Cursus Gynaecologie
Les 1: (para)klinisch onderzoek
EXAMEN
- Casussen niet kennen
- Relevante zaken uit les (nadruk)
- Enkel MCQ (ook voor urologie)
- Hogere cesuur: 62,5
Gynaecologisch consult
1) Luisteren naar hulpvraag (waarom komt pt)
2) Algemene anamnese
3) Gynaecologische en obstetrische anamnese
4) Klinisch onderzoek
5) Therapeutische opties
Anamnese:
Reproductieve anamnese (geschiedenis)
- Menstruatie
o Menarche: gemiddelde leeftijd 1e menarche = 13j (spreiding: 10-16j)
o Cyclusduur: gemiddeld 28 dagen (spreiding 21-35 dagen)
o Menstruatieduur: 3-6 dagen
o Hoeveelheid bloedverlies: gemiddeld 35 ml
Hypermenorroe > 80 ml (meer dan 4 bandjes per dag nodig, vaak
klonters in bloed, meer kans op ferriprieve anemie)
Hypomenorroe: maar enkele druppels
Spotting: onregelmatig, gering bloedverlies (bruine kleur)
o Dysmenorroe: pijnlijke menstruatie (krampachtig thv onderbuik, soms naar
rug, voorzijde dijen) sleutel info voor bv endometriose, …
Primair: vanaf 1e menarche
Secundair: pas later pijn
Graden van pijn (examen)
- Graad 0: geen pijn
- Graad I: draaglijke pijn, geen pijnstiller nodig
- Graad II: erge pijn, regelmatig pijnstiller nodig
- Graad III: heel erge pijn, soms thuisblijven door pijn
Menopauze: vanaf laatste menstruatie = gemiddeld 51j (spreiding: 40-60j)
- Voor leeftijd van 40j: POF (prematuur ovarieel falen)
1
,Anticonceptie en seksualiteit:
- Type/ geen anticonceptie
- Oraal
- Definitief
- LARC (long acting reversible contraception) = spiraal
!! 42% vrouwen vergeten 1-2 pillen per cyclus
Klachten:
- Fluor (= abnormale vaginale afscheiding): hoeveelheid/consistentie/
kleur/geur/verband met de cyclus/klachten van irritatie of pijn?
o Mag niet branderig zijn, slechte geur hebben afscheiding op zich = normaal
- Pruritus vulvae (= vulvaire jeuk): moet duidelijk onderscheiden worden van vulvaire
irritatie of branderigheid.
o = urgentie (niet levensbedreigend, wel heel vervelend)
- Vulvodynie (vulvaire pijn): kan spontaan voorkomen (kan ook een branderig gevoel of
irritatie zijn) maar is meestal nog duidelijker aanwezig (dan vaak als scherpe pijn) bij
aanraken van de vulva (tampongebruik, coitus).
o Kan zorgen voor onmogelijkheid seks, tampon inbrengen
- Onderbuikpijn: navragen naar de lokalisatie (suprapubisch, linker of rechter fossa) en
eventueel uitlokkende factoren
o Vaak thv fossa ilaca, dolsteekpijn bij ovulatie, …
- Dyspareunie (= pijn bij de coïtus): oppervlakkig (aan de ingang van de schede) of diep
(bij diepe penetratie).
- Libidoverlies (= geen zin in het vrijen)
- Postcoïtale spotting/bloedverlies (= kleine/ruime hoeveelheden bloedverlies na
coïtus).
o Moet je wel aandachtig voor zijn: kan duiden op baarmoederhals die te wijd
open staat of een cervix carcinoom
- Galactorroe: (=melkverlies) spontaan of na expressie van de tepelzone, uni- of
bilateraal.
- Mastodynie (= pijn in de borst): uni- of bilateraal, cyclisch of continu.
o Komt heel frequent voor (vooral net voor maandstonden)
- PMS of premenstrueel syndroom (= cluster van somatische en psychologische
symptomen in de premenstruele periode) .
- Urologische klachten zoals pollakisurie, hematurie, dysurie, urinaire incontinentie.
o Blaasontstekingen komen heel frequent voor altijd urinekweek doen: het
zou even goed kunnen komen door kleine steentjes AB dan geen nut!
- Defecatieklachten zoals constipatie, dyschezie en fecale incontinentie.
Verloskundige anamnese: G, P, Ab, EUG
- G = graviditeit (#zwangerschappen)
- P = partus (#bevallingen)
- Ab = abortus
- Eug = extra uteriene zwangerschap
!! zegt NIETS over # kinderen: bv G2, P2: 2 keer bevallen min 2 kids (kan ook tweeling zijn)
2
,Bij navragen farmaca: gebruik herhaalvragen!! (mensen die al jaren zuurremmers nemen,
zullen dit niet meer zien als medicatie!)
Familiale anamnese
Onderzoek: (kijken!!)
Algemeen lichamelijk onderzoek:
- Inspectie: obesitas/anorexie, pigmentatie, littekens, beharing
- Palpatie abdominaal
- Gewicht
Borstonderzoek: (je spreekt altijd van borst in kwadranten: bovenste-links, …: juiste
communicatie!! Tussen verschillende specialisten)
- Inspectie
o Symmetrie, roodheid, zwelling, peau d’orange, huidintrekking, tepelretractie
- Palpatie
o Zittend, liggend
- Okselklieren
- Expressie tepelsecreet
- Klachten:
o Ontsteking: rubor, calor, dolor AB
o Kwaadaardige tumor: hard, niet beweeglijk, GEEN pijn, tractie op huid
Necrose op tumor die bestraald is
3
, Genitaal onderzoek:
- Uitwendige inspectie
o Systematisch: labia, clitorisch, vestibulum, perineum, anus, hymen
- Speculum onderzoek
o Materiaal klaarleggen (warm)
o Ongelijkbladig (voorkeur)
o Gepast formaat
- Bimanueel onderzoek (inwendig)
o Tonus m. levator
o Portio uteri: week, hard, tumor, open, dicht
o Uterus: ligging, grootte, consistentie, regelmatigheid contouren,
schommelpijn? slingerpijn?
o Adnexen: voelbaar? pijnlijk? “top size normal”
o Douglas: soepel, nodulair, gewelfd, pijnlijk
Essentieel in geval van: Endometriosis (menstrueel), Pelvische pijn, Evaluatie
pelvische tumor
A. Ovarica:
- Ontspringt rechtstreeks uit de Aorta abdominalis
- Bevloeit ovarium langs ligamentum suspensorium ovarii
- geeft anastomoserende tak met de uteriene arterie
A. Uterina
- Ontspringt uit A. iliaca interna
- Dringt in lig. latum BOVEN de ureter
- Bereikt de laterale cervix
- Splitst in dikke stijgende tak
- Die zelf splitst in een ramus tubarius en een dunne ramus ovaricus die
anastomoseert met de A. ovarica
- Geeft arteriae basales die doorlopen in de spiraalarteriolen (zie: menses)
N. Pudendus
- Ontspringt uit S2-S4
- Sensibele bezenuwing van vagina, vulva en perineum (pudendusblok)
Plexus hypogastricus inferior (Frankenhauser) en plexus hypogastricus superior
Plexus sacralis en plexus pudendus
- cervix, uterus en proximale tuba
- Via OS ZS tot D10-L1
- (paracervicaal blok)
- laterale tuba en ovarium: vezels langs de ovariële vaten
PIJN afkomstig van de inwendige genitalia kan gevoeld worden in de dermatomen van D11-L1
= van de navel tot de liezen
4
Les 1: (para)klinisch onderzoek
EXAMEN
- Casussen niet kennen
- Relevante zaken uit les (nadruk)
- Enkel MCQ (ook voor urologie)
- Hogere cesuur: 62,5
Gynaecologisch consult
1) Luisteren naar hulpvraag (waarom komt pt)
2) Algemene anamnese
3) Gynaecologische en obstetrische anamnese
4) Klinisch onderzoek
5) Therapeutische opties
Anamnese:
Reproductieve anamnese (geschiedenis)
- Menstruatie
o Menarche: gemiddelde leeftijd 1e menarche = 13j (spreiding: 10-16j)
o Cyclusduur: gemiddeld 28 dagen (spreiding 21-35 dagen)
o Menstruatieduur: 3-6 dagen
o Hoeveelheid bloedverlies: gemiddeld 35 ml
Hypermenorroe > 80 ml (meer dan 4 bandjes per dag nodig, vaak
klonters in bloed, meer kans op ferriprieve anemie)
Hypomenorroe: maar enkele druppels
Spotting: onregelmatig, gering bloedverlies (bruine kleur)
o Dysmenorroe: pijnlijke menstruatie (krampachtig thv onderbuik, soms naar
rug, voorzijde dijen) sleutel info voor bv endometriose, …
Primair: vanaf 1e menarche
Secundair: pas later pijn
Graden van pijn (examen)
- Graad 0: geen pijn
- Graad I: draaglijke pijn, geen pijnstiller nodig
- Graad II: erge pijn, regelmatig pijnstiller nodig
- Graad III: heel erge pijn, soms thuisblijven door pijn
Menopauze: vanaf laatste menstruatie = gemiddeld 51j (spreiding: 40-60j)
- Voor leeftijd van 40j: POF (prematuur ovarieel falen)
1
,Anticonceptie en seksualiteit:
- Type/ geen anticonceptie
- Oraal
- Definitief
- LARC (long acting reversible contraception) = spiraal
!! 42% vrouwen vergeten 1-2 pillen per cyclus
Klachten:
- Fluor (= abnormale vaginale afscheiding): hoeveelheid/consistentie/
kleur/geur/verband met de cyclus/klachten van irritatie of pijn?
o Mag niet branderig zijn, slechte geur hebben afscheiding op zich = normaal
- Pruritus vulvae (= vulvaire jeuk): moet duidelijk onderscheiden worden van vulvaire
irritatie of branderigheid.
o = urgentie (niet levensbedreigend, wel heel vervelend)
- Vulvodynie (vulvaire pijn): kan spontaan voorkomen (kan ook een branderig gevoel of
irritatie zijn) maar is meestal nog duidelijker aanwezig (dan vaak als scherpe pijn) bij
aanraken van de vulva (tampongebruik, coitus).
o Kan zorgen voor onmogelijkheid seks, tampon inbrengen
- Onderbuikpijn: navragen naar de lokalisatie (suprapubisch, linker of rechter fossa) en
eventueel uitlokkende factoren
o Vaak thv fossa ilaca, dolsteekpijn bij ovulatie, …
- Dyspareunie (= pijn bij de coïtus): oppervlakkig (aan de ingang van de schede) of diep
(bij diepe penetratie).
- Libidoverlies (= geen zin in het vrijen)
- Postcoïtale spotting/bloedverlies (= kleine/ruime hoeveelheden bloedverlies na
coïtus).
o Moet je wel aandachtig voor zijn: kan duiden op baarmoederhals die te wijd
open staat of een cervix carcinoom
- Galactorroe: (=melkverlies) spontaan of na expressie van de tepelzone, uni- of
bilateraal.
- Mastodynie (= pijn in de borst): uni- of bilateraal, cyclisch of continu.
o Komt heel frequent voor (vooral net voor maandstonden)
- PMS of premenstrueel syndroom (= cluster van somatische en psychologische
symptomen in de premenstruele periode) .
- Urologische klachten zoals pollakisurie, hematurie, dysurie, urinaire incontinentie.
o Blaasontstekingen komen heel frequent voor altijd urinekweek doen: het
zou even goed kunnen komen door kleine steentjes AB dan geen nut!
- Defecatieklachten zoals constipatie, dyschezie en fecale incontinentie.
Verloskundige anamnese: G, P, Ab, EUG
- G = graviditeit (#zwangerschappen)
- P = partus (#bevallingen)
- Ab = abortus
- Eug = extra uteriene zwangerschap
!! zegt NIETS over # kinderen: bv G2, P2: 2 keer bevallen min 2 kids (kan ook tweeling zijn)
2
,Bij navragen farmaca: gebruik herhaalvragen!! (mensen die al jaren zuurremmers nemen,
zullen dit niet meer zien als medicatie!)
Familiale anamnese
Onderzoek: (kijken!!)
Algemeen lichamelijk onderzoek:
- Inspectie: obesitas/anorexie, pigmentatie, littekens, beharing
- Palpatie abdominaal
- Gewicht
Borstonderzoek: (je spreekt altijd van borst in kwadranten: bovenste-links, …: juiste
communicatie!! Tussen verschillende specialisten)
- Inspectie
o Symmetrie, roodheid, zwelling, peau d’orange, huidintrekking, tepelretractie
- Palpatie
o Zittend, liggend
- Okselklieren
- Expressie tepelsecreet
- Klachten:
o Ontsteking: rubor, calor, dolor AB
o Kwaadaardige tumor: hard, niet beweeglijk, GEEN pijn, tractie op huid
Necrose op tumor die bestraald is
3
, Genitaal onderzoek:
- Uitwendige inspectie
o Systematisch: labia, clitorisch, vestibulum, perineum, anus, hymen
- Speculum onderzoek
o Materiaal klaarleggen (warm)
o Ongelijkbladig (voorkeur)
o Gepast formaat
- Bimanueel onderzoek (inwendig)
o Tonus m. levator
o Portio uteri: week, hard, tumor, open, dicht
o Uterus: ligging, grootte, consistentie, regelmatigheid contouren,
schommelpijn? slingerpijn?
o Adnexen: voelbaar? pijnlijk? “top size normal”
o Douglas: soepel, nodulair, gewelfd, pijnlijk
Essentieel in geval van: Endometriosis (menstrueel), Pelvische pijn, Evaluatie
pelvische tumor
A. Ovarica:
- Ontspringt rechtstreeks uit de Aorta abdominalis
- Bevloeit ovarium langs ligamentum suspensorium ovarii
- geeft anastomoserende tak met de uteriene arterie
A. Uterina
- Ontspringt uit A. iliaca interna
- Dringt in lig. latum BOVEN de ureter
- Bereikt de laterale cervix
- Splitst in dikke stijgende tak
- Die zelf splitst in een ramus tubarius en een dunne ramus ovaricus die
anastomoseert met de A. ovarica
- Geeft arteriae basales die doorlopen in de spiraalarteriolen (zie: menses)
N. Pudendus
- Ontspringt uit S2-S4
- Sensibele bezenuwing van vagina, vulva en perineum (pudendusblok)
Plexus hypogastricus inferior (Frankenhauser) en plexus hypogastricus superior
Plexus sacralis en plexus pudendus
- cervix, uterus en proximale tuba
- Via OS ZS tot D10-L1
- (paracervicaal blok)
- laterale tuba en ovarium: vezels langs de ovariële vaten
PIJN afkomstig van de inwendige genitalia kan gevoeld worden in de dermatomen van D11-L1
= van de navel tot de liezen
4
