … gaan vaak naar de les
Wetmatigheden
Deterministische wetmatigheden
o Er zijn geen uitzonderingen mogelijk
Probabilistische wetmatigheden
o De kans is groot dat …
o Uitzonderingen weerleggen de theorie niet
o Kansen!!!
Het kan zijn dat de theorie niet zou kloppen
In sociale wetenschappen spreken we altijd over probabilistische wetmatigheden
3
, ONAFHANKELIJK
Onafhankelijkheid van de opdrachtgever
o Opdrachtgever kan erbij gebaat zijn dat resultaten een bepaalde richting uitgaan
Onafhankelijkheid van de onderzoeker zelf
o Onderzoeker heeft bepaalde kijk, mening
o Onderzoeker heeft ook al een bepaald idee over de resultaten (vermoeden)
Zo objectief mogelijk blijven!
o Heikele punten in het onderzoek niet uit de weg gaan, en hierover rapporteren
o Twijfel of onzekerheden niet onder de mat schuiven
o Niet moedwillig tegenstrijdigheden wegmoffelen zodat de data toch mooi in 1 plaatje passen
o In alle openheid ook onverwachte resultaten rapporteren
Confirmation bias
De neiging om informatie te zoeken en onthouden die onze huidige overtuigingen bevestigt
De neiging om informatie in de richting van onze overtuigingen te interpreteren
! Je kan hier bewust van zijn en proberen om er tegenin te gaan objectiviteit van onderzoek ↑
Voorbeeld
Wanneer de onderzoeker alleen de resultaten van onderzoek publiceren die het succes van die nieuwe therapie illustreren
Negative case analyse
Onderzoeker gaat doelbewust op zoek naar afwijkende of tegenstrijdige voorbeelden
De onderzoeker gaat de confrontatie aan met wat niet in het plaatje lijkt te passen
Voorbeeld
De onderzoeker onderzoekt waarom bepaalde patiënten NIET worden geholpen
4
HCO 1: wetenschappelijk onderzoek..................................................................................2
Hoofdstuk 1: basisbegrippen................................................................................................................. 2
1.1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek..................................................................................2
1.2. Vereisten wetenschappelijk onderzoek.......................................................................................3
1.3. Soorten onderzoek...................................................................................................................... 9
1.4. Fasen in het onderzoeksproces................................................................................................. 12
Hoofdstuk 2: het onderzoeksplan........................................................................................................ 13
2.1. De probleemstelling.................................................................................................................. 13
2.2. Grondvorm: kwantitatief of kwalitatief......................................................................................17
2.3. Het onderzoeksontwerp............................................................................................................. 18
HCO 2: kwantitatief onderzoek: steekproef, operationalisering en enquêtes.....................19
Hoofdstuk 3: steekproeftrekking......................................................................................................... 20
3.1. basisbegrippen: onderzoekseenheden, populatie en steekproef...............................................20
3.2. aselectie steekproeven.............................................................................................................. 22
3.3. niet-theoretische selectie steekproeven....................................................................................28
Hoofdstuk 4: enquêtes........................................................................................................................ 32
4.1. kwantitatieve onderzoeksmethoden.......................................................................................... 32
4.2. operationaliseren van kenmerken: van onderzoeksvraag naar enquête...................................33
4.3. een enquête opstellen............................................................................................................... 35
4.4. Betrouwbaarheid en validiteit van het dataverzamelingsinstrument.........................................37
4.5. afname van enquêtes................................................................................................................ 39
Hoofdstuk 5: data-analyse in kwantitatief onderzoek..........................................................................40
5.1. voorbereiding van data-analyse................................................................................................40
5.2. beschrijving van afzonderlijke variabelen (samengevat uit boek).............................................49
HCO3: kwalitatief onderzoek – kenmerken, steekproeven, onderzoeksmethoden...............57
Hoofdstuk 3: steekproeftrekking......................................................................................................... 57
3.4. Theoretisch selecte steefproeven..............................................................................................57
Hoofdstuk 6: kwalitatief onderzoek via interviews en focusgroepen...................................................59
6.1. Kenmerken van kwalitatief onderzoek.......................................................................................59
6.2. Steekproef: wie is de ‘wie’ in kwalitatief onderzoek?.................................................................60
6.2. kwalitaiteve Onderzoeksmethoden........................................................................................... 62
HCO 4: kwalitatief onderzoek – data-analyse....................................................................73
Hoofdstuk 7: data-analyse in kwalitatief onderzoek............................................................................73
7.1. principes.................................................................................................................................... 73
7.2. analyse van tekstmateriaal....................................................................................................... 75
7.3. werkwijze.................................................................................................................................. 75
7.4. Fasen in de analyse................................................................................................................... 76
7.5. Aandachtspunten...................................................................................................................... 82
7.6. Betrouwbaarheid en validiteit.................................................................................................... 82
1
, ONDERZOEKSMETHODEN
HCO 1: WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
HOOFDSTUK 1: BASISBEGRIPPEN
1.1. WETENSCHAPPELIJK VERANTWOORD ONDERZOEK
Wetenschappelijke kennis mensenkennis
Wetenschappelijke kennis = wordt verzameld obv wetenschappelijk onderzoek dat aan duidelijke voorwaarden moet voldoen
- Systematisch en geordend
- Veralgemenend
- Objectiverend
“Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op basis van een
onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en valide wijze onderzoeksvragen te
beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling”
- Doelgericht: onderzoeksvragen beantwoorden binnen een bepaalde probleemstelling
- Systematisch
- Onderzoek ontwerp
- Dataverzameling en data-analyse
- Betrouwbaarheid en validiteit: kwaliteitscriteria
Mensenkennis = het inzicht dat mensen tijdens hun leven opbouwen over hoe andere mensen zich gedragen
- Subjectief
- Gebaseerd op ervaringen, toevallige gebeurtenissen, selectief
- Vaag en algemeen
2
,1.2. VEREISTEN WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK
1. Empirisch
2. Onafhankelijk
3. Betrouwbaar
4. Valide
5. Ethisch
EMPIRISCH
Empirische vereisten
Onderwerpen zijn zintuigelijk waarneembaar in de werkelijkheid
o Bv. ‘bestaat God?’ = niet empirisch ‘Hoe beleven mensen hun geloof?’ = wel empirisch
Over wat is en waarom
o Niet over wat zou moeten zijn
Beschrijven van fenomenen in de werkelijkheid, nagaan of veronderstellingen in de werkelijkheid kloppen (hypothesen)
o Hypothesen moeten weerlegbaar zijn (falsifieerbaar) !!!
De empirische cyclus
2 mogelijke ‘routes’
o Deductie
Van 1 algemene theorie naar waargenomen werkelijkheden
Bv. leerlingen die vaak naar de les gaan hebben betere punten, zijn socialer, …
o Inductie
Van waargenomen werkelijkheden naar de theorie
Bv. leerlingen die goeie punten halen, socialer zijn, … gaan vaak naar de les
Wetmatigheden
Deterministische wetmatigheden
o Er zijn geen uitzonderingen mogelijk
Probabilistische wetmatigheden
o De kans is groot dat …
o Uitzonderingen weerleggen de theorie niet
o Kansen!!!
Het kan zijn dat de theorie niet zou kloppen
In sociale wetenschappen spreken we altijd over probabilistische wetmatigheden
3
, ONAFHANKELIJK
Onafhankelijkheid van de opdrachtgever
o Opdrachtgever kan erbij gebaat zijn dat resultaten een bepaalde richting uitgaan
Onafhankelijkheid van de onderzoeker zelf
o Onderzoeker heeft bepaalde kijk, mening
o Onderzoeker heeft ook al een bepaald idee over de resultaten (vermoeden)
Zo objectief mogelijk blijven!
o Heikele punten in het onderzoek niet uit de weg gaan, en hierover rapporteren
o Twijfel of onzekerheden niet onder de mat schuiven
o Niet moedwillig tegenstrijdigheden wegmoffelen zodat de data toch mooi in 1 plaatje passen
o In alle openheid ook onverwachte resultaten rapporteren
Confirmation bias
De neiging om informatie te zoeken en onthouden die onze huidige overtuigingen bevestigt
De neiging om informatie in de richting van onze overtuigingen te interpreteren
! Je kan hier bewust van zijn en proberen om er tegenin te gaan objectiviteit van onderzoek ↑
Voorbeeld
Wanneer de onderzoeker alleen de resultaten van onderzoek publiceren die het succes van die nieuwe therapie illustreren
Negative case analyse
Onderzoeker gaat doelbewust op zoek naar afwijkende of tegenstrijdige voorbeelden
De onderzoeker gaat de confrontatie aan met wat niet in het plaatje lijkt te passen
Voorbeeld
De onderzoeker onderzoekt waarom bepaalde patiënten NIET worden geholpen
4
