SPIJSVERTERING – JAN TACK
INTRODUCTIE
o Samenstelling darmen:
L Lamina serosa
L Muscularis externa
L Submucosa: doorbloeding, aan- en afvoer van voedingsstoffen
L Mucosa
L Mesenterische plexus: controle motiliteit
L Submucosale plexus: controle doorbloeding en immunologisch
AANDOENINGEN VAN DE SLOKDARM
OPBOUW
o Van bovenste tot onderste sfincer
o Bovenste 1/3: dwarsgestreept spierweefsel
o Middenste 1/3: overgangsspierweefsel
o Onderste 1/3: glad spierweefsel
1
,KLACHTEN
DYSFAGIE
o = gevoel dat voedsel blijft steken tijdens passage van farynx naar maag
o ó oropharyngeale dysfagie = slikstoornis (niet bij oesophagus dysfagie !!!)
o Alarmteken! à oesofagogastroscopie nodig
o Organische dysfagie
L Vernauwing lumen door letsel
L Vb. tumor, strictuur, externe compressie
L Eerst voor vast voedsel, dan voor vloeibaar
L Voedselimpactie bij grote bolus à pijn, speekselvloed, persisterende hik
L Progressief ontstaan; snellere progressie bij maligne tumor
o Functionele dysfagie
L Afsluiten lumen door contractie van de wand
L Vb. achalasie, distale slokdarmspasmen
L Zowel voor vast als voor vloeibaar voedsel vanaf begin
L Pijnaanvallen los van voedselbolus, vnl ’s nachts
PIJN
o Odynofagie
L Pijn na slikken bij passage bolus
L Meestal door ontsteking: reflux oesofagitis, virale of candida oesofagitis, …
L Alarmteken! à oesofagogastroscopie nodig
o Impactiepijn
L Doffe of krampende pijn retrosternaal
L Veroorzaakt door contracties boven de geïmpacteerde bolus
o Niet-cardiale thoracale pijn (NCCP)
L Retrosternale krampende of toesnoerende pijn
L Spontaan, zonder verband met doorslikken van voedsel
PYROSIS EN REGURGITATIE
o Pyrosis = branderig gevoel dat opstijgt achter sternum
o Regurgitatie = zuur, bitter of niet-zuur vocht dat tot in de mond komt, vnl bij bukken,
neerliggen
2
,GLOBUSGEVOEL
o Gevoel dat er een brok in de keel zit
o Geen duidelijk verband met deglutitie (= slikken)
o Verdijnt meestal tijdens eten
o Vnl bij nerveuze personen, maar oorzaak onzeker
SECUNDAIR
o Vermagering
o Anemie
o Hoest, keellast
TECHNISCHE ONDERZOEKEN BIJ SLOKDARMZIEKTEN
ENDOSCOPIE EN BIOPSIE
o Uitpuilende, vernauwende en oppervlakkige ontstekingsletsels van de mucosa goed zichtbaar
o Biopsies à weefseldiagnose (vb. Barret-mucosa, maligniteit)
o Therapeutische doeleinden: plaatsen ligaturen bij slokdarmvarices, injectie adrenaline,
plaatsen clips bij bloedingen, slokdarmdilataties, plaatsen stent, verwijderen vreemde
lichamen
MANOMETRISCH ONDERZOEK
o Meten van intraluminele drukken in de slokdarm
o In rust en na deglutitie à evaluatie slokdarmmotoriek
o Diagnostisch voor achalasie en slokdarmspasmen
o Metingen:
L Bovenste (faryngo-oesofagale) sfincter: relaxeert à bolus door à contractie
L Slokdarm: contractie duwt bolus vooruit
L Onderste (gastro-oesofagale) sfincter: relaxeert à bolus door à contractie
PH-METING
o Meestal over 24-uur
o Registreert zure reflux, niet-zure reflux of lucht
o Positionering sensor net boven (5 cm) gastro-oesofagale sfincter (= onderste sfincter)
3
, RADIOLOGISCHE ONDERZOEKEN
o Meerwaarde bij: divertikels, fistels naar trachea, ring van Schatzki
o RX slokdarm met barium en slikact: stenosen, fistels
o RX video slokdarm: achalasie of SD spasmen
o CT thorax nuttig bij aantonen van extramurale letsels (vb. fistels, tumoren)
GASTRO-OESOFAGALE REFLUXZIEKTE (GERD)
PATHOLOGIE
o Inefficiënte antirefluxbarrière thv de gastro-oesofageale overgang + deficiënte zuurklaring
o Typische kenmerken:
L Deficiënte sfincterfunctie:
▪ Anatomisch: continu lage druk, vb. sliding hernia
▪ Functioneel: toegenomen transiënte relaxaties
L Etsende eigenschappen van het refluxaat
▪ Zuur, pepsine
▪ Galreflux à rol?
L Inflammatie en erosies van de mucosa
L Activatie van afferente zenuwen
o Sliding hernia
L Onderste slokdarmsfincter zit normaal op zelfde hoogte als diafragma
L Bindweefsels kunnen loskomen waardoor onderste slokdarmsfincter hoger komt te
liggen
L Voorbeschiktheid:
L Genetisch
L Abdominale overdruk
L Gedrag
o Etiologie GERD
L Uitgebreid eten, vettig eten, laat op avond eten
L Trage maagwerking, veroudering
L Hernia
L Overgewicht, drinken, roken
L Medicatie
L Genetische factor
4
INTRODUCTIE
o Samenstelling darmen:
L Lamina serosa
L Muscularis externa
L Submucosa: doorbloeding, aan- en afvoer van voedingsstoffen
L Mucosa
L Mesenterische plexus: controle motiliteit
L Submucosale plexus: controle doorbloeding en immunologisch
AANDOENINGEN VAN DE SLOKDARM
OPBOUW
o Van bovenste tot onderste sfincer
o Bovenste 1/3: dwarsgestreept spierweefsel
o Middenste 1/3: overgangsspierweefsel
o Onderste 1/3: glad spierweefsel
1
,KLACHTEN
DYSFAGIE
o = gevoel dat voedsel blijft steken tijdens passage van farynx naar maag
o ó oropharyngeale dysfagie = slikstoornis (niet bij oesophagus dysfagie !!!)
o Alarmteken! à oesofagogastroscopie nodig
o Organische dysfagie
L Vernauwing lumen door letsel
L Vb. tumor, strictuur, externe compressie
L Eerst voor vast voedsel, dan voor vloeibaar
L Voedselimpactie bij grote bolus à pijn, speekselvloed, persisterende hik
L Progressief ontstaan; snellere progressie bij maligne tumor
o Functionele dysfagie
L Afsluiten lumen door contractie van de wand
L Vb. achalasie, distale slokdarmspasmen
L Zowel voor vast als voor vloeibaar voedsel vanaf begin
L Pijnaanvallen los van voedselbolus, vnl ’s nachts
PIJN
o Odynofagie
L Pijn na slikken bij passage bolus
L Meestal door ontsteking: reflux oesofagitis, virale of candida oesofagitis, …
L Alarmteken! à oesofagogastroscopie nodig
o Impactiepijn
L Doffe of krampende pijn retrosternaal
L Veroorzaakt door contracties boven de geïmpacteerde bolus
o Niet-cardiale thoracale pijn (NCCP)
L Retrosternale krampende of toesnoerende pijn
L Spontaan, zonder verband met doorslikken van voedsel
PYROSIS EN REGURGITATIE
o Pyrosis = branderig gevoel dat opstijgt achter sternum
o Regurgitatie = zuur, bitter of niet-zuur vocht dat tot in de mond komt, vnl bij bukken,
neerliggen
2
,GLOBUSGEVOEL
o Gevoel dat er een brok in de keel zit
o Geen duidelijk verband met deglutitie (= slikken)
o Verdijnt meestal tijdens eten
o Vnl bij nerveuze personen, maar oorzaak onzeker
SECUNDAIR
o Vermagering
o Anemie
o Hoest, keellast
TECHNISCHE ONDERZOEKEN BIJ SLOKDARMZIEKTEN
ENDOSCOPIE EN BIOPSIE
o Uitpuilende, vernauwende en oppervlakkige ontstekingsletsels van de mucosa goed zichtbaar
o Biopsies à weefseldiagnose (vb. Barret-mucosa, maligniteit)
o Therapeutische doeleinden: plaatsen ligaturen bij slokdarmvarices, injectie adrenaline,
plaatsen clips bij bloedingen, slokdarmdilataties, plaatsen stent, verwijderen vreemde
lichamen
MANOMETRISCH ONDERZOEK
o Meten van intraluminele drukken in de slokdarm
o In rust en na deglutitie à evaluatie slokdarmmotoriek
o Diagnostisch voor achalasie en slokdarmspasmen
o Metingen:
L Bovenste (faryngo-oesofagale) sfincter: relaxeert à bolus door à contractie
L Slokdarm: contractie duwt bolus vooruit
L Onderste (gastro-oesofagale) sfincter: relaxeert à bolus door à contractie
PH-METING
o Meestal over 24-uur
o Registreert zure reflux, niet-zure reflux of lucht
o Positionering sensor net boven (5 cm) gastro-oesofagale sfincter (= onderste sfincter)
3
, RADIOLOGISCHE ONDERZOEKEN
o Meerwaarde bij: divertikels, fistels naar trachea, ring van Schatzki
o RX slokdarm met barium en slikact: stenosen, fistels
o RX video slokdarm: achalasie of SD spasmen
o CT thorax nuttig bij aantonen van extramurale letsels (vb. fistels, tumoren)
GASTRO-OESOFAGALE REFLUXZIEKTE (GERD)
PATHOLOGIE
o Inefficiënte antirefluxbarrière thv de gastro-oesofageale overgang + deficiënte zuurklaring
o Typische kenmerken:
L Deficiënte sfincterfunctie:
▪ Anatomisch: continu lage druk, vb. sliding hernia
▪ Functioneel: toegenomen transiënte relaxaties
L Etsende eigenschappen van het refluxaat
▪ Zuur, pepsine
▪ Galreflux à rol?
L Inflammatie en erosies van de mucosa
L Activatie van afferente zenuwen
o Sliding hernia
L Onderste slokdarmsfincter zit normaal op zelfde hoogte als diafragma
L Bindweefsels kunnen loskomen waardoor onderste slokdarmsfincter hoger komt te
liggen
L Voorbeschiktheid:
L Genetisch
L Abdominale overdruk
L Gedrag
o Etiologie GERD
L Uitgebreid eten, vettig eten, laat op avond eten
L Trage maagwerking, veroudering
L Hernia
L Overgewicht, drinken, roken
L Medicatie
L Genetische factor
4
