Ppt2: context
Wat is gezondheid? (historisch overzicht)
• Hippocrates en de middeleeuwen: balans van lichaamssappen, humores.
• Renaissance tot 20e eeuw: opkomst van de medische wetenschap.
o Anatomie, micro-organismen, chirurgie,…+ 1e onderzoek naar sociale en omgevingsfactoren
§ Cholera uitbraak Londen 1854, dr. John Snow
§ Vaccinatiecampagnes
o Gezondheid: “De afwezigheid van ziekte”
• WHO (1948): gezondheid als “volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn”, niet louter afwezigheid van ziekte.
o Deze definitie is ambitieus en niet altijd praktisch toepasbaar. Kapotte knie = ongezond?
Het Biopsychosociaal Model
• Benadert gezondheid als het resultaat van biologische, psychologische en sociale factoren.
• Enorme vooruitgang in huisvestiging, voedselzekerheid, voedselkwaliteit, in 1890 =>
sterke toename levensverwachting, heel sterke daling kindersterfte
o Dit is belangrijker dan onze rol als arts
• Biologisch -> psych: man van 45 jaar met chronische rugpijn. => werkonbekwaamheid,
slaapstoornissen, sociale isolatie, uiteindelijk depressie.
• Pysch -> biolog: Voorbeeld: depressie leidt tot minder motivatie, terugval in ongezonde
gewoonten, obesitas.
• Soc -> biolog: nachtwerk, leefomgeving, …
o 18% vn BE bevolking loopt ernstig risico op armoede en sociale uitsluiting
o 13% echt onder armoedegrens
o Gevolgen van sociale factoren
§ Lage SES => levensverwachting daalt, slechte gezondheid, chron longlijden, zelfmoord, obesitas
§ Verschil in gezonde levensjaren: +- 25 jaar
§ Mensen stellen zorg uit om financiële redenen. Erg vr individu mr ook vr MA. Toegankelijkheid!
• Soc – psych: echt causaal en versterken elkaar
Sociale Gradiënt in Gezondheid
• In elk land: hoe lager de SES, hoe slechter de gezondheid.
• Dit is een wereldwijd fenomeen, zichtbaar in landen met een laag, midden- of
hoog inkomen
• De sociale gradiënt in gezondheid betekent dat gezondheidsongelijkheden
iedereen raken."
§ De kloof tsn levensverwachting en gezonde levensjaren bij de armste populatie is groter
§ Deze curves zo vlak mogelijk te krijgen- doe iets, experimenteer
Verklaringen
• Schaarstetheorie: armoede is een constante confrontatie met tekorten. Niet alleen financieel, mr van alle kapitaal.
o Financieel: geld, beleggingen, vastgoed,…
o Cultureel: kleding, muziek, boek/krant/tijdschrift, (spreek)taal -> sociaal kapitaal opbouwen
o Sociaal: netwerk voor (in)formele hulp en verwijzing naar hulp
o Persoonlijk: mentaal en fysieke gezondheid, zelfvertrouwen en weerbaarheid, aantrekkelijkheid
o => Leidt tot bestaansonzekerheid => constante vorm van stress
§ Beïnvloedt denkprocessen op alle vlakken
§ Gebrek aan mentale “bandbreedte” beschikbaar.
• Sociale Determinanten vn gezondheid
o Wie je bent
o Wat je doet
o Omstandigheden waarin je woont, leeft & werkt (< invloed op)
• Web van armoede
o Kaartenhuisje: Versterkend effect van negatieve impact
,Impact op Patiënt en Hulpverlener
- Hebben al meer zorgnoden
- Meer barrieres
- Mogelijks < voordeel ondanks je het goed
deed als arts
- Bijna al die barrieres, zitten op niveau vn
patient – besef dit, je hebt hier niet altijd
controle op – denk hierover na in je beleid,
plan, diagnose en in je gesprek!
Hoe omgaan als arts?
• Algemene competenties:
o Breed observeren: biopsychociaal model in je achterhoofd
o Contextgericht werken: geen standaardinterventies, richtlijnen = kapstok, aanpassen voor deze patient
o Empathie, reflectie en flexibiliteit.
o Kunnen samenwerken en communiceren op verschillende niveaus (codeswitching).
• Zelfrelativering en bescheidenheid: beseffen dat je eigen perspectief beperkt is
o Egocentric bias: most people think they do most of the work – wereld onbewust bekijken vanuit je eigen
perspectief
o Laat patiënten je leiden in hun context, zodat je weet waar je écht kan (proberen) helpen (en waar niet) Vaak
niet alleen biomedisch.
Proportioneel Universalisme
• Aanbieden van universele zorg/dienst, maar variërend in intensiteit/aanpak in lijn met de noden van de populatie
• Equality: gelijke kansen – equity: gelijke uitkomst
Actualiteit
• Amerikaanse context toont risico’s van zorg zonder prijsgaranties. Moedersterfte in VS in 2022 is 20x zo hoog als in NL.
• Sociale bescherming is essentieel om gezondheidsongelijkheid tegen te gaan.
Ppt3: preventie
Waarom HA?
• Iedereen heeft een huisarts
• HA = meest toegankelijk
• HA = continue zorg over alle domeinen – niet gefractioneerd
• Patiënten vertrouwen hun huisarts
• Aanbeveling van HA voor preventie = sterke motivator voor patiënten
Definitie preventie
• Interventies gericht op het voorkomen van ziekte of van complicaties van reeds bestaande ziekten
• Preventie mogelijk voor: (leefstijl, vaccins, preventieve R/, screening)
o Aangeboren en neonatale aandoeningen, vb. prematuriteit, syndroom van Down
o Infectieziekten, vb. kinkhoest, mazelen, SOA, malaria, …
o Maligniteiten, vb. longkanker, borstkanker, baarmoederhalskanker, …
o Chronische ziekten, vb. COPD, hartfalen, claudicatio, levercirrose
o Ongevallen en traumata, vb. verkeersongevallen, broosheidsfracturen
o Mentale problemen, vb. depressie, verslavingsproblematiek
Doel van preventie
• Mensen langer en beter laten leven (dus niet parameters verbeteren, labowaardes, …)
o Sterfte en ziekte voorkomen
o Kwaliteit van leven verbeteren
• Spiegel van determinanten en ontstaansproces van ziekte en gezondheid
, 4 niveaus vn preventie
1. Primordiale preventie – blootstelling aan RF
vermijden
- leef- en opgroeiomstandigheden van pat zo
optimaal mogelijk maken
- via structurele maatregelen en wetgeving in
verschillende domeinen van de samenleving.
- bereikt totale populatie, gn interventie op
individueel niveau
2. Primaire preventie – ziekte voorkomen vóór deze
ontstaat, grijpt in op RF
- blootstelling aan RF verlagen: condoomgebruik,
rookstop
- weerstand tgn RF verhogen: vaccins
- grote groepen mr wel actie bij individu
- vooral door volksgezondheidsorganisaties: K en G,
CLB
- ondersteunende (adviezen) en actieve (vacc) rol
3. Secundaire preventie – vroege detectie van
afwijkingen, vroeg ingrijpen => prognose
verbeteren
- screening bij asympt pat – bevolkingsOZ of individueel
- contact-OZ
- nog steeds grote groepen maar al beperkter en meer afgebakend
- door verschillende volksgezondheidsinstanties mr ook in HAP: zelf screnen, ondersteuning in bevolkingsOZ
4. Tertiaire preventie – complicaties, achteruitgang van de kwaliteit van leven, invaliditeit en mortaliteit te voorkomen =>
zo goed mogelijke prognose
- individueel: betablokkers en ACE inh bij hartfalen, glycemiecontrole bij DM, CS-inhalatie bij COPD => < exacerbaties
- vaak overlap met curatieve zorg
- chronische zorg!
- SDM: nt ied wilt dit!
- structurele maatregelen: toegankelijke en kwaliteitsvolle gezondheidszorg (is de basis vn tert prev), MUG snelheid,
in HAP: bijhouden med dossier, bijscholing
5. Quaternaire preventie –personen beschermen tegen medische interventies die meer nadelen dan voordelen bieden en
overmedicalisering en iatrogene schade voorkomen.
- volksgezondheid mr ook in HAP
- directe schade
- indirect: verspilling, opportunity cost (voor de HA mr ook MA: werkverlet, remgeld), CO2 uitstoot
Wat is gezondheid? (historisch overzicht)
• Hippocrates en de middeleeuwen: balans van lichaamssappen, humores.
• Renaissance tot 20e eeuw: opkomst van de medische wetenschap.
o Anatomie, micro-organismen, chirurgie,…+ 1e onderzoek naar sociale en omgevingsfactoren
§ Cholera uitbraak Londen 1854, dr. John Snow
§ Vaccinatiecampagnes
o Gezondheid: “De afwezigheid van ziekte”
• WHO (1948): gezondheid als “volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn”, niet louter afwezigheid van ziekte.
o Deze definitie is ambitieus en niet altijd praktisch toepasbaar. Kapotte knie = ongezond?
Het Biopsychosociaal Model
• Benadert gezondheid als het resultaat van biologische, psychologische en sociale factoren.
• Enorme vooruitgang in huisvestiging, voedselzekerheid, voedselkwaliteit, in 1890 =>
sterke toename levensverwachting, heel sterke daling kindersterfte
o Dit is belangrijker dan onze rol als arts
• Biologisch -> psych: man van 45 jaar met chronische rugpijn. => werkonbekwaamheid,
slaapstoornissen, sociale isolatie, uiteindelijk depressie.
• Pysch -> biolog: Voorbeeld: depressie leidt tot minder motivatie, terugval in ongezonde
gewoonten, obesitas.
• Soc -> biolog: nachtwerk, leefomgeving, …
o 18% vn BE bevolking loopt ernstig risico op armoede en sociale uitsluiting
o 13% echt onder armoedegrens
o Gevolgen van sociale factoren
§ Lage SES => levensverwachting daalt, slechte gezondheid, chron longlijden, zelfmoord, obesitas
§ Verschil in gezonde levensjaren: +- 25 jaar
§ Mensen stellen zorg uit om financiële redenen. Erg vr individu mr ook vr MA. Toegankelijkheid!
• Soc – psych: echt causaal en versterken elkaar
Sociale Gradiënt in Gezondheid
• In elk land: hoe lager de SES, hoe slechter de gezondheid.
• Dit is een wereldwijd fenomeen, zichtbaar in landen met een laag, midden- of
hoog inkomen
• De sociale gradiënt in gezondheid betekent dat gezondheidsongelijkheden
iedereen raken."
§ De kloof tsn levensverwachting en gezonde levensjaren bij de armste populatie is groter
§ Deze curves zo vlak mogelijk te krijgen- doe iets, experimenteer
Verklaringen
• Schaarstetheorie: armoede is een constante confrontatie met tekorten. Niet alleen financieel, mr van alle kapitaal.
o Financieel: geld, beleggingen, vastgoed,…
o Cultureel: kleding, muziek, boek/krant/tijdschrift, (spreek)taal -> sociaal kapitaal opbouwen
o Sociaal: netwerk voor (in)formele hulp en verwijzing naar hulp
o Persoonlijk: mentaal en fysieke gezondheid, zelfvertrouwen en weerbaarheid, aantrekkelijkheid
o => Leidt tot bestaansonzekerheid => constante vorm van stress
§ Beïnvloedt denkprocessen op alle vlakken
§ Gebrek aan mentale “bandbreedte” beschikbaar.
• Sociale Determinanten vn gezondheid
o Wie je bent
o Wat je doet
o Omstandigheden waarin je woont, leeft & werkt (< invloed op)
• Web van armoede
o Kaartenhuisje: Versterkend effect van negatieve impact
,Impact op Patiënt en Hulpverlener
- Hebben al meer zorgnoden
- Meer barrieres
- Mogelijks < voordeel ondanks je het goed
deed als arts
- Bijna al die barrieres, zitten op niveau vn
patient – besef dit, je hebt hier niet altijd
controle op – denk hierover na in je beleid,
plan, diagnose en in je gesprek!
Hoe omgaan als arts?
• Algemene competenties:
o Breed observeren: biopsychociaal model in je achterhoofd
o Contextgericht werken: geen standaardinterventies, richtlijnen = kapstok, aanpassen voor deze patient
o Empathie, reflectie en flexibiliteit.
o Kunnen samenwerken en communiceren op verschillende niveaus (codeswitching).
• Zelfrelativering en bescheidenheid: beseffen dat je eigen perspectief beperkt is
o Egocentric bias: most people think they do most of the work – wereld onbewust bekijken vanuit je eigen
perspectief
o Laat patiënten je leiden in hun context, zodat je weet waar je écht kan (proberen) helpen (en waar niet) Vaak
niet alleen biomedisch.
Proportioneel Universalisme
• Aanbieden van universele zorg/dienst, maar variërend in intensiteit/aanpak in lijn met de noden van de populatie
• Equality: gelijke kansen – equity: gelijke uitkomst
Actualiteit
• Amerikaanse context toont risico’s van zorg zonder prijsgaranties. Moedersterfte in VS in 2022 is 20x zo hoog als in NL.
• Sociale bescherming is essentieel om gezondheidsongelijkheid tegen te gaan.
Ppt3: preventie
Waarom HA?
• Iedereen heeft een huisarts
• HA = meest toegankelijk
• HA = continue zorg over alle domeinen – niet gefractioneerd
• Patiënten vertrouwen hun huisarts
• Aanbeveling van HA voor preventie = sterke motivator voor patiënten
Definitie preventie
• Interventies gericht op het voorkomen van ziekte of van complicaties van reeds bestaande ziekten
• Preventie mogelijk voor: (leefstijl, vaccins, preventieve R/, screening)
o Aangeboren en neonatale aandoeningen, vb. prematuriteit, syndroom van Down
o Infectieziekten, vb. kinkhoest, mazelen, SOA, malaria, …
o Maligniteiten, vb. longkanker, borstkanker, baarmoederhalskanker, …
o Chronische ziekten, vb. COPD, hartfalen, claudicatio, levercirrose
o Ongevallen en traumata, vb. verkeersongevallen, broosheidsfracturen
o Mentale problemen, vb. depressie, verslavingsproblematiek
Doel van preventie
• Mensen langer en beter laten leven (dus niet parameters verbeteren, labowaardes, …)
o Sterfte en ziekte voorkomen
o Kwaliteit van leven verbeteren
• Spiegel van determinanten en ontstaansproces van ziekte en gezondheid
, 4 niveaus vn preventie
1. Primordiale preventie – blootstelling aan RF
vermijden
- leef- en opgroeiomstandigheden van pat zo
optimaal mogelijk maken
- via structurele maatregelen en wetgeving in
verschillende domeinen van de samenleving.
- bereikt totale populatie, gn interventie op
individueel niveau
2. Primaire preventie – ziekte voorkomen vóór deze
ontstaat, grijpt in op RF
- blootstelling aan RF verlagen: condoomgebruik,
rookstop
- weerstand tgn RF verhogen: vaccins
- grote groepen mr wel actie bij individu
- vooral door volksgezondheidsorganisaties: K en G,
CLB
- ondersteunende (adviezen) en actieve (vacc) rol
3. Secundaire preventie – vroege detectie van
afwijkingen, vroeg ingrijpen => prognose
verbeteren
- screening bij asympt pat – bevolkingsOZ of individueel
- contact-OZ
- nog steeds grote groepen maar al beperkter en meer afgebakend
- door verschillende volksgezondheidsinstanties mr ook in HAP: zelf screnen, ondersteuning in bevolkingsOZ
4. Tertiaire preventie – complicaties, achteruitgang van de kwaliteit van leven, invaliditeit en mortaliteit te voorkomen =>
zo goed mogelijke prognose
- individueel: betablokkers en ACE inh bij hartfalen, glycemiecontrole bij DM, CS-inhalatie bij COPD => < exacerbaties
- vaak overlap met curatieve zorg
- chronische zorg!
- SDM: nt ied wilt dit!
- structurele maatregelen: toegankelijke en kwaliteitsvolle gezondheidszorg (is de basis vn tert prev), MUG snelheid,
in HAP: bijhouden med dossier, bijscholing
5. Quaternaire preventie –personen beschermen tegen medische interventies die meer nadelen dan voordelen bieden en
overmedicalisering en iatrogene schade voorkomen.
- volksgezondheid mr ook in HAP
- directe schade
- indirect: verspilling, opportunity cost (voor de HA mr ook MA: werkverlet, remgeld), CO2 uitstoot
