FISCAAL RECHT
I. DEEL I – Begrippen en principes
II. DEEL II – De personenbelasting
III. DEEL III – De juridische entiteiten
IV. DEEL IV – De BTW
V. DEEL V – Het internationaal fiscaal recht
HOOFDSTUK I – BEGRIPPEN EN PRINCIPES
Het begrip ‘belasting’:
Er is geen algemeen aanvaarde definitie voor ‘belasting’ verschillende
begrippen!
Een belasting (Cassatie) = een door de overheid eenzijdig opgelegde en
verplichte bijdrage op personen/feiten die een band hebben met het
territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd is om
diensten van algemeen nut te financieren.
Relevantie belastingheffing = vanaf dat er wordt voldaan aan voorwaarden
voor een belasting, treden enkele beschermingsbeginselen in werking, die
het individu beschermen tegen willekeurige belastingheffing.
Niet noodzakelijk in ‘cash’ historische voorbeelden (Tienden of “Opera
Publica”),
maar ook recentere voorbeelden, zoals bv. de Vlaamse erfbelasting:
Tienden: verplichting om 1/10de van landbouwopbrengsten af te
staan aan kerkelijke overheid (bv. oogst, kudde dieren,
graanopbrengst, …)
- Idee nog steeds in fiscaal recht: overheid gebruikt geld om
bepaalde goederen/diensten te financieren, maar ook ter
herverdeling (armenzorg)
Dit werd in de middeleeuwen bij de Tienden al vooropgesteld!
De Vlaamse erfbelasting: betalen met bepaalde cultuurgoederen
- Ook: burgerlijke verplichting in Rwanda om samen te komen en
reiniging van publieke ruimte, éénmaal per jaar
Nergens ter wereld zijn de straten zo proper als in Rwanda,
omwille van de ‘belasting’ die er gehoffen wordt
Kenmerken van de belasting (rechtspraak Hof van Cassatie +
Grondwettelijk Hof):
Door de overheid
Eenzijdig opgelegd en verplicht
Territorialiteit (personen/feiten die band hebben met territorium)
1
, Voor algemeen nut bestemd om diensten van algemeen nut te
financieren
Belang van soevereiniteit: belastingen kunnen enkel door een overheid
worden opgelegd.
a. Opgelegd door de overheid:
- Belastingen worden opgelegd door de overheid als (enige) drager
soevereiniteit
Exclusieve interne soevereiniteit noodzakelijk: mogelijkheid
om op eigen grondgebied beslissingen te nemen en uit te
voeren
Nood aan geld om te kunnen voortbestaan belastingen
heffen is een noodzaak voor de overheid zelf (niet enkel uit
gezag over burgers)
- Federale overheid, gewest, provincie en gemeente (niet:
ondernemingen)
Wanneer verschillende overheden tegelijk optreden, kunnen
regels conflicteren (bv. verschillen tussen gemeenten
onderling, zoals Knokke)
- FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren:
overheid schrijft belasting in in een administratief document
(‘kohier’)
‘Kohieren’ = uitvoerbare titel tot invordering (stelt schuld van
een bepaalde belastingplichtige vast) juridische waarde van
authentieke akte
Aanslagbiljet = uitnodiging om belasting te betalen
b. Eenzijdig opgelegd en verplicht:
- Geen keuzemogelijkheid (openbare orde)1: geen mogelijkheid niet
te voldoen
- Onderscheid met giften, vrijwillige betalingen, huur/koop van
overheid, dienstenprestatie, vergoeding door buitencontractuele
aansprakelijkheid
- Waarom? economische redenen: marktfalen bij publieke
goederen
(bv. nationale defensie) en schaalvoordelen (bv. gezondheidszorg)
Wanneer niet iedereen bijdraagt, en iedereen de optie heeft,
zou het onmogelijk zijn om publieke goederen (bv. defensie)
aan te bieden
Schaalvoordelen: gevolg dat overheid bepaalde taken van ons
overneemt, zorgt ervoor dat wij op efficiëntere wijze kunnen
genieten van infrastructuur
- Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen (!)
1
Voorbeeld: man weigerde om personenbelasting te betalen uit verzet tegen militaire
uitgaven. Hij betaalde dit in de plaats aan een pacifistische organisatie. Het hof van
beroep oordeelde dat dit niet kon, door het openbare ordekarakter is iedereen verplicht
bij te dragen.
2
, Gevolg: geen bescherming van algemene beginselen van
fiscaal recht
Voorbeeld: alles wat je doet op contractuele basis met de
overheid, en je betaalt de overheid ervoor (bv. huur
appartement van overheid) + verkeersboetes, schade aan
openbaar domein (bv. vergoeding bloembak)
- Sancties en dwangmaatregelen mogelijk:
Vroeger: gebruik van dwang bij inning door middel van geweld
nu: nog steeds gebruik van dwang (bv.
gerechtsdeurwaarder)
c. Territorialiteit:
- Belasting enkel mogelijk wanneer link bestaat met grondgebied
van de Staat
Voldoende band (‘nexus’) met het territorium van overheid
vereist
- Gevolg van de soevereiniteit: bevoegdheid is uiting gezag
waarover overheid van nature beschikt, dus noodzakelijk beperkt
tot gebied waarover gezag
- Digitale economie?
d. Voor algemeen nut (doel):
- Financieel doel = uitgave dient om kosten van de overheid te
dekken
- Betalingen mogelijk die verplicht zijn en eenzijdig opgelegd, maar
geen belasting zijn omdat ze niet dienen om diensten algemeen
nut te financieren
Voorbeeld: inning van verkeersboeten (ook al komen ze in
Schatkist toe)
- Politiek-discretionair: belastingen kunnen niet worden
voorbehouden voor een welbepaalde uitgave/investering
Overheid is gebonden aan bepaalde grondwettelijke
beginselen en burgers hebben inspraak in de belastingheffing
via verkiezingen
- Mogelijk dat persoon geen belasting verschuldigd is, en toch kan
genieten van overheidsdiensten (totale inkomen < belastingvrije
som)
- Afwezigheid van aanwijsbare en individuele tegenprestatie:
Verplichting om bij te dragen in algemene lasten van
gemeenschap, ook indien persoon geen voordeel haalt uit
overheidsuitgaven (bv. indien persoon geen gebruik maakt van
overheidsdiensten)
Gebruik voor uitgaven waar belastingbetalers voordeel uit
kunnen halen (bv. onderwijs) geen rechtstreeks verband
aantal betaalde belastingen en overheidsdiensten die persoon
kan genieten
3
, Andere heffingen en bijzondere categorieën:
Opgelet: de formele benaming is niet relevant!
Solidariteitsbijdrage: er komt een algemene solidariteitsbijdrage van 10%
op de toekomstige gerealiseerde meerwaarde van financiële activa, incl.
crypto-activa, opgebouwd vanaf het moment van de invoering van de
bijdrage.
Retributies:
Retributies = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in
rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde (geïndividualiseerde
dienst)
Retributie is dus geen belasting (!)
Beroep op dienst uit eigen belang (bv. haven/kaaigelden, tolgelden,
parkeergeld)
- Keuze om al dan niet beroep te doen op dienst ( belastingen)
- Voorbeeld: bij tolgelden keuze tussen rijden op gewone wegen
betalen van tolgelden om toegang te krijgen tot de voorziene
snelwegen
Bedrag van retributie moet in redelijke verhouding staan tot de
verleende dienst, anders is het immers toch een belasting
- Bedrag mag niet onredelijk hoog zijn maar ook niet onredelijk
laag
Daarom worden rolrechten beschouwd als belastingen, en niet
als retributies (bedrag veel lager dan werkelijke kosten van
rechtspleging)
Kilometerheffing: belasting in Vlaanderen en Brussel retributie in
Wallonië
Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’:
- Bepaalde rechtspraak is van oordeel dat er enkel sprake is van
een retributie als de betrokkene vrijwillig gebruikmaakt van de
overheidsdienst
Moment waarop men keuze maakt al dan niet van dienst te
genieten
- Voorbeeld combi-taxen: taxidienst van politie (te dronken
personen worden thuis afgezet door de politie, maar sommige
gemeenten heften belasting)
Vraag: heb je mogelijkheid om al dan niet gebruik te maken
van de dienst?
Kritiek: geen sprake van vrijwillig gebruik, want voor personen
die weigeren (bv. verstoring openbare orde) of niet in staat zijn
(bv. dronkenschap)
Socialezekerheidsbijdragen:
Afwijking = socialezekerheidsbijdragen zijn geen belastingen maar
bijdragen, want worden ‘earmarked’ voor bepaald doel.
4
I. DEEL I – Begrippen en principes
II. DEEL II – De personenbelasting
III. DEEL III – De juridische entiteiten
IV. DEEL IV – De BTW
V. DEEL V – Het internationaal fiscaal recht
HOOFDSTUK I – BEGRIPPEN EN PRINCIPES
Het begrip ‘belasting’:
Er is geen algemeen aanvaarde definitie voor ‘belasting’ verschillende
begrippen!
Een belasting (Cassatie) = een door de overheid eenzijdig opgelegde en
verplichte bijdrage op personen/feiten die een band hebben met het
territorium waarop de overheid gezag uitoefent en die bestemd is om
diensten van algemeen nut te financieren.
Relevantie belastingheffing = vanaf dat er wordt voldaan aan voorwaarden
voor een belasting, treden enkele beschermingsbeginselen in werking, die
het individu beschermen tegen willekeurige belastingheffing.
Niet noodzakelijk in ‘cash’ historische voorbeelden (Tienden of “Opera
Publica”),
maar ook recentere voorbeelden, zoals bv. de Vlaamse erfbelasting:
Tienden: verplichting om 1/10de van landbouwopbrengsten af te
staan aan kerkelijke overheid (bv. oogst, kudde dieren,
graanopbrengst, …)
- Idee nog steeds in fiscaal recht: overheid gebruikt geld om
bepaalde goederen/diensten te financieren, maar ook ter
herverdeling (armenzorg)
Dit werd in de middeleeuwen bij de Tienden al vooropgesteld!
De Vlaamse erfbelasting: betalen met bepaalde cultuurgoederen
- Ook: burgerlijke verplichting in Rwanda om samen te komen en
reiniging van publieke ruimte, éénmaal per jaar
Nergens ter wereld zijn de straten zo proper als in Rwanda,
omwille van de ‘belasting’ die er gehoffen wordt
Kenmerken van de belasting (rechtspraak Hof van Cassatie +
Grondwettelijk Hof):
Door de overheid
Eenzijdig opgelegd en verplicht
Territorialiteit (personen/feiten die band hebben met territorium)
1
, Voor algemeen nut bestemd om diensten van algemeen nut te
financieren
Belang van soevereiniteit: belastingen kunnen enkel door een overheid
worden opgelegd.
a. Opgelegd door de overheid:
- Belastingen worden opgelegd door de overheid als (enige) drager
soevereiniteit
Exclusieve interne soevereiniteit noodzakelijk: mogelijkheid
om op eigen grondgebied beslissingen te nemen en uit te
voeren
Nood aan geld om te kunnen voortbestaan belastingen
heffen is een noodzaak voor de overheid zelf (niet enkel uit
gezag over burgers)
- Federale overheid, gewest, provincie en gemeente (niet:
ondernemingen)
Wanneer verschillende overheden tegelijk optreden, kunnen
regels conflicteren (bv. verschillen tussen gemeenten
onderling, zoals Knokke)
- FOD Financiën (fiscus) maakt zelf uitvoerbare titel via kohieren:
overheid schrijft belasting in in een administratief document
(‘kohier’)
‘Kohieren’ = uitvoerbare titel tot invordering (stelt schuld van
een bepaalde belastingplichtige vast) juridische waarde van
authentieke akte
Aanslagbiljet = uitnodiging om belasting te betalen
b. Eenzijdig opgelegd en verplicht:
- Geen keuzemogelijkheid (openbare orde)1: geen mogelijkheid niet
te voldoen
- Onderscheid met giften, vrijwillige betalingen, huur/koop van
overheid, dienstenprestatie, vergoeding door buitencontractuele
aansprakelijkheid
- Waarom? economische redenen: marktfalen bij publieke
goederen
(bv. nationale defensie) en schaalvoordelen (bv. gezondheidszorg)
Wanneer niet iedereen bijdraagt, en iedereen de optie heeft,
zou het onmogelijk zijn om publieke goederen (bv. defensie)
aan te bieden
Schaalvoordelen: gevolg dat overheid bepaalde taken van ons
overneemt, zorgt ervoor dat wij op efficiëntere wijze kunnen
genieten van infrastructuur
- Niet alle betalingen aan de overheid zijn echter belastingen (!)
1
Voorbeeld: man weigerde om personenbelasting te betalen uit verzet tegen militaire
uitgaven. Hij betaalde dit in de plaats aan een pacifistische organisatie. Het hof van
beroep oordeelde dat dit niet kon, door het openbare ordekarakter is iedereen verplicht
bij te dragen.
2
, Gevolg: geen bescherming van algemene beginselen van
fiscaal recht
Voorbeeld: alles wat je doet op contractuele basis met de
overheid, en je betaalt de overheid ervoor (bv. huur
appartement van overheid) + verkeersboetes, schade aan
openbaar domein (bv. vergoeding bloembak)
- Sancties en dwangmaatregelen mogelijk:
Vroeger: gebruik van dwang bij inning door middel van geweld
nu: nog steeds gebruik van dwang (bv.
gerechtsdeurwaarder)
c. Territorialiteit:
- Belasting enkel mogelijk wanneer link bestaat met grondgebied
van de Staat
Voldoende band (‘nexus’) met het territorium van overheid
vereist
- Gevolg van de soevereiniteit: bevoegdheid is uiting gezag
waarover overheid van nature beschikt, dus noodzakelijk beperkt
tot gebied waarover gezag
- Digitale economie?
d. Voor algemeen nut (doel):
- Financieel doel = uitgave dient om kosten van de overheid te
dekken
- Betalingen mogelijk die verplicht zijn en eenzijdig opgelegd, maar
geen belasting zijn omdat ze niet dienen om diensten algemeen
nut te financieren
Voorbeeld: inning van verkeersboeten (ook al komen ze in
Schatkist toe)
- Politiek-discretionair: belastingen kunnen niet worden
voorbehouden voor een welbepaalde uitgave/investering
Overheid is gebonden aan bepaalde grondwettelijke
beginselen en burgers hebben inspraak in de belastingheffing
via verkiezingen
- Mogelijk dat persoon geen belasting verschuldigd is, en toch kan
genieten van overheidsdiensten (totale inkomen < belastingvrije
som)
- Afwezigheid van aanwijsbare en individuele tegenprestatie:
Verplichting om bij te dragen in algemene lasten van
gemeenschap, ook indien persoon geen voordeel haalt uit
overheidsuitgaven (bv. indien persoon geen gebruik maakt van
overheidsdiensten)
Gebruik voor uitgaven waar belastingbetalers voordeel uit
kunnen halen (bv. onderwijs) geen rechtstreeks verband
aantal betaalde belastingen en overheidsdiensten die persoon
kan genieten
3
, Andere heffingen en bijzondere categorieën:
Opgelet: de formele benaming is niet relevant!
Solidariteitsbijdrage: er komt een algemene solidariteitsbijdrage van 10%
op de toekomstige gerealiseerde meerwaarde van financiële activa, incl.
crypto-activa, opgebouwd vanaf het moment van de invoering van de
bijdrage.
Retributies:
Retributies = vergoeding voor tegenprestatie door overheid in
rechtstreeks en onmiddellijk belang begunstigde (geïndividualiseerde
dienst)
Retributie is dus geen belasting (!)
Beroep op dienst uit eigen belang (bv. haven/kaaigelden, tolgelden,
parkeergeld)
- Keuze om al dan niet beroep te doen op dienst ( belastingen)
- Voorbeeld: bij tolgelden keuze tussen rijden op gewone wegen
betalen van tolgelden om toegang te krijgen tot de voorziene
snelwegen
Bedrag van retributie moet in redelijke verhouding staan tot de
verleende dienst, anders is het immers toch een belasting
- Bedrag mag niet onredelijk hoog zijn maar ook niet onredelijk
laag
Daarom worden rolrechten beschouwd als belastingen, en niet
als retributies (bedrag veel lager dan werkelijke kosten van
rechtspleging)
Kilometerheffing: belasting in Vlaanderen en Brussel retributie in
Wallonië
Discussie omtrent ‘individueel beslissingsmoment’:
- Bepaalde rechtspraak is van oordeel dat er enkel sprake is van
een retributie als de betrokkene vrijwillig gebruikmaakt van de
overheidsdienst
Moment waarop men keuze maakt al dan niet van dienst te
genieten
- Voorbeeld combi-taxen: taxidienst van politie (te dronken
personen worden thuis afgezet door de politie, maar sommige
gemeenten heften belasting)
Vraag: heb je mogelijkheid om al dan niet gebruik te maken
van de dienst?
Kritiek: geen sprake van vrijwillig gebruik, want voor personen
die weigeren (bv. verstoring openbare orde) of niet in staat zijn
(bv. dronkenschap)
Socialezekerheidsbijdragen:
Afwijking = socialezekerheidsbijdragen zijn geen belastingen maar
bijdragen, want worden ‘earmarked’ voor bepaald doel.
4
