Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
Deel I: wat is recht?
Inleiding: een moeilijke vraag
A. Wat is recht?
1. Ultieme definitie bestaat niet
a. (Een) definitie (van Basis): “een geheel van gedragsregelen en ermee
samenhangende institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd
door of krachtens het maatschappelijke gezag, met het oog op een
doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige ordening van de maatschappij”
i. Let op: relativisatie => recht wordt niet overal als een geheeld van
gedragsregels gezien
2. Nood aan vraag “wat is recht? ”?
a. Onontbeerlijk om inzicht te hebben op het begrip recht:
b. Begripsomschrijving kapitaal om recht toe te passen door rechters
c. Onderzoek naar “het recht riskeert verkeerd te worden begrepen zonder
begripsomschrijving
3. Te veel definities
a. Die definities zijn familieleden => verwant aan elkaar maar niet per se allemaal
heeft 1 gemeenschappelijke eigenschappen
i. Definities = 1 familielid maar =/= definities met 1 andere familielid
b. // spel:
i. Neiging om te denken dat alle spelen 1 hard kern hebben maar eerlijk
bestaat dat niet.
Bv: competitie is geen eigenschap van alle spelen, ook niet
sociale karakter
4. Waarom zo moeilijk voor een sluitende definitie?
a. Recht = maatschappijafhankelijk dus antwoord op “wat recht is” is afhankelijk
hoe een bepaalde maatschappij (M.) naar recht kijkt.
1
,Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
Bv: 2 =/= M. met 2 =/= visie van wat recht is
ð Voor ene: Recht is morele overtuigingen
Voor andere: Recht is een grondwet
b. Geen universeel en tijdloos criterium om uit te maken wat recht is of niet.
- =/= vormen van recht doorheen de tijd als gevolg van sociale, culturele,
economische, politieke, ecologische en technologische ontwikkelingen.
- Recht= sociale constructie obv betekenisvolle handelingen van mensen en
groepen met een geschiedenis
è Geen definitie
5. Dus niet focus op “het recht” als geheel maar op de diverse kenmerken in
verband
a. Wnr men recht probeert te definiëren => = vragen
Bv: Is recht steeds een geheel aan regels? Is recht steeds gericht op het
normatief ordenen
o Door die vragen te verduidelijken => beter beeld van recht als
maatschappelijk verschijnsel
è Eerst maatschappelijk context schetsen (Titel 1)
2
,Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
Titel 1: Fundamentele transformatie van
de mensmaatschappij
Proloog: mensen zijn sociale wezens
1. Mensen = sociale dieren
a) Samen streven we naar een bevrediging van onze basale behoeften (bv: voedsel),
verlangens en neigingen (bv: affectie, status)
b) Waarneming van onze omgeving + communicatie
i. D.m.v. taal en concept
c) Handelingen => ingebed in ideeën en overtuigen binnen een cultuur
ð Creatie van web van relaties, projecten, samenwerking, concurrentie met anderen
è Onze levens krijgt betekenis in relatie met anderen
2. Facetten in interacties
a) Materiële facetten: eco, techno, ecologische grondstoffen+ beperkingen
b) Ideële facetten: kennis, overtuigingen, waarden, concepten, gewoonten
i. Vormen en sturen ons gedrag
ð Samenspel van beide facetten => sociaal ontwikkeling binnen een gemeenschap
3. Mate van de gemeenschap
a) Hoe groter de gemeenschap => hoe uitgewerkte organisationele structuur
i. Voor goede richting gem. => zekere hiërarchie binnen
- Om beslissing te nemen op georganiseerde wijze
- Belangrijke rol van de leiders
b) Kleiner gem. => mogelijk dat 1 leider rechtstreeks zeggenschap heeft over alle
leden van de gem.
- Hangt van af van onvoorspelbaar patroon + nood aan groepsbeslissing
c) Op een bepaald moment => grens door graad van sociale complexiteit =>
tussenpersonen vereist (functionarissen) om orde te handhaven (vanaf 1000
personen)
3
, Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
4. Maatschappelijke organisatie voor haar basisbehoeften
a) Elke gem. => basisbehoeften (voedsel, transport, … )
i. In complexe gem. => deze soort taken worden niet aan individuen toebedeeld
maar aan specifieke instituten
ii. In de loop der tijd: gem. steeds meer en meer gaan bestaan uit hiërarchisch (1
“finale” gezagsdrager) en heterarchisch (meerdere nevengeschikte
gezagsdragers) georganiseerde instituten van samenwerkende
gemeenschapsleden
è Doel: coördinatie van basisbehoeften
5. Soorten specialisatie
a) Twee vormen:
- Horizontale specialisatie: houdt in dat macht en bev. verdeeld worden
onder functionele eenheden die elk op hetzelfde niveau staan
- Verticale specialisatie: komt erop neer dat hiërarchisch verschillende
niveaus de planning, inrichting en uitvoering van activiteiten waarnemen.
6. Evolutie van de gem.
a) Gem => toegenomen qua omvang, dichtheid en complexiteit + netwerken tss
gem. leidt tot onderlinge interacties
b) Recht neemt =/= vormen aan en heeft =/= functies in functies van de
organisationele structuur van een gem. of M.
ð Recht is aanwezig in elke samenleving maar betekent niet = in elke M.
o =/= tss complexer of simpeler M.
o Zie samenleving van vlg. hoofdstuk
7. Over chronologisch opbouwen van het volgende overzicht
Het overzicht dat hierna volgt => chronologisch opgebouwd maar betekent niet dat elke H. een
apart stadium van maatschappelijke vooruitgang beschrijft.
Alleen gaat het dan niet om de organisatie van de samenleving in haar geheel maar om de
organisatie van één of meerdere groepen binnen een grote en diverse samenleving
Kenmerkend is dat die groepen niet op = manier naar het leven en M. kijken.
4
Deel I: wat is recht?
Inleiding: een moeilijke vraag
A. Wat is recht?
1. Ultieme definitie bestaat niet
a. (Een) definitie (van Basis): “een geheel van gedragsregelen en ermee
samenhangende institutionele voorschriften, uitgevaardigd en gehandhaafd
door of krachtens het maatschappelijke gezag, met het oog op een
doeltreffende, rechtszekere en rechtvaardige ordening van de maatschappij”
i. Let op: relativisatie => recht wordt niet overal als een geheeld van
gedragsregels gezien
2. Nood aan vraag “wat is recht? ”?
a. Onontbeerlijk om inzicht te hebben op het begrip recht:
b. Begripsomschrijving kapitaal om recht toe te passen door rechters
c. Onderzoek naar “het recht riskeert verkeerd te worden begrepen zonder
begripsomschrijving
3. Te veel definities
a. Die definities zijn familieleden => verwant aan elkaar maar niet per se allemaal
heeft 1 gemeenschappelijke eigenschappen
i. Definities = 1 familielid maar =/= definities met 1 andere familielid
b. // spel:
i. Neiging om te denken dat alle spelen 1 hard kern hebben maar eerlijk
bestaat dat niet.
Bv: competitie is geen eigenschap van alle spelen, ook niet
sociale karakter
4. Waarom zo moeilijk voor een sluitende definitie?
a. Recht = maatschappijafhankelijk dus antwoord op “wat recht is” is afhankelijk
hoe een bepaalde maatschappij (M.) naar recht kijkt.
1
,Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
Bv: 2 =/= M. met 2 =/= visie van wat recht is
ð Voor ene: Recht is morele overtuigingen
Voor andere: Recht is een grondwet
b. Geen universeel en tijdloos criterium om uit te maken wat recht is of niet.
- =/= vormen van recht doorheen de tijd als gevolg van sociale, culturele,
economische, politieke, ecologische en technologische ontwikkelingen.
- Recht= sociale constructie obv betekenisvolle handelingen van mensen en
groepen met een geschiedenis
è Geen definitie
5. Dus niet focus op “het recht” als geheel maar op de diverse kenmerken in
verband
a. Wnr men recht probeert te definiëren => = vragen
Bv: Is recht steeds een geheel aan regels? Is recht steeds gericht op het
normatief ordenen
o Door die vragen te verduidelijken => beter beeld van recht als
maatschappelijk verschijnsel
è Eerst maatschappelijk context schetsen (Titel 1)
2
,Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
Titel 1: Fundamentele transformatie van
de mensmaatschappij
Proloog: mensen zijn sociale wezens
1. Mensen = sociale dieren
a) Samen streven we naar een bevrediging van onze basale behoeften (bv: voedsel),
verlangens en neigingen (bv: affectie, status)
b) Waarneming van onze omgeving + communicatie
i. D.m.v. taal en concept
c) Handelingen => ingebed in ideeën en overtuigen binnen een cultuur
ð Creatie van web van relaties, projecten, samenwerking, concurrentie met anderen
è Onze levens krijgt betekenis in relatie met anderen
2. Facetten in interacties
a) Materiële facetten: eco, techno, ecologische grondstoffen+ beperkingen
b) Ideële facetten: kennis, overtuigingen, waarden, concepten, gewoonten
i. Vormen en sturen ons gedrag
ð Samenspel van beide facetten => sociaal ontwikkeling binnen een gemeenschap
3. Mate van de gemeenschap
a) Hoe groter de gemeenschap => hoe uitgewerkte organisationele structuur
i. Voor goede richting gem. => zekere hiërarchie binnen
- Om beslissing te nemen op georganiseerde wijze
- Belangrijke rol van de leiders
b) Kleiner gem. => mogelijk dat 1 leider rechtstreeks zeggenschap heeft over alle
leden van de gem.
- Hangt van af van onvoorspelbaar patroon + nood aan groepsbeslissing
c) Op een bepaald moment => grens door graad van sociale complexiteit =>
tussenpersonen vereist (functionarissen) om orde te handhaven (vanaf 1000
personen)
3
, Algemeen rechtsleer- samenvatting syllabus
4. Maatschappelijke organisatie voor haar basisbehoeften
a) Elke gem. => basisbehoeften (voedsel, transport, … )
i. In complexe gem. => deze soort taken worden niet aan individuen toebedeeld
maar aan specifieke instituten
ii. In de loop der tijd: gem. steeds meer en meer gaan bestaan uit hiërarchisch (1
“finale” gezagsdrager) en heterarchisch (meerdere nevengeschikte
gezagsdragers) georganiseerde instituten van samenwerkende
gemeenschapsleden
è Doel: coördinatie van basisbehoeften
5. Soorten specialisatie
a) Twee vormen:
- Horizontale specialisatie: houdt in dat macht en bev. verdeeld worden
onder functionele eenheden die elk op hetzelfde niveau staan
- Verticale specialisatie: komt erop neer dat hiërarchisch verschillende
niveaus de planning, inrichting en uitvoering van activiteiten waarnemen.
6. Evolutie van de gem.
a) Gem => toegenomen qua omvang, dichtheid en complexiteit + netwerken tss
gem. leidt tot onderlinge interacties
b) Recht neemt =/= vormen aan en heeft =/= functies in functies van de
organisationele structuur van een gem. of M.
ð Recht is aanwezig in elke samenleving maar betekent niet = in elke M.
o =/= tss complexer of simpeler M.
o Zie samenleving van vlg. hoofdstuk
7. Over chronologisch opbouwen van het volgende overzicht
Het overzicht dat hierna volgt => chronologisch opgebouwd maar betekent niet dat elke H. een
apart stadium van maatschappelijke vooruitgang beschrijft.
Alleen gaat het dan niet om de organisatie van de samenleving in haar geheel maar om de
organisatie van één of meerdere groepen binnen een grote en diverse samenleving
Kenmerkend is dat die groepen niet op = manier naar het leven en M. kijken.
4
