samenvatting strafrecht, 14/20 eerste zit

STRAFRECHT
DEEL I STRAFRECHT
JURIDISCHE SITUERING
EEN BEGRIPSOMSCHRIJVING
Echte definitie bestaat niet - > naargelang de discipline w het strafrecht anders
omschreven
- volgens juristen: geheel van rechtsregels over misdrijf, dader & straf
- juridische definitie: het geheel aan rechtsregels dat bepaalt:
o (1) voorwaarden gedraging -> misdrijf + welke gedragingen zijn
misdrijven?
o (2) wie is dader? Wie draagt strafrechtelijke verantwoordelijkheid?
o (3) welke straffen bestaan? Wanneer welke straffen toepassen?
o (4) voorwaarden straffen opleggen & uitvoeren?
begrippen
o (5) hoe oordelen de bevoegde instanties over misdrijf, dader en straf?
normen: worden niet lett
gevraagd
- bepaalt door maatschappij, elk land beslist voor zichzelf, veranderen doorheen de
tijd

Misdrijf
- afwijking van de norm die een reactie in de vorm van een straf verantwoordt.
o Niet alles wat niet mag, is strafbaar
o Wat een misdrijf is, verschilt in tijd en ruimte.
o Strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met misdrijven
 Algemeen: wat is een misdrijf?
 Bijzonder: welke gedragingen zijn een misdrijf? = specifieke
misdrijfsomschrijvingen
- Het misdrijf in wordt in het strafrecht bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
straf)

Dader
- Strafrecht bevat regels over wie dader ve misdrijf kan zijn & wie strafrechterlijke
verantwoording draagt
o Zowel natuurlijke als rechtspersonen kunnen strafrechterlijk
verantwoordelijk zijn
 Minderjarigen zijn (grotendeels) schuldonbekwaam -> kunnen niet
w gestrafd

Straf (en maatregel) (straf + opleggen & uitvoeren)
- Een straf = een wettelijk bepaalde vorm van leed dat door de rechterlijke macht
wordt opgelegd als sanctie voor een misdrijf
o Omschrijving is voor kritiek vatbaar
- Het strafrecht houdt zich op 2 manieren bezig met de straf:
o Algemeen: Wat is een straf?
o Bijzonder: met welke straf wordt een bepaald misdrijf bestraft
- De straf in het strafrecht wordt bepaald door en vastgelegd in de wet (idem
misdrijf)
 Straffen zijn onlosmakelijk verbonden met misdrijven: enkel isdrijven kunnen
worden bestraft


1

, - Een Beveiligingsmaatregel
o Net zoals de straf, een reactie op een misdrijf -> verschil:
 Straf: leed toebrengen
 Beveiligingsmaatregel: vervelende gevolg van ‘een misdrijf’ -> vb.
bij mensen met een geestesstoornis, waarvan hun
oordelingsvermogen tenietdoet, waardoor wij niet zeker weten dat
ze ‘het misdrijf’ niet opnieuw zullen plegen
 vb. rechter twijfelt aan mogelijkheid van iemand om nog te
rijden, omdat die persoon bvb drugs gebruikt -> straf:
geldboete en rijverbod, maar krijgt ook nog bij drugs in
verkeer een beveiligingsmaatregel: je bent door drugs te
gebruiken medisch ongeschikt om nog een voertuig te
gebruiken -> bedoeling: het verkeer veiliger maken
o Fundamenteel onderscheiden van een straf

Procedureregels (oordelen)
- Strafrecht: niet alleen over inhoudelijke aspecten, maar ook formele regels over
hoe de bevoegde instanties moeten oordelen over misdrijf, dader en straf

SITUERING VAN HET STRAFRECHT BINNEN HET RUIME RECHT:

STRAFRECHT = PUBLIEKRECHT, EN GEEN PRIVAATRECHT
Verticale rechtsverhouding
- Tussen persoon die misdrijf pleegt & de staat
o organen van de staat hebben het recht om te straffen
 dus: private belangen van en geschillen tussen burgers zijn hier
vreemd aan
- Afhankelijk van de omstandigheden (en nagestreefde belangen) kan een geschil
een privaat dan wel publiek (strafbaar) karakter krijgen:
o vb. familieverlating (art. 676 N.sw.) vs. Invorderen achterstallen
 achterstal = wanneer persoon die moet betalen niet betaalt
 Gerechtsdeurwaarder inschakelen (mogelijk binnen private
rechtsverhouding tss 2 personen)
 Strafrecht: komt tussen op ogenblik dat iemand min 2
maand achterstaat => familieverlating -> privaatrecht wordt
publiekrecht
 Wanbetaler komt voor rechtbank & zal moeten
betalen wat nog achterstaat, maar kan
hierboven ook gestraft worden want
(privaatrecht -> publiekrecht, dus w
strafrecht)
 Privaatrecht w publiekrecht als je erachter komt dat iemand nooit de bedoeling had
om het nog te betalen -> misdrijf want misbruik van vertrouwen -> strafrecht
o Vb. misbruik van vertrouwen – bedrog (art. 475 N.sw.) vs niet terugbetalen
lening



2

,Strafwetten zijn van openbare orde
- Strafwetten zijn van dwingend recht
o =strafwetten kunnen nooit aangepast worden
 Stel: strafwet ergens niet van toepassing => strafwet is niet
rechtsgeldig
 Tenzij de strafwet dit expliciet bepaalt, zal de toestemming vh
slachtoffer geen rechtvaardiging kunnen vormen voor een misdrijf
 Als iemand een persoon slaat, die hier toestemming voor
geeft, wordt dit meestal niet bestraft omdat het niet tot bij
de politie komt-> maar stel dat dit door een video naar
politie gaat, w er toch een straf opgelegd aan dader ->
toestemming levert geen rechtvaardiging op

- Er kunnen wel afspraken gemaakt worden over het al dan niet klacht
indienen/aangeven van een misdrijf
o vb. iemand die bedrogen is neemt vaak een advocaat (advocaat kan
overleggen -> onderhandelingen w gevoerd, waardoor er een akkoord
gevonden wordt) -> ‘als…., zal ik geen klacht indienen’ -> mag wel, want
slachtoffer belooft gewoon geen aangifte te doen voor de feiten in ruil voor
een eventuele terugbetaling -> het strafrecht w niet geactiveerd

Slachtoffers (benadeelde personen & burgerlijke partijen)
- Slachtoffers hebben geen recht om te straffen en zijn ook niet nodig om te straffen
(geen klachtmisdrijven meer).
o (Klachtmisdrijven waren misdrijven waarvoor een klacht van het slachtoffer
noodzakelijk is voor bestraffing vh misdrijf)
 Strafrecht w gemaakt en toegepast namens de gemeenschap & via organen vd
staat
- Slachtoffers kunnen wel deelnemen aan de strafprocedure en daarin via
burgerlijke partijstelling privaatrechtelijk belang nastreven (schadevergoeding
bekomen).
- Onder bepaalde voorwaarden kunnen slachtoffers de strafprocedure zelfs
opstarten (om een misdrijf bewezen te doen verklaren en schadevergoeding voor
de strafrechter te bekomen), maar…
o Ze hebben geen recht om de strafvordering uit te oefenen en (mee) te
beslissen over straf en strafuitvoering.
- Wel geleidelijk meer aandacht voor slachtofferrechten (o.m. inzage,
onderzoekshandelingen, gehoord en geïnformeerd worden….).



MATERIEEL EN FORMEEL STRAFRECHT
Materieel strafrecht
- inhoud
- Rechtsregels die betrekking hebben op de omschrijving van strafbare
gedragingen, daderschap, straffen en voorwaarden om straffen op te leggen en uit
te voeren.
o Alles wat te maken heeft met ‘wat zijn strafbare
gedragingen/straffen/daders…?’

(Formeel strafrecht)
- vorm
- =‘strafvordering’, ‘strafprocesrecht’


3

, o Procedureregels doorheen alle fasen
 over de toepassing van het materieel strafrecht.
 Het bepaalt door wie en op welke manier misdrijven w vastgesteld,
opgespoord, vervolgd, vewezen, berecht & uitgevoerd

Strafuitvoeringsrecht
- De uitvoering van de straf is een zeer belangrijk onderdeel vd strafrechtelijke
reactie op een misdrijf
o Door de rechter opgelegde straffen w vaak nog aangepast & veranderd
tijdens de uitvoering ervan
- =materieel EN formeel strafrecht.




NATIONAAL EN INTERNATIONAAL STRAFRECHT
NATIONAAL STRAFRECHT (!!!)
Strafrecht is voornamelijk nationaal recht
- Straffen w per land afzonderlijk geregeld & toegepast
- Betekent niet dat alle strafrecht Belgisch of federaal is
o Federaal parlement heeft bevoegdheid via wetten materieel strafrecht te
maken, maar er zijn ook andere strafwetgevers

Strafrecht van gemeenschappen, gewesten, provincies en gemeenten
- Door federalisering ve land zijn er ook bevoegdheden op gemeenschappelijk,
gewestelijk, provinciaal & gemeentelijk niveau (art 11)

(INTERNATIONAAL STRAFRECHT)
- Steeds belangrijker sinds einde WOII
- Hybride rechtstak tussen internationaal recht (tussen staten) en strafrecht (tussen
staat en personen)
- Verschillende componenten:
o Nationaal materieel strafrecht met internationale achtergrond
 Sommige gedragingen (vb. mensenhandel, drugshandel,
terrorisme…) zo ernstig dat zij overal strafbaar moeten zijn & overal
op een gelijkaardige manier moeten w bestraft
 Door: internationale organistaties, instellingen &
samenwerkingsverbanden vb. VN, EU…
 Blijven in essentie nationaal materieel strafrecht -> achtergrond:
internationaal
o Internationale strafbaarstellingen
 afspraken gemaakt tussen landen (bij verdrag) over (internationale)
misdrijven, hun vervolging en bestraffing.
 Gericht op berechting van daders voor internationale
strafrechtbanken (bvb. Verdrag van Rome: ISH)
o Rechtsmachtrecht
 In beperkte mate echt internationaal
 Bevoegdheid van de staat om het toepassingsbereik van de
strafwet te bepalen (ook buiten het eigen grondgebied)
 Onderdeel vh (materieel) nationaal recht
o Formeel internationaal strafrecht


4

,  Procedureregels voor de behandeling van internationale misdrijven
voor internationale strafrechtbanken en internationale rechtshulp in
strafzaken (gericht op bewijsverzameling, uitlevering/overlevering,
…).




ALGEMEEN EN BIJZONDER STRAFRECHT

ALGEMEEN & BIJZONDER

Volgens juridische definitie: 4 componenten w onderscheiden in het materieel strafrecht:


ALGEMEEN STRAFRECHT BIJZONDER STRAFRECHT



Onder welke voorwaarden welke gedragingen misdrijven zijn;
gedragingen misdrijven zijn en (misdrijfspecifiek)



Wie dader van een misdrijf is en
strafrechtelijke verantwoordelijkheid
draagt;



Welke straffen bestaan en welke straffen op de (specifieke)
misdrijven worden gesteld



Onder welke voorwaarden straffen
aan daders kunnen worden opgelegd
en uitgevoerd;




 Algemeen strafrecht: bevat onderdelen van elk van de 4 componenten
 Bijzonder strafrecht: heeft enkel betrekking op onderdelen van de eerste & de
derde component

ALGEMEEN STRAFRECHT
Boek I Strafwetboek en complementaire wetten
- Boek I Nieuw Strafwetboek:


5

, o Titel: ‘Algemene regels van het strafrecht’ met zeven hoofdstukken.
 Strafwet, misdrijf, dader vh misdrijf, straffen, burgerrechtelijke
bepalingen en beveiligingsmaatregelen, tenietgaan en verjaring v
straffen & v burgerlijke veroordelingen, diverse bepalingen
o Aangevuld met complementaire wetten:
 Regelen aangelegenheden die niet in boek I vh strafwetboek zijn
opgenomen
 Wetten die na het strafwetboek van 1867 tot stand zijn gekomen en
beginselen uit boek I aanvullen of bijstellen
o In het N. sw. Werd de regeling opschorting & uitstel’ wel in boek I
Strafwetboek geïntegreerd (art 64 & 65 N.sw.)

BIJZONDER STRAFRECHT
- =een lijst met omschrijvingen van strafbare gedragingen & toepasselijke straffen
o Zo is (art 96 N. sw.) een voorbeeld ve onderdeel van die lijst & behoort dit
artikel dus tot het bijzonder strafrecht
- Deels vervat in Boek II Strafwetboek (art. 79 tot 691 N.Sw.)
- Deels vervat in heel veel bijzondere strafwetten, waarin ook specifieke
gedragingen strafbaar gesteld worden
o kunnen de vorm aannemen van wetten, decreten, ordonnanties of
provinciale en gemeentelijke verordeningen.
o Vroeger voor bepaalde personen of materies (vb. Militair Strafwetboek) ->
onderverdeling ondertussen veel minder scherp geworden
 Door grote toename v bijzondere wetten

TOEPASSING VAN HET ALGEMEEN STRAFRECHT OP HET BIJZONDER
STRAFRECHT
- Algemeen strafrecht uit boek I Nieuw Strafwetboek: “Bij gebreke van
andersluidende bepalingen in boek II en in de bijzondere wetten en verordeningen,
worden de bepalingen van dit boek toegepast op de misdrijven die bij boek II
alsook bij die bijzondere wetten en verordeningen strafbaar zijn gesteld.” (art. 77
N.Sw.).
o Bijzondere strafwetten (bvb. Drugwet) worden dus samen met boek I N.Sw.
toegepast.
- Toepassingsbereik complementaire wetten blijkt uit complementaire wet zelf (bvb.
Interneringswet bepaalt zelf voor welke misdrijven dit mogelijk is)
- Boek I Nieuw Sw. is van toepassing op bijzondere wetten in de vorm van decreten
en ordonnanties, behoudens de uitzonderingen die voor bijzondere inbreuken door
een decreet kunnen worden gesteld (Bijzondere Wet 8 augustus 1980 tot
hervorming van de instellingen). Wanneer bij decreet of ordonnantie straffen of
vormen van strafbaarstellingen worden ingevoerd die boek II Nieuw Sw. niet kent,
is een eensluidend advies van de federale ministerraad vereist.

FUNCTIES EN ACHTERGRONDEN
STRAFRECHT ALS MENSENWERK IN CONTEXT
- Je mag je niet enkel richten op het positieve recht, want dan mis je perspectief
o Strafrecht verandert in tijd & ruimte & is niet neutraal: heeft functie & w
gebruikt om bep doelstellingen na te streven
 Handig iets te weten over de functies & de achtergronden v
strafrecht



6